IV SA/Wr 57/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), Sędzia WSA Andrzej Nikiforów, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 maja 2025 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 29 listopada 2024 r. nr SKO.PS/41/106/24 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. S. B. wnioskiem z dnia 20 września 2024 r. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. o przyznanie zasiłku celowego w związku z poniesioną szkodą powstałą w wyniku powodzi – zalanie lokalu mieszkalnego w M. na wysokość około 50 cm. Wnioskodawca podał, że w wyniku powodzi zniszczeniu uległy: meble kuchenne, kanapa, fotele, witryna, szafa, stoliki, kuchenka, pralka, futryny, wypaczona podłoga, ściany do skucia. Organ pierwszej instancji decyzją z dnia 17 października 2024 r. nr SŚ.8212.615.2024 odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego na usuwanie skutków powodzi. Organ wskazał, że zgodnie z pkt 7 zasad ustalonych przez działającego z upoważnienia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji Podsekretarza Stanu, dotyczących "Udzielania pomocy finansowej ze środków budżetu państwa (...) dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących, poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 roku", zasiłek celowy na pomoc doraźną przyznawany jest rodzinom lub osobom samotnie gospodarującym, prowadzącym w dniu wystąpienia powodzi gospodarstwo domowe w budynku mieszkalnym lub lokalu mieszkalnym na terenie obszaru dotkniętego powodzią. Jak ustalono, strona jest właścicielem lokalu mieszkalnego położonego na terenie dotkniętym powodzią w M. We wniosku o pomoc i pozostałych dokumentach strona podała, że zamieszkuje w M., a pracuje w Sądzie Okręgowym we W. Jako adres do korespondencji strona wskazała adres we W. przy "ul. [...]. Jednakże w upoważnieniu z dnia 1 października 2024 r. do odbioru decyzji przez ojca jako miejsce zamieszkania strona wskazała adres [...]. Następnie w oświadczeniu z dnia 8 października 2024 r. strona sprostowała, że pod dresem wskazanym w upoważnieniu strona przebywała chwilowo, a miejscem zamieszkania są M. Mając na uwadze zgromadzoną w sprawie dokumentację, organ odmówił przyznania zasiłku celowego, ponieważ strona nie prowadziła w dniu wystąpienia powodzi gospodarstwa domowego w lokalu mieszkalnym na terenie dotkniętym powodzią. W odwołaniu strona wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, zarzucając naruszenie art. 7 w zw. z art. 77, art. 10 § 1 w zw. z art. 79a, art. 107 § 3 k.p.a., art. 3 w zw. z art. 2 ust. 1 oraz art. 39 ust. 1 i 2 w zw. z art. 40 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej. W uzasadnieniu odwołania wnioskodawca stwierdził, że organ nie wykazał dlaczego uznał, że strona w dniu wystąpienia powodzi nie prowadziła gospodarstwa domowego w zalanym lokalu mieszkalnym, a także uniemożliwił wnioskodawcy realizacji prawa do zajęcia stanowiska wobec całości zebranych dowodów i zgłoszonych żądań. Wnioskodawca wyjaśnił, że po zalaniu lokal mieszkalny nie nadaje się do zamieszkania i wymaga generalnego remontu. Wskazanie adresu do korespondencji nie oznacza, że nie prowadzi gospodarstwa domowego pod adresem zamieszkania. Wnioskodawca ewakuował się z mieszkania chwilę przed zalaniem w panice. Po zalaniu mieszkania, wnioskodawca zamieszkał w miejscu nadającym się do życia do momentu doprowadzenia zalanego mieszkania do ładu. O prowadzeniu gospodarstwa domowego w zalanym lokalu świadczy zameldowanie pod tym adresem, opłacanie śmieci, opłacanie rachunków za prąd i wodę. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze decyzją z dnia 29 listopada 2024 r. nr SKO.PS/41/106/24 utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy przytoczył treść zasad ustalonych przez działającego z upoważnienia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji Podsekretarza Stanu, dotyczących "Udzielania pomocy finansowej ze środków budżetu państwa (...) dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących, poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 roku", a także treść art. 39 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 40 ust. 2 i ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Z regulacji tych wynika, że osobom poszkodowanym w wyniku powodzi przyznawana jest pomoc doraźna w formie zasiłku celowego w wysokości 8.000 zł w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Stosownie do art. 110 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w sprawach dotyczących pomocy związanej z powodzią gminy kierują się ustaleniami przekazanymi przez wojewodę, a więc powyższymi "Zasadami udzielania pomocy (...)". Wsparcie może zostać przyznane wyłącznie osobom, które w związku z działaniem żywiołu poniosły uszczerbek w prowadzonym gospodarstwie domowym w budynku mieszkalnym lub lokalu mieszkalnym, które znajdowały się na terenie obszaru dotkniętego powodzią. Sam fakt wystąpienia szkody nie jest wystarczającą przesłanką do przyznania pomocy, ponieważ zasiłek celowy nie ma charakteru odszkodowawczego i nie może być traktowany jako rekompensata za wszystkie straty spowodowane klęską lub zdarzeniem losowym. Jak wyjaśniło SKO, organ pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że zainteresowany nie spełnił warunku prowadzenia gospodarstwa domowego na terenie obszaru dotkniętego powodzią, ponieważ w dniu wystąpienia powodzi prowadził i prowadzi gospodarstwo domowe przy "ul. [...] we W. Potwierdził, że ewakuował się pod ten adres na chwilę przed powodzią. Powstałe szkody nie pozbawiły więc zainteresowanego możliwości zarówno funkcjonowania we własnym lokalu mieszkalnym, jak i zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych. Jeżeli osoba ubiegająca się o zasiłek doraźny ma zapewnione warunki bytowe we własnym zakresie w innym miejscu niż dotknięte żywiołem, uznać należy, że ma zabezpieczone minimum egzystencji, a pomoc socjalna ze strony Państwa nie jest jej niezbędna. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając naruszenie: - art. 3 w zw. z art. 2 ust. 1 oraz art. 39 ust. 1 i 2 w zw. z art. 40 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 69a ustawy o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw przez ich niezastosowanie, - art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. przez ich niezastosowanie, - art. 10 § 1 w zw. z art. 79a k.p.a. przez ich niezastosowanie, - art. 107 § 3 k.p.a. W uzasadnieniu skargi strona nie zgodziła się z organami, że w zalanym lokalu mieszkalnym nie prowadziła w dniu powodzi gospodarstwa domowego. O prowadzeniu gospodarstwa domowego w zalanym lokalu mieszkalnym świadczy faktura za usługi telekomunikacyjne wraz z umową o świadczenie usług telekomunikacyjnych, wystawione na ojca skarżącego, z którym skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, jak również faktura z tytułu dostarczania wody oraz uiszczenie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Zalany lokal był uprzednio remontowany, jednak remont nie stanowił przeszkody do prowadzenia gospodarstwa domowego. Skarżący jest także zameldowany w zalanym lokalu. Skarżący wyjaśnił, że pracuje we W. i jest studentem studiów wieczorowych. Nie można się zgodzić, że wynajmowane mieszkanie we W. zaspokaja potrzeby mieszkaniowe skarżącego. Skarżący w każdym możliwym wolnym dniu wracał do mieszkania, stanowiącego jego własność. Poza tym otrzymał zasiłek powodziowy w wysokości 2.000 zł, a warunkiem jego otrzymania było prowadzenie gospodarstwa domowego w zalanym lokalu. Organy nie wykazały w uzasadnieniach swoich decyzji, dlaczego uznały, iż skarżący wraz z ojcem nie prowadził w dniu wystąpienia powodzi gospodarstwa domowego w zalanym lokalu. Organ nie pouczył skarżącego o prawie zapoznania się z aktami sprawy i złożenia końcowego oświadczenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W replice z dnia 13 marca 2025 r. skarżący podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisk. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 334) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283), dalej u.p.s. Stosownie do art. 39 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Ponadto w myśl art. 40 ust. 2 i ust. 3 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany także osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej, a zasiłek ten może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi. Natomiast stosownie do art. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi (Dz. U. z 2024r. poz. 654 ze zm.) użyte w ustawie określenie "poszkodowany" oznacza osobę fizyczną (...), która na skutek powodzi doznała szkód majątkowych lub utraciła, chociażby czasowo, możliwość korzystania z posiadanej nieruchomości lub lokalu. Zgodnie z art. 5 ust. 1 tej ustawy rodzina lub osoba samotnie gospodarująca, poszkodowana w wyniku wystąpienia powodzi, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może otrzymać jednorazowy zasiłek powodziowy w kwocie do 2 tys. zł. Zasiłek ten jest wypłacany w wysokości równej wartości szkody według oświadczenia, jeżeli szkoda nie przekracza 2 tys. zł lub w wysokości 2 tys. zł, jeżeli wartość szkody według oświadczenia jest równa bądź wyższa niż 2 tys. zł. Należy też zauważyć, że zgodnie z zasadami udzielania pomocy finansowej ze środków budżetu państwa w formie zasiłków celowych dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r. pomoc doraźna, w tym zasiłek celowy, przeznaczona jest dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących, które w wyniku powodzi poniosły szkodę (pkt I.4). Zasiłek celowy na pomoc doraźną przyznawany jest rodzinom lub osobom samotnie gospodarującym, prowadzącym w dniu wystąpienia powodzi gospodarstwo domowe w budynku mieszkalnym lub lokalu mieszkalnym na terenie obszaru dotkniętego powodzią (pktI.7). Kwota zasiłku celowego na pomoc doraźną wynosi 8.000 złotych (pkt II.1). Według wyjaśnień skarżącego, otrzymał on zasiłek powodziowy w wysokości 2 tys. zł, a obecnie ubiega się o zasiłek celowy w wysokości 8 tys. zł. Z wyjaśnień skarżącego i przedłożonego przez niego materiału dowodowego (zdjęcia) wynika, że zalaniu w wyniku fali powodziowej uległ lokal mieszkalny, położony w M., stanowiący własność skarżącego. W rozpatrywanej sprawie organy uznały, że skarżący pomimo poniesionych w wyniku powodzi szkód majątkowych ma możliwość zaspokajania "niezbędnej potrzeby życiowej", bowiem w zalanym lokalu mieszkalnym nie prowadził przed wystąpieniem powodzi gospodarstwa domowego. Należy zaznaczyć, że poniesienie straty jest jednym z głównych kryteriów przyznania pomocy. Niemniej świadczenia z pomocy społecznej nie mają charakteru odszkodowawczego i nie mogą być traktowane jako rekompensata za straty spowodowane klęskami lub zdarzeniami losowymi. Rozważenia zatem wymaga, czy w zalanym lokalu mieszkalnym w M. skarżący istotnie prowadził w dniu wystąpienia powodzi gospodarstwo domowe. W oświadczeniu o stanie majątkowym z dnia 20 września 2024 r. skarżący podał, że lokal mieszkalny o pow. [...] m2 w M. nabył w drodze darowizny. W kolejnym oświadczeniu z dnia 20 września 2024 r. podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, pracuje w Sądzie Okręgowym we W., jego dochód netto wynosi 4.077,74 zł. W trakcie wywiadu środowiskowego w dniu 20 września 2024 r. skarżący podał, że zamieszkuje samotnie, mieszkanie w M. (pokój z kuchnią) jest w trakcie remontu. W toku postępowania skarżący wskazał też, że studiuje w systemie wieczorowym we W., studia samodzielnie opłaca. Natomiast mieszkanie we W. skarżący wynajmuje w związku ze studiowaniem, ale nie wiąże z nim żadnej przyszłości i w każdy wolny dzień wraca do swojego mieszkania w M. W upoważnieniu z dnia 1 października 2024 r. skarżący upoważnił swojego ojca do odebrania decyzji dotyczącej zasiłku i składania wszelkich oświadczeń w sprawie, podając że zarówno skarżący, jak i jego ojciec mieszkają przy "ul. [...]" we W. Następnie w oświadczeniu z dnia 4 października 2024 r. skarżący i jego ojciec wyjaśnili, że ich miejscem zamieszkania jest adres zalanego lokalu w M., a pod wskazanym adresem przy "ul. [...]" we W. przebywają czasowo. W skardze do WSA skarżący wyjaśnił, że jest zameldowany w zalanym lokalu, zamieszkuje w nim wraz z ojcem, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, a ojciec opłaca niektóre rachunki związane z utrzymaniem mieszkania. Natomiast organy obu instancji uznały, że skarżący w dniu wystąpienia powodzi prowadził gospodarstwo domowe w mieszkaniu we W. przy "ul. [...]", co sam przyznał w oświadczeniu z dnia 1 października 2024 r. Do akt administracyjnych sprawy załączono również pismo Wójta Gminy z dnia 16 października 2024 r., z którego wynika, że skarżący złożył deklarację o wysokości opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi w dniu 20 września 2024 r., uiszczając tę opłatę za okres od 1 września 2024 r. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu jednoznacznego wyjaśnienia wymaga, w którym lokalu mieszkalnym skarżący prowadził w dniu wystąpienia powodzi gospodarstwo domowe, czy w zalanym lokalu w M. czy też w lokalu przy "ul. [...] we W. Organy orzekające w sprawie przedwcześnie uznały, że w przypadku skarżącego nie została spełniona przesłanka prowadzenia w dniu wystąpienia powodzi gospodarstwa domowego w zalanym lokalu mieszkalnym w M., bowiem skarżący według organów prowadził gospodarstwo domowe w lokalu przy "ul.[...]" we W. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej są również zobowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.) Postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organ administracji publicznej powinno być zakończone po zbadaniu wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla danej sprawy, których zakres określają przepisy prawa materialnego mające zastosowanie w sprawie. Z kolei w uzasadnieniu decyzji organ powinien m.in. wskazać dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 k.p.a.). W rozpatrywanej sprawie, organ ponownie prowadząc postępowanie powinien wyjaśnić, czy skarżący w dniu wystąpienia powodzi prowadził samodzielne czy też dwuosobowe gospodarstwo domowe razem z ojcem oraz w którym lokalu mieszkalnym, w M. czy też we W. W tym celu organ powinien ustalić, w jakim wymiarze czasu pracy skarżący jest zatrudniony w Sądzie Okręgowym we W., jak przedstawiał się rozkład zajęć skarżącego na studiach wieczorowych, jak często obowiązki związane z pracą i ze studiowaniem pozwalały skarżącemu jeździć do M. i jak długo wówczas tam przebywał, ile zajmuje skarżącemu podróż z W. do M. i z powrotem. Należy również wezwać skarżącego do przedłożenia dowodów opłacania mediów w okresie poprzedzającym powódź oraz przeanalizować zużycie tych mediów. Organ winien również ustalić, jaki tytuł prawny do lokalu we W. przy "ul.[...] posiada skarżący i jego ojciec oraz ile wynoszą koszty zamieszkania w tym lokalu. Skarżący wyjaśnił bowiem, że koszty związane z wynajmowaniem lokalu opłaca z własnych dochodów. W tym celu organ powinien umożliwić złożenie skarżącemu wyjaśnień na powyższe okoliczności, przeprowadzić dowód z dokumentów, a w razie potrzeby dowody z pozostałych źródeł dowodowych. Nie wyjaśniając powyższych okoliczności organy naruszyły art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji, a na podstawie art. 135 p.p.s.a. - utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji.