IV SA/Wr 584/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędziowie: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn (sprawozdawca), Protokolant: Specjalista Magdalena Dworszczak, po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Wydziale IV sprawy ze skargi R. E. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 13 lipca 2023 r., nr SKO 4103/688/2023 w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Decyzją z 13 VII 2023 r. (SKO 4103/688/2023) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu (dalej "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania R. E. (dalej "skarżący"), od decyzji z 6 IV 2023 r. (nr MOPS/2S4010/ 000016/2023) Prezydenta Miasta Wałbrzycha ustalającej skarżącemu opłatę za pobyt L. E. w Domu Pomocy Społecznej w Wałbrzychu od 1 IV 2023 r. w wysokości 3 193 zł miesięcznie – uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i ustaliło skarżącemu opłatę od dnia 1 IV 2023 r. w kwocie 2610,06 zł miesięcznie. Jak wynika z motywów decyzji odwoławczej, SKO zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji stwierdzającym istnienie podstaw do ustalenia wobec skarżącego opłaty za pobyt jego babci L. E. w Domu Pomocy Społecznej w Wałbrzychu na podstawie art. 61 ust. 2e ustawy z dnia 12 III 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r., poz. 910) – dalej "UoPS". SKO zaznaczyło, że pełny koszt pobytu w Domu Pomocy Społecznej w Wałbrzychu wynosi 5979,99 zł miesięcznie. Babcia skarżącego ponosi zaś odpłatność w wysokości 3369,93zł, co wynika z decyzji organu I instancji z dnia 6 VII 2023 r. (Nr MOPS/4072/00322/2023) ustalającej wysokość opłaty należnej od L. E. Pozostała więc do opłacenia kwota 2610,06 zł, którą należało obciążyć skarżącego. SKO oświadczyło, że w świetle art. 61 ust. 2e UoPS, w przypadku odmowy przez osoby zobowiązane do zawarcia umowy określającej wysokość opłaty z pobyt w domu pomocy społecznej, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala się w drodze decyzji w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane. Zwróciło uwagę, że oprócz skarżącego osobą zobowiązaną do ponoszenia opłat jest syn L. E. (G. E.), jednak został on po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego zwolniony z ponoszenia opłat. Skarżący zaś w istocie uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, bowiem nie skontaktował się z organem I instancji w tej sprawie. W tej sytuacji skarżącego obciąża różnica między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu. SKO wyjaśniło przy tym, że w dniu 7 II 2023 r. do skarżącego zostało wysłane pismo informujące o wszczęciu postępowania w sprawie opłaty za pobyt babci w DPS. Poinformowano skarżącego o konieczności ustalenia jego aktualnej sytuacji i przeprowadzenia w tym celu wywiadu środowiskowego. Poproszono przy tym skarżącego o skontaktowanie się z organem I instancji celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W piśmie organ I instancji pouczył o konsekwencjach braku zawarcia umowy co do wysokości opłaty za pobyt babci w DPS oraz odmowy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Wezwanie doręczono pod adres skarżącego w W. przy "ul. [...]", to jest adres który skarżący sam wskazał w oświadczeniu z dnia 7 X 2022 r. Pismo organu I instancji z dnia 7 II 2023 r. odebrał dorosły domownik, który zobowiązał się dostarczyć korespondencję adresatowi (skarżącemu). Zdaniem SKO nieuzasadniony jest zarzut odwołania, że korespondencja została wysłana na nieaktualny adres. Organ I instancji nie miał wiedzy, że skarżący od V 2022 r. mieszka w Ś. przy "ul. [...]", skoro jeszcze w X 2022 r. skarżący odbierał korespondencję w innej sprawie kierowaną na adres w W. W ocenie SKO istotne jest, że skarżący nie skontaktował się z organem I instancji. SKO zauważyło, że wprawdzie na wezwaniu, organ I instancji nie zakreślił terminu, w ciągu którego należy nawiązać kontakt, ale między doręczeniem pisma z 7 II 2023r., a wydaniem decyzji w dniu 6 IV 2023 r., będącej przedmiotem odwołania, minęło prawie dwa miesiące i skarżący miał dużo czasu by skontaktować się z organem I instancji. W skardze na powyższą decyzję zarzucono: błąd w ustaleniach faktycznych, pozbawienie skarżącego możliwości udziału w postępowaniu i niezasadne obciążenie skarżącego opłatą, w sytuacji gdy zobowiązanym do poniesienia opłaty w pierwszej kolejności jest syn L. E. (G. E.). Skarżący podniósł, że kontaktował się z organem I instancji i składał oświadczenie dotyczące jego sytuacji dochodowej i majątkowej. Podkreślił, że nie doręczono mu zawiadomienia o wszczęciu postępowania, bowiem wysłano je pod nieaktualny adres. W rezultacie skarżący został pozbawiony możliwości czynnego udziału w postępowaniu i obciążony opłatą w wysokości skutkującej popadnięciem w niedostatek. W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje stanowisko, wnosząc o oddalenie skargi w całości. W piśmie procesowym z 4 IV 2024 r. skarżący uzupełnił argumentację skargi podkreślając, że wywiad środowiskowy przeprowadzono z nim w miesiącu IX 2023 r. przez pracownika socjalnego Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Świdnicy. Nadto skarżący zwrócił uwagę, że opłatę za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala się proporcjonalnie do liczby osób zobowiązanych do jej wnoszenia. Tymczasem w postępowaniu nie uwzględniono drugiego dorosłego wnuka L. E., tj. P. E. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 ust. 2e UoPS, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (tj. małżonka, zstępnego przed wstępnym), zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 (tj. ustalającej wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej), oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Powołany przepis ma charakter represyjny, bowiem uprawnia organy do ustalenia wysokości opłaty w sposób niezależny od możliwości majątkowych i dochodowych zobowiązanego. Ratio legis powołanej regulacji opiera się na założeniu, że skoro zobowiązany odmawia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, którego zasadniczym celem jest ustalenie jego sytuacji osobistej, majątkowej i dochodowej, to organy uprawnione są do ustalenia tej opłaty w oparciu o koszty utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej, bez uwzględniania jakichkolwiek ograniczeń wynikających z sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej zobowiązanego. Jakkolwiek rację mają organy obu instancji stwierdzając, że w świetle powołanego wyżej przepisu niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego stanowi wystarczającą podstawę do ustalenia opłaty w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu, jednak zastosowanie art. 61 ust. 2e UoPS nastąpić może wyłącznie w warunkach braku wątpliwości co do negatywnej postawy osoby zobowiązanej w kwestii wywiadu środowiskowego. W okolicznościach niniejszej sprawy organy jednak niezasadnie przyjęły, że skarżący nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Stanowisko organów w istocie opiera się na okoliczności braku reakcji skarżącego na zawiadomienie z dnia 7 II 2023 r. o wszczęciu postępowania, w którym zawarta była prośba o kontakt celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Sąd zwraca uwagę, że znajdujące się w aktach administracyjnych potwierdzenie doręczenia tego pisma nie daje podstaw do uznania doręczenia za skuteczne, co organy obu instancji pominęły. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że pismo odebrał "dorosły domownik", jednak nieczytelność podpisu wyklucza możliwość identyfikacji odbiorcy. Co więcej, na zwrotnym potwierdzeniu odbioru znajduje się adnotacja "córka", mimo że z akt administracyjnych wynika, że skarżący jest kawalerem, mieszka z rodzicami i prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe (zob. oświadczenie skarżącego z 7 X 2022 r.). Nawet więc zakładając, jak to przyjęły organy, że na dzień 7 II 2023 r. miejscem zamieszkania skarżącego był W. "ul. [...]", opisana wyżej wadliwość czynności doręczenia pisma pod ten adres uniemożliwiała przyjęcie skutku doręczenia, a tym samym wyciągnięcie tak daleko idących konsekwencji, niekorzystnych dla skarżącego. Zasygnalizować też wypada, że skarżący rok wcześniej, tj. w 2022 r., nie przeciwstawiał się przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. W takich warunkach tym bardziej wskazane było zachowanie ostrożności w kwestii uznania, że skarżący unika przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Niezależnie od powyższego Sąd zwraca też uwagę, że brak sprzeciwu skarżącego co do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego wyartykułowany został jednoznacznie w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W takiej sytuacji SKO powinno uwzględnić tę okoliczność i uzupełnić materiał dowodowy na zasadzie art. 136 kpa, a więc ustalić sytuację osobistą, majątkową i dochodową skarżącego w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy przy uwzględnieniu art. 61 ust. 2d i art. 13 ust. 2 UoPS. Trzeba podkreślić, że postępowanie odwoławcze jest postępowaniem merytorycznym. Organ odwoławczy rozstrzyga sprawę co do istoty, a jego rola nie ogranicza się wyłącznie do kontroli decyzji organu I instancji. Zamiast tego, SKO w istocie podtrzymało stanowisko organu I instancji i oparło rozstrzygnięcie w przedmiocie wysokości opłaty na regulacji z art. 61 ust. 2e UoPS, mimo że na etapie odwoławczym nie było już żadnych wątpliwości, że skarżący nie sprzeciwia się przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Biorąc powyższe pod uwagę, należało uchylić zaskarżoną decyzję SKO, jak i decyzję organu I instancji na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i c w zw. z art. 135 ppsa. Naruszono bowiem art. 61 ust. 2e UoPS oraz art. 136 kpa, niezasadnie przyjmując, że skarżący nie wyrażał zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W ponownie prowadzonym postępowaniu należy uwzględnić sformułowaną wyżej ocenę.