IV SA/Wr 591/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędziowie Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędzia WSA Wanda Wiatkowska- Ilków ( spr.) Protokolant Aleksandra Siwińska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi B.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania zaliczki alimentacyjnej oddala skargę. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w G. działając w oparciu o pełnomocnictwo Burmistrza G. upoważniające do prowadzenia postępowania w sprawach świadczeń rodzinnych oraz do wydawania decyzji administracyjnych w tych sprawach wydał decyzję [...] z dnia [...] odmawiającą przyznania E. K. wnioskowaną przez nią zaliczkę alimentacyjną. Jako podstawę prawną tej decyzji wskazał art. 104, art. 145 a§1 Kpa oraz art. 7 ust. 1, 2 art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.) oraz Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 30 czerwca 2006r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wzoru wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej oraz odpowiednich zaświadczeń ( Dz. U. Nr 120, poz. 833). Uzasadniając swoją decyzję organ powołał art. 7 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych określający warunki jakie winna spełniać osoba ubiegająca się o zaliczkę alimentacyjną. Wskazał, że zainteresowana wnioskiem z 6 sierpnia 2008r., który jest przedmiotem rozważań w niniejszej sprawie żądała przyznania zaległej zaliczki alimentacyjnej na córkę E. K. za lata 2005, 2006, 2007. Stwierdził, że Ośrodek Pomocy Społecznej zgodnie z art. 10 powołanej ustawy ustala prawo do zaliczki alimentacyjnej na podstawie wniosku złożonego u komornika sądowego wraz z wymaganą dokumentacją, do końca okresu zasiłkowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek. Tymczasem we wskazanych wyżej latach nie wpłynął wniosek zainteresowanej do komornika, ani też do Ośrodka Pomocy Społecznej o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej. Na podstawie art. 145a§1 Kpa można żądać wznowienia postępowania również w przypadku gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub umową na podstawie którego została wydana decyzja. W niniejszej sprawie, nie można uwzględnić wniosku zainteresowanej również na tej podstawie prawa, gdyż co wskazywano wyżej w latach 2005-2007 wnioskodawczyni nie składała wniosku o przyznanie zaliczki. Zatem organ nie wydał decyzji odmawiającej przyznania zaliczki alimentacyjnej. Wobec powyższego nie przysługuje wnioskodawczyni zaliczka alimentacyjna za wymienione lata. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła wnioskodawczyni Wniosła o przyznanie zaliczki alimentacyjnej za lata 2005-2007 lub rekompensaty finansowej za ten okres. Zarzuciła, że wprowadzono ją w błąd, oszukano "i to zgodnie z przepisami". Podniosła, że do końca kwietnia 2004 otrzymywała zaliczkę alimentacyjną z ZUS, później przez ten organ została poinformowana, że do 31 sierpnia 2005r. będzie otrzymywała w to miejsce dodatek z tytułu samotnego wychowania dziecka. Przy czym zaznaczono, że dodatek ten jako mężatka może otrzymywać tylko przez rok. Nie zgadzając się z tym wyjaśnieniem w kolejnych latach wypełniając wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego zakreślała, iż wnosi o przyznanie dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. W tej sprawie otrzymała jednak decyzję odmowną. Teraz już wie "że w międzyczasie powstała zaliczka alimentacyjna, że były inne wnioski. To wszystko tak "po cichutku" weszło, bo na przykład o zaliczce dla samotnych matek było głośno, a o zaliczce alimentacyjnej nie mówił nikt". Pracownice Ośrodka Pomocy Społecznej zapewniały ją regularnie, że nic poza zasiłkiem rodzinnym się nie należy. Dalej wskazała, że "jednak nie otrzymałam we właściwym czasie tego wniosku i nie wypełniłam go i nie złożyłam, ale tylko dlatego, że były takie przepisy, a urzędnicy pracujący zgodnie z prawem nieumyślnie mi zaszkodzili". Dodała również, że "w związku ze zmianą przepisów uznanych przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją RP, które do tej pory ograniczały jej prawa do zaliczki jako osoby zamężnej występuje, z żądaniem przyznania zaliczki alimentacyjnej lub rekompensaty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z dnia [...] po rozpoznaniu odwołania wskazując na art. 138§1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000, Nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniać swoją decyzję organ wskazał na treść wniosku zainteresowanej i zawartego w nim żądania ustalenia dokonane przez organ I instancji i wskazaną przez niego podstawę prawną oraz podane wywody, a także zarzuty zawarte w odwołaniu. Przechodząc do rozważania zarzutów odwołania organ odwoławczy wskazał, że powinien ocenić sprawę według przepisów prawa materialnego obowiązujących w dniu wydania przez ten organ decyzji odwoławczej. Co oznacza, że przy zmianie stanu prawnego organ odwoławczy obowiązany jest uwzględnić nowy stan prawny, chyba, że z nowych przepisów wynika coś innego. W rozpatrywanej sprawie stan prawny uległ zmianie, decyzja organu I instancji była z dnia [...], a w dniu 1 października 2008r. weszła w życie ustawa z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192 poz. 1378 ze zm.). W myśl art. 47 tej ustawy utraciła moc ustawa z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników oraz zaliczce alimentacyjnej z wyjątkiem art. 17 ust. 5, który utracił moc z dniem 1 grudnia 2008r. Ustawodawca w art. 41 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazał, że sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życia ustawy podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonym w przepisach dotychczasowych. Natomiast żądanie strony nie zasługuje na uwzględnienie z następujących względów. Kolegium dokonało oceny prawidłowości decyzji organu I instancji na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. Ocena ta daje podstawę do uznania, że organ I instancji trafnie wskazał, że zaliczka alimentacyjna, zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy (z zastrzeżeniem art. 10 ust. 1b) przyznawana jest począwszy od miesiąca, w którym został złożony u komornika sądowego wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, do końca okresu zasiłkowego. Ponadto przepis art. 10 ust. 2 ustawy stanowi, iż ustalenie prawa do przedmiotowej zaliczki następuje na wniosek osoby uprawnionej do zaliczki, jej przedstawiciela ustawowego albo opiekuna prawnego i złożenie wniosku daje możliwość przyznania świadczenia świadczeń na dany okres zasiłkowy, jednakże nie wcześniej niż od miesiąca złożenia wniosku u komornika sądowego. Analiza pozostałych przepisów ustawy wskazuje natomiast, że ustawodawca, od wskazanych wyżej zasad, nie przewidział żadnych odstępstw. Dodał, że na wynik sprawy nie może mieć znaczenia również w wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008r. sygn. akt P 18/06, w którym stwierdzono m.in., że art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. 2005 r. Nr 86 poz. 732 i Nr 164 poz. 1366) w związku z art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2006 r. Nr 139 poz. 992 i Nr 222 poz. 1630, z 2007 r. Nr 64 poz. 427, Nr 105 poz. 720, Nr 109 poz. 747 i Nr 200 poz. 1446 oraz z 2008 r. Nr 70 poz. 416), w brzmieniu nadanym przez art. 27 pkt 2 lit. g ustawy z 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w zakresie, w jakim pomija prawo osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. 1991 r. Nr 120 poz. 526 oraz z 2000 r. Nr 2 poz. 11). Sam fakt wydania i opublikowania powyższego wyroku nie oznacza, że organ I instancji był zobligowany przyznać wnioskowaną zaliczkę alimentacyjną za lata 2005-2007. Mimo, że w/w wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma odniesienie do sytuacji rodzinnej strony to sytuacja nieprowadzenia postępowania administracyjnego przesądza o wyniku sprawy. Po wydaniu wyroku przez Trybunał Konstytucyjny weryfikacji mogą podlegać po myśli art. 145a§ 1 kpa decyzje wydawane w tym przedmiocie. Takich co przyznała wnioskodawczyni nie było. W tych okolicznościach, powody zaniechania wystąpienia o przyznanie zaliczki, które powołała zainteresowana nie miały znaczenia. W ocenie organu II instancji uchybieniem organu było niewskazane w rozstrzygnięciu okresu za jaki odmówił przyznania zaliczki ale nie jest to wada istotna skoro przedmiot sprawy nie jest wątpliwy (zaliczka za lata 2005-2007). Skargę na powyższą decyzję wniosła B.K. Podniosła w niej zarzuty powołane w odwołaniu - twierdziła, że po wydaniu wyroku przez Trybunał Konstytucyjny próbuje się przerzucić cała winę za zmianę stanu prawnego i dotychczasową informację na skarżącą. Dodała, że wierzyła prawu, przepisom i pouczeniom urzędników, gdyż nie ma wykształcenia prawniczego, jest krawcową od 15 lat na rencie. Wskazała, że jej dziecko w ważnym okresie rozwoju pozbawione zostało alimentów, finansowej pomocy państwa, dzięki ,którym mogło pogłębiać swoje zainteresowania, lepiej się rozwijać, korzystając z prywatnych zajęć pozalekcyjnych. Dodała, że zwrot zaległej zaliczki alimentacyjnej to rekompensata za ten okres życia jej dziecka. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie a uzasadniając ten wniosek przywołał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Impulsem do złożenia wniosku o przyznanie zaliczki alimentacyjnej za lata 2005-2007 był dla wnioskodawczyni wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008r. sygn. akt P 18/06, w którym stwierdzono, między innymi , że art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. 2005, Nr 86, poz. 732 i Nr 164, poz. 1366) w związku z art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 Nr 139, poz. 992 i Nr 222 poz. 1630 z 2007 nr 70, poz. 416) w brzmieniu nadanym przez art. 27 pkt 2 lit g ustawy z 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w zakresie w jakim pomija prawo osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim do zaliczki alimentacyjnej jest niezgodny z art. 18, art.32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Stan faktyczny jaki był przedmiotem osądu Trybunału w opisanej wyżej sprawie, który przed wydaniem wyroku nie dawał podstaw do otrzymania zaliczki, odpowiada stanowi faktycznemu jaki występuje u wnioskodawczyni. Jest ona osobą zamężną i wychowuje dziecko, które nie jest dzieckiem jej obecnego męża. Po myśli omawianego wyroku wnioskodawczyni jest osobą uprawnioną do pobrania zaliczki alimentacyjnej na dziecko; taką też zaliczkę przyznano decyzją Burmistrza G. z dnia [...]. Zgodzić się należy z organem, że przytoczony wyrok Trybunału Konstytucyjnego mógłby mieć znaczenie dla weryfikacji praw i obowiązków, które zostały określone w decyzjach administracyjnych wydanych przed dniem jego ogłoszenia. Art. 145a§1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j Dz. U. z 2005, Nr 98, poz. 1070 ze zm.) zwanej dalej Kpa), stanowi bowiem, że można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjnej orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą na podstawie którego została wydana decyzja. W niniejszej sprawie niesporne jest, że wnioskodawczyni w okresie 2005-2007 nie składała wniosków o przyznanie zaliczki alimentacyjnej. Zatem powołany przepis nie daje podstaw do uwzględnienia jej wniosku. Z pisma ZUS ze stycznia 2004r. dołączonego przez zainteresowaną jak również jak twierdzi odwołująca się z informacji udzielonych przez pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wynikało, że nie może otrzymywać w związku pozostawieniem w związku małżeńskim dodatku z tytułu samotnego wychowania dziecka, a także zaliczki alimentacyjnej. W tej sytuacji nie składała wniosków o przyznanie tych świadczeń. Informacje te odpowiadały istniejącemu stanowi prawnemu. Nie mogą one stanowić podstawy do wydania orzeczenia korzystnego dla wnioskodawczyni. Brak jest bowiem przepisu prawnego, który uwzględniałby taki stan faktyczny. Prawidłowo też organ I instancji, który wydawał decyzję w dniu 6 sierpnia rozpoznał wniosek skarżącej na podstawie art. 7 ust. 1 i 2 oraz art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Pracy o Polityki Społecznej z dnia 30 czerwca 2006r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wzoru wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej oraz odpowiednich zaświadczeń (Dz. U. Nr 120, poz. 833 ze zm.). Art. 10 ustawy z 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych stanowił, że prawo do zaliczki ustala się od miesiąca złożenia wniosku u komornika sądowego wraz z wymaganą dokumentacją. Niesporną okolicznością jest również i to, że wnioski w przedmiocie przyznana zaliczki w latach 2005-2007 skarżąca nie składała. Istotnie w okresie rozpoznania odwołania od decyzji organu I instancji nie obowiązywała już ustawa z 22 kwietnia 2005r. ale od 1 października 2008r. – ustawa z 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192, poz. 1378 ze zm.). Trafnie wskazał organ II instancji, że jednak na podstawie art. 41 ostatnio wskazanej ustawy do spraw, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy mają zastosowanie przepisy dotychczasowe. Czyli art. 10 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o zaliczce alimentacyjnej. Żaden przepis tej ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. nie daje podstaw do przyznania zaliczki za wcześniejszy okres niż określany w art. 10; na marginesie należy zauważyć, że przepisy nowej ustawy tj. z 7 września 2007r. również takiej możliwości nie przewidują. Powołane wyżej przepisy nie dają również uprawnień do przyznania "odszkodowania" o które zamiennie "wnosi" odwołująca się. Odszkodowanie jest zresztą pojęciem prawa cywilnego. Przeprowadzone wyżej wywody dają zatem podstawę do uznania, że organy wydając zaskarżone decyzje nie naruszyły przepisów prawa. Takie zaś stwierdzenie powoduje, że skarga nie może być uwzględniana. Tym samym na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należało ją oddalić.