IV SA/Wr 562/04

IV SA/Wr 562/04 Wyrok W Imieniu Rzeczypospolitej Polskiej Dnia l grudnia 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w następującym składzie: Przewodniczący: S. NSA Bogumiła Skrzypczak po rozpoznaniu w dniu l grudnia 2004 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. M. : na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...]roku Nr [...] w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego; - o d d a l a skargę. IV SA/Wr 562/04 . 2 Uzasadnienie. Decyzją z dnia [...]r.(Nr [...]) Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. przyznał E. M. specjalny zasiłek celowy w wysokości [...]zł z przeznaczeniem na zakup leków. Organ ustalił, że wnioskodawca zamieszkuje samotnie. Jest osobą niepracującą, pobiera świadczenia rentowe w kwocie [...]zł. Świadczenia te przewyższają ustawowe kryterium dochodu miesięcznego, które wynosi 461 zł. Jednakże organ wskazując na treść art. 41 pkt. l ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64 póz. 593) uznał za celowe przyznanie wnioskodawcy specjalnego zasiłku celowego. Od powyższej decyzji wnioskodawca odwołał się domagając się jej zmiany i przyznania pomocy w takiej wysokości, aby był w stanie wykupić leki konieczne w jego stanie zdrowia. Na poparcie swych żądań wskazał trudną sytuację materialną, rosnące koszty utrzymania, brak możliwości podjęcia zatrudnienia z uwagi na obłożną chorobę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...]roku (Nr [...]) - powołując się na art. 138 § l pkt l Kodeksu postępowania administracyjnego, w związku z art. 8 ust. l pkt l, art. 41 pkt l ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, póz. 593 ) -utrzymało w mocy decyzję organu l instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 8 powołanej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91, przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł, zwanym "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 3 pkt. 2-11 (tj. m.in. bezrobocie, długotrwała choroba, sieroctwo, bezdomność, potrzeba ochrony macierzyństwa, bezradność w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, alkoholizm lub narkomania, trudności w przystosowaniu do życia po opuszczeniu zakładu karnego, klęska żywiołowa lub ekologiczna). Na mocy art. 41 powołanej ustawy w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach IV SA/Wr 562/04 3 przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej kryterium dochodowego, który nie podlega zwrotowi. Osiągane przez wnioskodawcę dochody są wyższe od kryterium dochodowego, co uniemożliwia przyznanie pomocy ze środków społecznych w postaci zasiłku celowego. W oparciu o art. 41 powołanej ustawy, przyznano wnioskodawcy specjalny zasiłek celowy. Przyznanie świadczenia uzależnione jest od zaistnienia szczególnych okoliczności. Decyzja w takiej sprawie jako fakultatywna i zależy wyłącznie od uznania organu przyznającego świadczenie, w zależności od środków jakimi dysponuje. W ostatnim czasie rośnie liczba osób domagających się świadczeń ze środków społecznych, które są niewystarczające do zaspokojenia tych potrzeb. Taka sytuacja zmusza kierowników ośrodków pomocy społecznej do rygorystycznego stosowania przepisów i przyznawania pomocy najbardziej potrzebującym wielokrotnie w symbolicznym wymiarze. Wnioskodawca posiada skromne ale stałe dochody, a istnieją podopieczni nie posiadający żadnych dochodów i to właśnie na nich powinien być skupiony program pomocy społecznej. Niezależnie od powyższego Kolegium wskazało, że istnieje możliwość dalszego ubiegania się o przyznanie specjalnego zasiłku celowego na wskazane wnioskami cele. Decyzja ta została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżący wnosił o przyznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny stałego dodatku na zakup leków i zarzucał, że ostatnio jego dochody uległy obniżeniu z powodu ściągania z należnej jemu renty kosztów sądowych związanych ze sprawami eksmisyjnymi, jakie toczyły się przeciwko niemu. Zarzucał też, że jest szykanowany przez urzędników od wielu lat. Przyznawał w skardze, że w Ś. znajduje się wiele osób potrzebujących pomocy, jednakże sam jest często wożony pogotowiem do szpitala z powodu braku środków na zakup leków. Skarżący wskazywał także, że w ostatnim okresie uzyskał przydział lokalu socjalnego i prawo do dodatku mieszkaniowego. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie i powoływał się na swoją poprzednią argumentację. W toku postępowania sądowego obydwie strony zgodziły się na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. IV SA/Wr 562/04 : 4 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 3 i art. 145 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 póz. 1270) sądy administracyjne powołane zostały do badania legalności decyzji, niektórych postanowień i innych aktów organów administracyjnych. W związku z tym kontrolą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi objęta jest zgodność z prawem materialnym zaskarżonych aktów administracyjnych, a także badanie zgodności tych aktów pod względem formalnym, a więc badanie, czy w postępowaniu administracyjnym nie nastąpiło takie naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, które miało wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie organy administracyjne nie naruszyły wskazanych wyżej przepisów. Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz.U Nr 64 póz. 593 ze zmn.). Kryteria uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zostały ściśle określone w przepisie art. 8 ust. l omawianej ustawy. Przepis ten ogranicza dostęp do świadczeń społecznych, wprowadzając tzw. kryterium dochodowe. Pomoc społeczna nie została tym samym oparta na nasadzie powszechności. Należy dodać, że w myśl art. 3 ust. 4 ustawy potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Inaczej mówiąc, możliwe do spełnienia jest tylko to, na co pozwalają środki w chwili załatwiania sprawy. Niezależnie od powyższego, stosownie do art. 8 ust. l pkt. l cyt. ustawy pomoc społeczna może być udzielona osobie samotnie gospodarującej jedynie wtedy, gdy jej dochód miesięczny nie przekracza kwoty 461 zł. W sprawie natomiast nie jest sporne, że dochód skarżącego przekracza tę kwotę, gdyż pobiera on świadczenia rentowe w kwocie [...]zł. Wniosku tego nie zmienia zarzut dotyczący zmniejszenia się dochodów w związku z potrącaniem z renty skarżącego należności związanych z postępowaniem IV SA/Wr 562/04 5 egzekucyjnym. Kryterium dochodowe, które decyduje o prawie do zasiłku z pomocy społecznej nie jest bowiem uzależnione od wysokości i rodzaju długów, czy innych zobowiązań skarżącego, a jedynie od uzyskiwanych dochodów. Stosownie do art. 41 cyt. ustawy w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany wymieniona w tym przepisie pomoc, w rym również specjalny zasiłek celowy. Decyzja oparta na tej podstawie jest decyzją uznaniową. Organ orzekający nie jest w takim przypadku związany normą prawa materialnego z tym, że argumentacja organu co do rozmiaru udzielonej pomocy musi odpowiadać regule art. 7 kpa. W myśl tego przepisu prawa w toku postępowania organ administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stanowisko organu orzekającego w tym zakresie powinno znaleźć - stosownie do art. 107 kpa - wyraz w uzasadnieniu decyzji administracyjnej. -; Organy rozpoznające niniejszą sprawę nie naruszyły tych przepisów. Organy nie tylko powołały się na ograniczone możliwości finansowe ale także wskazały, że nie dysponują nawet takimi środkami finansowymi, które zabezpieczałyby potrzeby osób najbardziej potrzebujących takiej pomocy. Organy orzekające stanowisko swoje należycie uzasadniły. Dodać należy, że świadczenia przyznawane w ramach specjalnego zasiłku celowego nie mają charakteru roszczeniowego. Oznacza to, że stronie nie służy prawo domagania się od organu takiego zasiłku. Uznaniowy charakter decyzji wydawanych na podstawie omawianego przepisu prawa sprawia, że dokonywana przez sąd administracyjny kontrola takich decyzji jest znacznie ograniczona. Sprowadza się ona zasadniczo do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów proceduiy administracyjnej. W szczególności sąd kontroluje, czy w toku postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia, bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej, oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie IV SA/Wr 562/04 6 wykracza poza granice uznania administracyjnego, to jest, czy nie nosi cech dowolności (por. wyrok NSA sygn. akt SA/Kr 1543/95, Biul. Skarb. 1997/2/29). Stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie organy decyzyjne nie uchybiły powyższym zasadom, a wydane przez nie decyzje w niczym nie naruszają zarówno prawa materialnego, będącego podstawą rozstrzygnięcia wniosku, jak również przepisów procedury administracyjnej. Problemem możliwości zaspokojenia praw osób pozostających w trudnej sytuacji materialnej zajmował się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 listopada 2001r. - SK 15/01 (OTK 2001/8/252) rozważając zgodność art. 31 ust. l ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, póz. 414 ze zmn.) oraz § 4 ust. l rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 10 marca 1997r. w sprawie szczegółowych zasad przyznawania zasiłku okresowego (Dz. U. Nr 26, póz. 140) z art. 67 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Uznając, że te przepisy są zgodne z art. 67 ust. 2 Konstytucji RP Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że: "pomoc społeczna ma w odniesieniu do ubezpieczenia, czy zaopatrzenia społecznego jedynie charakter uzupełniający. Cechą wyróżniającą pomoc społeczną, w porównaniu do innych systemów świadczeniowych, jest brak po stronie obywateli roszczenia prawnego do świadczenia pomocy, co wynika w szczególności z zasady indywidualizacji leżącej u podstaw koncepcji pomocy społecznej... na gruncie polskiej ustawy o pomocy społecznej można wyróżnić świadczenia, które muszą być udzielone (np. zasiłek stały przewidziany w art. 27), które powinny zostać udzielone (np. schronienie, posiłek i niezbędne ubranie - art. 13) oraz takie, które mogą zostać udzielone (np. pomoc mająca na celu ekonomiczne usamodzielnienie osoby lub rodziny)..." Pogląd ten został wprawdzie wypowiedziany pod rządami poprzednio obowiązującej ustawy o pomocy społecznej, jednakże zdaniem Sądu zachowuje on swój walor również w obecnym stanie prawnym, ze względu na podobne uregulowania zawarte w obydwu ustawach. W świetle powyższego uznać należy, że wydane w tej sprawie decyzje w niczym nie naruszają przepisów prawa materialnego będącego podstawą rozstrzygnięcia sprawy. IV SA/Wr 562/04 7 W związku z tym, stosownie do art. 151 wyżej powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlegała oddaleniu. Z tych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.