IV SA/Wr 563/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Bogumiła Skrzypczak, , , po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2004 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...]roku Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę IV SA/Wr 563/04 2 Uzasadnienie. Decyzją z dnia [...]r.(Nr [...]) Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. odmówił przyznania E.M. zasiłku celowego na zakup leków. Organ ustalił, że wnioskodawca zamieszkuje samotnie. Jest osobą niepracującą, pobiera świadczenia rentowe w kwocie [...] zł. Świadczenia te przewyższają ustawowe kryterium dochodu miesięcznego, które wynosi 461 zł, co wynika z art. 8 pkt. l ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64 póz. 593). Dlatego E. M. nie może korzystać ze świadczenia w postaci zasiłku celowego. Od powyższej decyzji wnioskodawca odwołał się domagając się jej zmiany i przyznania pomocy w takim zakresie, aby był w stanie wykupić leki konieczne w jego stanie zdrowia. Na poparcie swych żądań wskazał trudną sytuację materialną, rosnące koszty utrzymania, brak możliwości podjęcia zatrudnienia z uwagi na obłożną chorobę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...]roku (Nr [...]) - powołując się na art. 138 § l pkt. l Kpa, w związku z art. 8 ust. l pkt. l, art. 39 ust. l i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, póz. 593 ) - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 8 powołanej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 3 pkt. 2-11, tj. m.in. bezrobocia, długotrwałej choroby, sieroctwa, bezdomności, potrzeby ochrony macierzyństwa, bezradności w sprawach opiekuńczo wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, alkoholizmu lub narkomanii, trudności w przystosowaniu do życia po IV SA/Wr 563/04 3 opuszczeniu zakładu karnego, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Na mocy art. 41 powołanej ustawy w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej kryterium dochodowego, który nie podlega zwrotowi lub zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Taki zasiłek został E. M. przyznany odrębną decyzją. Osiągane przez wnioskodawcę dochody są wyższe od kryterium dochodowego, co uniemożliwia przyznanie pomocy ze środków społecznych w postaci zasiłku celowego. Organ stwierdził także, że w ostatnim czasie rośnie liczba osób domagających się świadczeń ze środków społecznych, które są niewystarczające do zaspokojenia tych potrzeb. Taka sytuacja zmusza kierowników ośrodków pomocy społecznej do rygorystycznego stosowania przepisów i przyznawania pomocy najbardziej potrzebującym, często w symbolicznym wymiarze. Wnioskodawca posiada stałe chociaż skromne dochody, a istnieją podopieczni nie posiadający żadnych dochodów i to właśnie na nich powinien być skupiony program pomocy społecznej. Decyzja ta została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżący wnosił o przyznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny stałego dodatku na zakup leków i zarzucał, że ostatnio jego dochody uległy obniżeniu z powodu ściągania z należnej jemu renty kosztów sądowych związanych ze sprawami eksmisyjnymi, jakie toczyły się przeciwko niemu. Zarzucał też, że jest szykanowany przez urzędników od wielu lat. Przyznawał w skardze, że w Ś. znajduje się wiele osób potrzebujących pomocy, jednakże sam jest często wożony pogotowiem do szpitala z powodu braku środków na zakup leków. Skarżący wskazywał także, że w ostatnim okresie uzyskał przydział lokalu socjalnego i prawo do dodatku mieszkaniowego. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie i powoływał się na swoją poprzednią argumentację. W toku postępowania sądowego obydwie strony zgodziły się na rozpoznanie IV SA/Wr 563/04 4 sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 3 i art. 145 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 póz. 1270) sądy administracyjne powołane zostały do badania legalności decyzji, niektórych postanowień i innych aktów organów administracyjnych. W związku z tym kontrolą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi objęta jest zgodność z prawem materialnym zaskarżonych aktów administracyjnych, a także badanie zgodności tych aktów pod względem formalnym, a więc badanie, czy w postępowaniu administracyjnym nie nastąpiło takie naruszenie przepisów o postępowaniu adrninistracyjnym, które miało wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie organy administracyjne nie naruszyły wskazanych wyżej przepisów. Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz.U Nr 64 póz. 593 ze zmn.) Pomoc społeczna może mieć, m. in. stosownie do art. 39 powołanej ustawy formę zasiłku celowego. Według powyższego przepisu w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka w żłobku lub przedszkolu, a także kosztów pogrzebu. Kryteria uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zostały ściśle określone w przepisie art. 8 ust. l omawianej ustawy. Przepis ten ogranicza dostęp do świadczeń społecznych, wprowadzając tzw. kryterium dochodowe. Pomoc społeczna nie została tym samym oparta na nasadzie powszechności. Należy dodać, że w myśl art. 3 ust. 4 ustawy potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Inaczej mówiąc, możliwe do spełnienia jest tylko IV SA/Wr 563/04 . 5 to, na co pozwalają środki w chwili załatwiania sprawy. Niezależnie od powyższego, stosownie do art. 8 ust. l pkt. l cyt. ustawy pomoc społeczna może być udzielona osobie samotnie gospodarującej jedynie wtedy, gdy jej dochód miesięczny nie przekracza kwoty 461 zł. W sprawie natomiast nie jest sporne, że dochód skarżącego przekracza tę kwotę, gdyż pobiera on pobiera świadczenia rentowe w kwocie [...]zł. Trafnie więc uznały organy administracyjne, że skarżący nie ma uprawnień do świadczeń z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego. Wniosku tego nie zmienia zarzut dotyczący zmniejszenia się dochodów w związku z potrącaniem z renty skarżącego należności związanych z postępowaniem egzekucyjnym. Kryterium dochodowe, które decyduje o prawie do zasiłku z pomocy społecznej nie jest bowiem uzależnione od wysokości i rodzaju długów, czy innych zobowiązań skarżącego, a jedynie od uzyskiwanych dochodów. Podkreślić jednak należy, że stosownie do art. 41 cyt. ustawy w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany wymieniona w tym przepisie pomoc, w tym również zasiłek celowy. Decyzja oparta na tej podstawie jest decyzją uznaniową. Organ orzekający nie jest w takim przypadku związany normą prawa materialnego z tym, że argumentacja organu co do rozmiaru udzielonej pomocy musi odpowiadać regule art. 7 kpa. W myśl tego przepisu prawa w toku postępowania organ administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stanowisko organu orzekającego w tym zakresie powinno znaleźć - stosownie do art. 107 kpa - wyraz w uzasadnieniu decyzji administracyjnej. Organy rozpoznające niniejszą sprawę nie naruszyły tych przepisów. Organy nie tylko powołały się na ograniczone możliwości finansowe ale także wskazały, że nie dysponują nawet takimi środkami finansowymi, które zabezpieczałyby potrzeby osób najbardziej potrzebujących takiej pomocy. Organy orzekające stanowisko swoje należycie uzasadniły. Dodać należy, że świadczenia przyznawane w ramach specjalnego zasiłku IV SA/Wr 563/04 6 celowego nie mają charakteru roszczeniowego. Oznacza to, że stronie nie służy prawo domagania się od organu takiego zasiłku. Uznaniowy charakter decyzji wydawanych na podstawie omawianego przepisu prawa sprawia, że dokonywana przez sąd administracyjny kontrola takich decyzji jest znacznie ograniczona. Sprowadza się ona zasadniczo do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. W szczególności sąd kontroluje, czy w toku postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia, bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej, oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, to jest, czy nie nosi cech dowolności (por. wyrok NSA sygn. akt SA/Kr- 1543/95, Biul. Skarb. 1997/2/29). Stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie organy decyzyjne nie uchybiły powyższym zasadom, a wydane przez nie decyzje w niczym nie naruszają zarówno prawa materialnego, będącego podstawą rozstrzygnięcia wniosku, jak również przepisów procedury administracyjnej. Problemem możliwości zaspokojenia praw osób pozostających w trudnej sytuacji materialnej zajmował się Tiybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 listopada 2001r. - SK 15/01 (OTK 2001/8/252) rozważając zgodność art. 31 ust. l ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zmn.) oraz § 4 ust. l rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 10 marca 1997r. w sprawie szczegółowych zasad przyznawania zasiłku okresowego (Dz. U. Nr 26, póz. 140) z art. 67 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Uznając, że te przepisy są zgodne z art. 67 ust. 2 Konstytucji RP Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że: "pomoc społeczna ma w odniesieniu do ubezpieczenia, czy zaopatrzenia społecznego jedynie charakter uzupełniający. Cechą wyróżniającą pomoc społeczną, w porównaniu do innych systemów świadczeniowych, jest brak po stronie obywateli roszczenia prawnego do świadczenia pomocy, co wynika w szczególności z zasady indywidualizacji leżącej u podstaw koncepcji pomocy społecznej... na gruncie polskiej ustawy o pomocy społecznej można wyróżnić świadczenia, które muszą być udzielone (np. zasiłek stały IV SA/Wr 563/04 7 przewidziany w art. 27), które powinny zostać udzielone (np. schronienie, posiłek i niezbędne ubranie - ait. 13) oraz takie, które mogą zostać udzielone (np. pomoc mająca na celu ekonomiczne usamodzielnienie osoby lub rodziny)..." Pogląd ten został wprawdzie wypowiedziany pod rządami poprzednio obowiązującej ustawy o pomocy społecznej, jednakże zdaniem Sądu zachowuje on swój walor również w obecnym stanie prawnym, ze względu na podobne uregulowania zawarte w obydwu ustawach. W świetle powyższego uznać należy, że wydane w tej sprawie decyzje w niczym nie naruszają przepisów prawa materialnego będącego podstawą rozstrzygnięcia sprawy. Reasumując Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organy administracyjne wydając zaskarżone decyzje, nie naruszyły prawa. W związku z tym, stosownie do art. 151 wyżej powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlegała oddaleniu. Z tych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.