IV SA/Wr 592/17

Ewa Orłowska starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku J. O. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi J. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu; II. umorzyć postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący na urzędowym formularzu złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu podał, że mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z byłą żoną. W rubryce nr 10 obejmującej dochody wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym podał, że otrzymuje rentę w wysokości [...] zł i dochód z wynajmu lokalu w wysokości [...] zł, czyli łącznie [...] zł. Z rubryki tej wynika, że żona nie otrzymuje żadnych dochodów. W rubryce nr 11 zobowiązania i stałe wydatki podał, że koszty eksploatacyjne wynoszą 1100 zł, leki 250 zł, a utrzymanie 600 zł. W oświadczeniu o stanie majątkowym, zawartym w rubrykach od nr 7 do nr 8 skarżący podał zaś, że posiada dom o powierzchni [...] m2, działkę budowlana o powierzchni [...] m2, nieruchomość przy ul [...]. W rubryce nr 8 podał, że stan majątkowy osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym jest objęty wspólnością. W decyzji organu II instancji wskazano ponadto, że skarżący posiada dom o powierzchni [...] m2, działkę o powierzchni [...] m2 i lokal użytkowy o powierzchnio [...] m2, który jest wynajmowany. Z decyzji tej wynika, że skarżący jest inwalidą [...] grupy, porusza się na wózku inwalidzkim, cierpi na [...] i opiekuje się nim była żona (str. 3 decyzji). W decyzji tej wskazano także, że była żona posiada orzeczenie o [...] stopniu niepełnosprawności ważne do dnia [...] i może podejmować lekką pracę i że skarżący nie ma zasądzonych alimentów na rzecz byłej żony (str. 4 decyzji). Ponadto z pisma skarżącego z dnia 2 czerwca 2017 r. znajdującego się w aktach administracyjnych wynika, że skarżący ma [...] kończynę. Z decyzji organu I instancji z dnia [...] r. wynika, że wartość szacunkowa domu wynosi [..] zł, lokalu użytkowego [...] zł, a działki [...] zł. Następnie pismem referendarza sądowego z dnia 24 października 2017 r. wezwano stronę skarżącą na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego: - do nadesłania kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej, tj.: cztery ostatnie odcinki renty oraz dokumenty potwierdzające wysokość dochodu z tytułu wynajmu lokalu za okres ostatnich czterech miesięcy, wyjaśnienie, czy skarżący otrzymuje jeszcze inne dochody, w tym z tytułu np. świadczeń z pomocy społecznej, dodatku mieszkaniowego lub wykonuje prace dorywcze i w jakiej wysokości otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie (dane te należało udokumentować za okres ostatnich czterech miesięcy), wyjaśnienia, czy była żona jest obecnie zarejestrowana jako osoba bezrobotna (należało nadesłać decyzję lub zaświadczenie urzędu pracy dotyczącą statusu osoby bezrobotnej); dokumenty potwierdzające wysokość wszystkich dochodów byłej żony w okresie ostatnich czterech miesięcy, wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie cztery miesiące wnioskodawcy i byłego małżonka; dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne) wraz ze wskazaniem źródeł ich finansowania, zeznania podatkowego za 2016 r. wnioskodawcy i byłego małżonka, ostatnia decyzja w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego, wyjaśnienia z jakiego tytułu była żona jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego (dane te należało udokumentować), wyjaśnienia, czy podana przez skarżącego w rubryce nr 9 formularza "obejmującej dodatkowe informacje o stanie majątkowym" nieruchomość zabudowana dwukondygnacyjna i mieszkanie stanowią dwie odrębne nieruchomości poza trzecią nieruchomością stanowiącą lokal użytkowy i czy skarżący uzyskuje również dochody z tytułu posiadania nieruchomości dwukondygnacyjnej i mieszkania (dane te należało udokumentować za okres ostatnich czterech miesięcy). Pismo to skarżący odebrał 26 października 2017 r. i pismem wysłanym następnego dnia wniósł o przedłużenie terminu do nadesłania powyższych dokumentów źródłowych i wyjaśnień, który następnie został przedłużony zarządzeniem referendarza sadowego z dnia 2 listopada 2017 r. o dalsze 20 dni liczone od dnia doręczenia skarżącemu tego zarządzenia, co nastąpiło w dniu 7 listopada 2017 r. k- 28 i k-29. Przedłużony termin upłynął zatem w poniedziałek 27 listopada 2017 r. Skarżący nie nadesłał żadnego z dokumentów i wyjaśnień wymienionych w opisanym wyżej piśmie referendarza sądowego z dnia 24 października 2017 r. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. W myśl art 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369; dalej p.p.s.a..) ustanowienie adwokata lub radcy prawnego obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane osobie fizycznej – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jej rzeczywista aktualna sytuacja dochodowa. Skarżący nie nadesłał bowiem - pomimo przedłużenia mu terminu do nadesłania żądanych dokumentów i wyjaśnień - żadnego dokumentu potwierdzającego wysokość jego aktualnego dochodu z tytułu renty i wynajmu lokalu. Nie wyjaśnił również tym samym czy uzyskuje dodatkowe dochody z innych źródeł. Powyższe nie powala na ustalenie czy aktualne dochody skarżącego kształtują się w kwotach podanych we wniosku o prawo pomocy. Skarżący nie nadesłał również wyciągów z kont bankowych i lokat bankowych za okres ostatnich czterech miesięcy oraz zeznania podatkowego za 2017 r., co nie pozwala na ustalenie pełnej sytuacji dochodowej skarżącego wynikającej ze stanu kont i lokat bankowych oraz zeznania podatkowego. Ponadto skarżący nie wyjaśnił ani też nie udokumentował czy była żona, z którą mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Brak tych danych nie pozwala na ustalenie czy żona posiada status osoby bezrobotnej i czy tym samym nie pozostaje obecnie w zatrudnieniu i nie osiąga żadnych dochodów, tak jak to podał, skarżący we wniosku o prawo pomocy. Ponadto z uzasadnienia decyzji organu II instancji wynika, że była żona zgodnie z orzeczeniem o [...] stopniu niepełnosprawności wydanym na czas określony może podjąć lekką pracę. Skarżący nie wyjaśnił także ani też nie udokumentował z jakiego tytułu była żona jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego. Żądanie dokumentu dotyczącego zgłoszenia byłej żony do ubezpieczenia zdrowotnego miało na celu ustalenie na podstawie jakiego tytułu była żona jest zgłoszona do tych ubezpieczeń, tj. np. w związku z rejestracją jako osoba bezrobotna, pobieraniem renty, ewentualnie w związku z zatrudnieniem Wyjaśnienie tej kwestii pozwoliłoby zatem na ustalenie, czy żona skarżącego pozostaje w zatrudnieniu. Również żądanie nadesłania wyciągów z rachunków bankowych, lokat oszczędnościowych i kart kredytowych byłej żony i jej zeznania podatkowego miało na celu ustalenie jak kształtuje się sytuacja dochodowa byłej żony skarżącego, z którą mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Brak tych danych nie pozwala na wiarygodną ocenę jak kształtuje się pełna sytuacja dochodowa skarżącego obejmująca także w niniejszej sprawie sytuację byłej żony. Przy ocenie wniosku o prawo pomocy należy wziąć pod uwagę pełną sytuację dochodową osób z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, co nie zostało wykazane w niniejszej sprawie. Skarżący nie nadesłał również żadnych dokumentów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem, co nie powala na ocenę czy kształtują się one w kwotach podanych we wniosku o prawo pomocy. Ponadto stan majątkowy skarżącego obejmujący dom, działkę gruntu i lokal użytkowy pozwala na przyjęcie, iż skarżący nie znajduje w trudnej sytuacji finansowej. Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 24 października 2017 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. W świetle powyższego przyjąć należy, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Z tych względów należało, w pkt I sentencji, odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Natomiast odnośnie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że strona skarżąca jest zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. "a" p .p. s. a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W tej sytuacji rozpoznanie tego wniosku stało się zbędne, a postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych podlega umorzeniu na podstawie art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. O umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych orzeczono w pkt II sentencji. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i 249a w związku z art. 239 pkt 1 lit "a" i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.