IV SA/Wr 586/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędzia WSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Protokolant Aleksandra Rygielska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 4 marca 2008 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o zdolności do służby wojskowej uchyla decyzję I i II instancji. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska we W. na podstawie art. 29 ust. 1 w zw. z art. 26 ust. 1 i art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obronny Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2002 r. nr 21, poz. 205 z późn. zm.) oraz § 3 ust. 7, § 4 ust. 8, § 9 pkt 3 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie utworzenia wojskowych komisji lekarskich oraz określenia ich siedzib, zasięgu działania i właściwości (Dz. U. nr 151, poz. 1594 z późn. zm.) oraz § 22 ust. 1 i 2, § 23 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w sprawach (Dz. U. nr 151, poz. 1595 z późn. zm.), zwanego dalej rozporządzeniem, uznała R. W. za zdolnego do służby wojskowej przyznając mu kat. "A". Powyższa decyzja wydana została w wykonaniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 lutego 2007 r. stwierdzającego nieważność decyzji II instancji - orzeczenia nr [...] z dnia [...] r. Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej we W., wydanej w sprawie odwołania R. W. od orzeczenia nr [...] z dnia [...] r. Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Ł.. Komisja rozpoznała u poborowego pozapalne zmiany przedniego płatka zastawki mitralnej ze śladową niedomykalnością bez znaczenia hemodynamicznego, co mieści się, zdaniem organu, w zakresie pojęciowym § 38 pkt 8 z załącznika rozporządzenia i kwalifikuje do kategorii "A" zdolności do czynnej służby wojskowej. Również w świetle przeprowadzonego dla potrzeb Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Ł. badania lekarskiego specjalistycznego okulistycznego i otolaryngologicznego wynika, że rodzaj i stopień nasilenia zaburzeń ze strony narządu wzroku i nosa został prawidłowo zakwalifikowany wg. § 13 pkt 1 i § 26 pkt 3 z załącznika nr 2 do rozporządzenia. W skardze do sądu administracyjnego R. W. zarzucił Rejonowej Wojskowej Komisji we W. niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy. Zdaniem skarżącego organ w sposób niewystarczający uzasadnił powody zakwalifikowania go do kategorii "A", gdy stwierdzone w rozpoznaniu schorzenie pozwala na zakwalifikowanie go także do kategorii "D". Skarżący zarzucił orzeczeniu organu II instancji brak uzasadnienia faktycznego wydanej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podnosząc, że ustalenie stanu zdrowia skarżącego oparto na specjalistycznych badaniach lekarskich, w tym badaniu specjalistycznym kardiologicznym (ECHO serca), z którego jednoznacznie wynika, że pozapalne zmiany przedniego płatka zastawki mitralnej ze śladową niedomykalnością mieszczą się w zakresie pojęciowym § 38 pkt 8 bez znaczenia hemodynamicznego i zaburzeń rytmu serca (czynność miarowa 80/min -granice normy) i uzasadniają zakwalifikowanie do kategorii "A". Organ podniósł ponadto, że skarżący nie przedstawił innej dokumentacji mogącej powodować uzasadnione wątpliwości co do oceny konsultującego dla potrzeb orzeczniczych Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej we W., lekarza specjalisty kardiologa. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Do kompetencji sądu administracyjnego należy kontrola orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej będącego decyzją administracyjną organu wojskowego pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z postanowieniami art. 184 Konstytucji RP i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z dnia 20 września 2002 r. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowane jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z obowiązującym w dacie ich wydania prawem materialnym i przepisami procesowymi. Uchylenie decyzji administracyjnej względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy. W świetle powyższego, kontrola orzeczeń wojskowych komisji lekarskich orzekających o zdolności do służby wojskowej, dokonywana przez sąd administracyjny, sprowadza się do sprawdzenia prawidłowości postępowania poprzedzającego ustalenie stanu zdrowia kandydata, a w szczególności, czy badanie stanu zdrowia było wszechstronne, oparte wyczerpującym wywiadzie chorobowym i pełnych badaniach przedmiotowych oraz czy dokonana kwalifikacja zdolności kandydata do określonej służby wojskowej była zgodna z przepisami w sprawie zasad określenia zdolności do służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania komisji lekarskich w tych sprawach. Rozstrzyganie o zdolności do czynnej służby wojskowej odbywa się w postępowaniu administracyjnym z gwarancjami dwuinstancyjnego toku orzecznictwa o charakterze sformalizowanym i z zagwarantowaniem czynnego udziału kandydata w tym postępowaniu. Nie ulega wątpliwości, że w sprawach ustalenia zdolności do służby wojskowej zasadnicze znaczenie ma kwestia zebrania odpowiednich danych co do wiedzy medycznej. Wprawdzie istotą orzecznictwa wojskowych komisji lekarskich nie jest stwierdzenie stanu zdrowia kandydata, ale dopiero pełna wiedza medyczna pozwala na rozstrzygnięcie o zdolności do służby wojskowej oraz o zakwalifikowaniu do odpowiedniej kategorii tej służby. Oceniając pod względem zgodności z prawem materialnym i procesowym rozstrzygnięcie będące przedmiotem osądu, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie doszło bowiem do naruszenia przepisów postępowania co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wojskowe komisje lekarskie, podejmują rozstrzygniecie w indywidualnych sprawach, w zakresie spraw rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych (nazywanych w przepisach orzeczeniami), które poddane są mocy obowiązującej przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z jego art. 1 pkt 1. Przepisy rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, jako lex specialis, regulują pewne kwestie odmiennie od rozwiązań przyjętych w k.p.a. W sprawach jednak nie uregulowanych w rozporządzeniu przepisy kodeksu znajdują zastosowanie w pełnym zakresie. Ustalając stan faktyczny w sprawie wojskowe komisje lekarskie są związane zasadami ogólnymi przyjętymi w k.p.a., w szczególności zasadą prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 kodeksu, z której wynika obowiązek wszechstronnego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz właściwej jego kwalifikacji prawnej. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach wraz z załącznikiem nr 2 - wykazem chorób i ułomności przy ocenie zdolności fizycznej i psychicznej do czynnej służby wojskowej oraz do odbywania takiej służby poza granicami państwa (Dz. U. Nr 151, poz. 1595 z późn. zm.), zwanego w dalszej części tego uzasadnienia rozporządzeniem. Według § 14 tego rozporządzenia orzeczenie o zdolności do czynnej służby wojskowej właściwe komisje lekarskie wydają na podstawie badania lekarskiego i wyników badań specjalistycznych, a w razie potrzeby - także obserwacji szpitalnej, dokumentacji medycznej oraz informacji i dokumentów, o których mowa w § 6. Z przepisu § 17 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia wynika, że orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej w sprawie zdolności do czynnej służby wojskowej sporządza się według wzoru określonego w załączniku nr 5 do rozporządzenia, z którego wynika, że powinno ono zawierać uzasadnienie. Przepis art. 107 § 3 k.p.a. zaś stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Obowiązkiem każdego organu administracji jest zatem jak najstaranniejsze wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej decyzji co wypływa także z zasad ogólnych wyrażonych w art. 9 k.p.a. (zasada udzielania informacji) oraz art. 11 k.p.a. (zasada przekonywania czyli wyjaśniania stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia). Warunkiem wydania prawidłowej decyzji jest podejmowanie przez organ wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 7 i 77 §1 k.p.a.). W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie zaskarżone orzeczenie zostało wydane z naruszeniem powyższych zasad procedury administracyjnej, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z cytowanych przepisów wynika, że uzasadnienie orzeczenia jest integralną jego częścią, której podstawowym zadaniem jest wyjaśnienie powodów danego rozstrzygnięcia. Organ orzekający nie sprostał tym wymaganiom. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że sprawy dotyczące poboru do wojska należą do spraw o szczególnym ciężarze gatunkowym. To musi powodować szczególną troskę ustawodawcy, organów administracyjnych oraz sądów o to, by całość postępowania była opatrzona wyraźnymi i rzeczywiście przekonującymi gwarancjami, zmniejszającymi do minimum możliwość naruszeń praw obywatelskich w tej sferze (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 1994 r., III AZP 8/94, OSNP 1995, nr 7, poz. 82, wyrok NSA z dnia 2 października 1998r. - III SA 7225/98, niepubl.). Zaskarżona decyzja w rozpoznaniu stwierdza u poborowego pozapalne zmiany przedniego płatka zastawki mitralnej ze śladową niedomykalnością bez znaczenia hemodynamicznego, co mieści się, zdaniem organu, w zakresie pojęciowym § 38 pkt 8 z załącznika rozporządzenia i kwalifikuje do kategorii "A" zdolności do czynnej służby wojskowej. Wskazany przez Rejonową Wojskową Komisję Lekarską § 38 pkt 8, w dacie wydania zaskarżonej decyzji, wskazuje na wrodzone wady serca i kwalifikuje skarżącego do kategorii "D" lub "E". Należy wskazać, że zgodnie z objaśnienia szczegółowymi do powyższego paragrafu, jeżeli w wyniku leczenia operacyjnego wrodzonej wady serca, zostały przywrócone prawidłowe stosunki anatomiczne, schorzenie należy kwalifikować według punktu 9, a punkt ten kwalifikuje poborowego do kategorii zdrowia "A" lub "D". Nawet gdyby przyjąć, że organ zaliczył schorzenie § 38 pkt 9 załącznika do rozporządzenia, przy ogólnie sformułowanych w przepisach prawa przesłankach zaliczenia do kat. "A" albo do kat. "D" na organie orzekającym spoczywa obowiązek szczególnie wnikliwego uzasadnienia swego rozstrzygnięcia. Nie wystarczy zatem wymienić, rodzaju przeprowadzonych badań i stwierdzonej jednostki chorobowej, ale trzeba także wyjaśnić jakie konkretne spostrzeżenia w toku danego badania zadecydowały o rozpoznaniu danej jednostki chorobowej (por. wyrok NSA z 8 września 1999r sygn. akt. III SA 673/99, LEX nr 47319). Reasumując należy stwierdzić, iż w sytuacji, gdy omawiane rozporządzenie wymienia określoną jednostkę chorobową, której zaistnienie przy odpowiednim nasileniu kwalifikuje poborowego do kat. "A" - zdolny do czynnej służby wojskowej, bądź np. "D" jako niezdolnego, organ orzekający ze szczególną starannością powinien uzasadnić swoje rozstrzygnięcie. Jest to niezbędne zarówno do tego aby przekonać stronę o słuszności orzeczenia, ale i do tego aby umożliwić sądowi kontrolę zaskarżonego orzeczenia ( por. wyrok NSA z dnia 26 maja 1981 r., SA 810/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 4). Organ jest obowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całokształtu materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (wyrok NSA z dnia 26 maja 1981 r., SA 810/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 4). W niniejszej sprawie zarówno orzeczenie wydane przez organ I instancji, który pominął to schorzenie, jak i orzeczenie wydane w wyniku rozpatrzenia odwołania przez organ II instancji, sprowadza się do wskazania jednostki chorobowej z przypisaniem odpowiedniego paragrafu załącznika do omawianego rozporządzenia oraz stwierdzenia o zaliczeniu poborowego do kategorii zdolności do służby wojskowej, co w żadnym wypadku nie czyni zadość omawianym powyżej wymogom przepisu art. 107 § 3 k.p.a. Należy ponadto wskazać, że jak wynika z akt administracyjnych, Terenowa Wojskowa Komisja Lekarska w Ł. decyzją z dnia [...] r., nakazała u poborowego obserwację w kierunku ustalenia właściwego rozpoznania choroby serca, uznając go za czasowo niezdolnego do czynnej służby wojskowej na okres 12 miesięcy i przyznając kat. "B". W tym stanie rzeczy podnieść należy, iż w żadnym następnym orzeczeniu wydanym w powyższej sprawie, organy nie odniosły się do orzeczenia Komisji Lekarskiej ustalającej kategorię zdrowia poborowego - "B". Zdaniem Sądu organy winny wyjaśnić z jakiej przyczyny i na jakiej podstawie uznały zmianę stanu zdrowia poborowego, kwalifikując go do kat. "A". Organy nie wyjaśniły w sposób odpowiadający zasadom procedury administracyjnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), czy nastąpiła zmiana (poprawa) stanu zdrowia poborowego, które poprzednio dawało podstawę do odroczenia poborowemu odbycia zasadniczej służby wojskowej na okres dwunastu miesięcy, a także, w jakim stosunku pozostaje skarżone orzeczenie do poprzedniego orzeczenia uznającego niezdolność skarżącego do służby wojskowej. W związku z tym, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca podlegały uchyleniu.