IV SA/Wr 582/17

Ewa Orłowska starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku A. K. o ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie uznania świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Pismem z dnia 20 lutego 2018 r. pełnomocnik skarżącej, czyli matka strony skarżącej wniosła o sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego w całości skargę oraz o przyznanie prawa pomocy. Pismem referendarza sądowego z dnia 23 lutego 2018 r. poinformowano stronę skarżącą, że powyższy wniosek o przyznanie prawa pomocy, został zakwalifikowany jako wniosek o przyznanie prawa pomocy stronie skarżącej (córce pełnomocnika) i pismem tym wezwano stronę skarżącą do złożenia wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu. W piśmie tym wezwano także stronę skarżąca, na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego - do nadesłania w terminie 7 dni kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej, tj.: wyjaśnienia co obecnie stanowi źródło dochodu skarżącej i z czego się skarżąca utrzymuje, dowodów potwierdzających aktualną wysokość wszystkich dochodów skarżącej i dochód osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym oraz małżonka (w tym z tytułu zatrudnienia, działalności gospodarczej, prac dorywczych i pomocy społecznej np. z tytułu świadczeń rodzinnych, dodatku mieszkaniowego) za okres ostatnich czterech miesięcy np. zaświadczenie o wynagrodzeniu netto za ostatnie cztery miesiące z uwzględnieniem poszczególnych miesięcy, przelewy bankowe, umowa o pracę, zlecenie, decyzja przyznająca świadczenie, stypendia, dotacje, cztery ostatnie odcinki renty lub emerytury), wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych i kart kredytowych za ostatnie cztery miesiące skarżącej, małżonka i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (domowników), dowodów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, alimenty, raty kredytów i pożyczek i inne), zeznania podatkowego za 2016 r. skarżącej, małżonka i domowników, ostatnia decyzja w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego, oświadczenia o posiadanych środkach transportu (należało podać rocznik i markę), dokumenty potwierdzające ewentualne zadłużenie, aktualne zaświadczenie z urzędu pracy potwierdzające czy skarżąca i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym są obecnie zarejestrowane jako osoby bezrobotne z prawem do zasiłku lub bez tego prawa. Pismo to zostało doręczone pełnomocnikowi w dniu 2 marca 2018 r. Pismem z dnia 9 marca 2018 r., złożonym w Sądzie tego samego dnia, pełnomocnik czyli matka strony podała, że składa wniosek o prawo pomocy z dnia 9 marca 2018 r. Do pisma tego dołączyła złożony na urzędowym formularzu wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Skarżąca we wniosku tym podała, że mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z matką (pełnomocnikiem). Dodała, że jest osobą [...] od [...]. Obecnie uczęszcza do szkoły i nie pracuje i jedynym jej dochodem są świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł miesięcznie. Z tej kwoty trudno jest zaspokoić potrzeby życiowe i dlatego nie posiada środków na ustanowienie adwokata z wyboru. Nie ma również wiedzy prawniczej, aby sporządzić pismo do NSA. W rubryce nr 10 obejmującej dochody wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym podała, że otrzymuje wspomniane świadczenie alimentacyjne w kwocie [...] zł, a matka jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku zarejestrowaną w urzędzie pracy i nie uzyskuje żadnych dochodów. Skarżąca podała, że łączny jej dochód, czyli wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wynosi [..] zł. W rubryce nr 11 obejmującej zobowiązania i stałe wydatki podała, że wynoszą one: czynsz [...] zł, gaz [...] zł, prąd [..] zł, baterie do [...] [...] zł. W oświadczeniu o stanie majątkowym podała, że posiada mieszkanie komunalne o powierzchni [...] m2 i nie posiada innych nieruchomości, w tym nieruchomości oraz przedmiotów i papierów wartościowych oraz wierzytelności. W rubryce nr 8 podała, że osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają majątku, skoro wykreśliła tą rubrykę zgodnie z pouczeniem na ostatniej stronie formularza. Skarżąca nie nadesłała natomiast żadnych dokumentów źródłowych i odrębnych wyjaśnień wymienionych w powyższym piśmie referendarza sądowego. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. W myśl art 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369; dalej p.p.s.a..) ustanowienie adwokata obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. . Na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane osobie fizycznej – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżąca nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest rzeczywista aktualna pełna sytuacja dochodowa jej rodziny. Skarżąca nie nadesłała bowiem żadnego z dokumentu wymienionych w piśmie starszego referendarza sądowego z dnia 23 lutego 2018 r. Niewiarygodne jest oświadczenie strony skarżącej, która jak podała obecnie uczy się i nie pracuje, że są w stanie razem z matką z którą strona mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe utrzymać się jedynie z tytułu świadczeń alimentacyjnych z Funduszu Alimentacyjnego, pobieranych przez stronę skarżą które, jak zadeklarowała strona wynoszą [..] zł miesięcznie. Ponadto poddana przez skarżącą kwota dochodu [...] zł jest przy tym niższa niż kwota [..] zł, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2017r., poz. 1769), stanowiąca ustawowe kryterium dochodowego na jedną osobę w rodzinie uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej, a więc pewnego rodzaju minimum socjalne na jedną osobę w rodzinie. Skarżąca nie udokumentowała tym samym, czy jej matka, z którą jak podała we wniosku o prawo pomocy, mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, jest rzeczywiście osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku zarejestrowaną w powiatowym urzędzie pracy. Powyższe twierdzenie skarżącej zawarte we wniosku o prawo pomocy, jest bowiem niewystarczające do oceny, że matka skarżącej posiada obecnie status osoby bezrobotnej. Wyjaśnienie tej kwestii pozwoliłoby także na ustalenie, czy matka jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba bezrobotna. Skarżąca nie wyjaśniła ani też nie udokumentowała czy jej matka uzyskuje jakiekolwiek dochody i w jakiej wysokości. Nadmienić należy, iż opisanym wyżej pismem referendarza sądowego wezwano stronę do udokumentowania zarówno wszystkich własnych dochodów jak i dochód osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, w tym także dochodów np. z tytułu prac dorywczych i świadczeń z pomocy społecznej. Nie przeczy temu fakt, iż z treści art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 554) wynika, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują w wysokości bieżąco ustalonych alimentów, jednakże nie wyższej niż 500 zł, a więc [...]. Oceny, że skarżąca nie udokumentowała pełnej sytuacji dochodowej nie zmieniają także znajdujące się w aktach sprawy, złożone wraz ze skargą na zaskarżona decyzję, cztery zaświadczenia komornika sądowego o bezskuteczności egzekucji prowadzonej wobec osoby zobowiązanej na rzecz strony skarżącej, zwłaszcza, że dwa z nich dotyczą roku 2015 r., a dwa pozostałe roku poprzedniego, czyli 2017 r. i zostały opatrzone datą 20 i 22 marca 2017 r., a więc nie dotyczą one obecnego okresu, a poza tym wynika z nich bezskuteczność egzekucji alimentów na rzecz skarżącej i dokumenty te nie potwierdzają wysokość obecnych świadczeń alimentacyjnych pobieranych przez skarżącą z Funduszu Alimentacyjnego, które przysługują osobom w przypadku bezskuteczności egzekucji od osoby zobowiązanej do alimentów. Skarżąca nie nadesłała również wyciągów z kont bankowych i lokat bankowych za okres ostatnich czterech miesięcy oraz zeznania podatkowego za 2016, co nie pozwala na ustalenie pełnej sytuacji dochodowej skarżącej i jej matki wynikającej zarówno ze stanu kont, lokat bankowych jak i zeznań podatkowych tych osób. Brak tych danych nie pozwala na wiarygodną ocenę jak kształtuje się pełna sytuacja dochodowa skarżącej obejmująca także w niniejszej sprawie sytuację dochodową matki. Przy ocenie wniosku o prawo pomocy należy wziąć pod uwagę pełną sytuację dochodową osób z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, co nie zostało wykazane w niniejszej sprawie. Przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 ppsa do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 ppsa (por. postanowienie NSA z 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Skarżąca nie nadesłała również żadnych dokumentów potwierdzających wysokość szczegółowych wydatków związanych z utrzymaniem, co nie powala na ocenę, czy kształtują się one w kwotach podanych we wniosku o prawo pomocy. Dodać należy, że zadeklarowana we wniosku o prawo pomocy wysokość wydatków związanych z utrzymaniem tj. około [...] zł przekracza zadeklarowaną wysokość dochodu [...] zł, co czyni niewiarygodne oświadczenie skarżącej o wysokości dochodów wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Ponadto skarżąca nie nadesłała ostatniej decyzji w sprawie podatku od nieruchomości i podatku rolnego, co nie pozwala na ustalenie czy jest płatnikiem tego oraz z jakiego tytułu i w jakiej wysokości. Nie przedłożyła także dokumentów potwierdzających aktualne zadłużenie i oświadczenia o środkach transportu, co nie pozwala na pełną ocenę jej stanu majątkowego. Nie przeczą tym ustaleniom okoliczności wskazane przez skarżącą, że obecnie nie pracuje, uczy się i jest osobą [...]. Twierdzenia te mają charakter wybiórczy i z tego względu nie uzasadniają przyznania prawa pomocy. Dodać należy, że opisane pismo starszego referendarza sądowego z dnia 23 lutego 2018 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. W świetle powyższego przyjąć należy, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Z tych względów należało odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.