IV SA/Wr 596/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska, Sędziowie Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.), Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Protokolant Jolanta Pociejowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 21 maja 2008 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Nr [....] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 3 pkt 7, art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 2, art. 16 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania J.Ch. - kuratora P. P., przebywającego w Domu Pomocy Społecznej w P., od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza K. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] Nr [...] o odmowie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, utrzymało tę decyzję w mocy. W uzasadnieniu Kolegium podało, że J. Ch. wnioskiem z dnia 13 sierpnia 2007 r. wystąpiła do organu I instancji o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla P. P., którego jest kuratorem. Organ orzekający, po rozpatrzeniu tego wniosku, decyzją z dnia [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Odmowę uzasadnił zaistnieniem negatywnej przesłanki określonej w art. 16 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych wyłączającej możliwość przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Od decyzji tej kurator strony wniosła odwołanie podnosząc, że w związku ze zmianą treści art. 3 pkt 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych zawierającą definicję instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie należy przyjąć, że skoro P. P. ponosi częściowo koszty pobytu w domu pomocy społecznej, to przysługuje mu zasiłek pielęgnacyjny i wniosła o jego przyznanie od sierpnia 2007 r. Organ odwoławczy ustalił, że J. Ch., na mocy prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w K. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...], sygn. akt [...] została ustanowiona kuratorem dla P. P. do prowadzenia jego spraw osobistych i odbierania renty socjalnej w okresie jego pobytu w Domu Pomocy Społecznej. P. P., na mocy orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w W. z dnia [...] Nr [...], został zaliczony do grona osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Strona, jak wynika z pisma Dyrektora Domu Pomocy Społecznej w P. z dnia 13 sierpnia 2007 r. bez numeru, przebywa w tym domu i partycypuje w kosztach swojego utrzymania, a część kosztów jej utrzymania jest finansowana z budżetu państwa. Zgodnie z art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Celem zasiłku pielęgnacyjnego jest częściowe pokrycie wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (art. 16 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Z przedłożonych Kolegium Odwoławczemu akt sprawy bezspornie wynika, że P. P. spełnia przesłanki określone w art. 16 ust. 2 pkt 2 powoływanej ustawy uzasadniające przyznanie mu zasiłku pielęgnacyjnego, bowiem jest osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, a niepełnosprawność istnieje od urodzenia. Przyznanie tego zasiłku ustawodawca, niezależnie od spełnienia okoliczności określonych w cytowanym powyżej art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych uzależnił od tego, czy w danej sprawie nie zachodzi negatywna okoliczność wymieniona w jej art. 16 ust. 5 wyłączająca możliwość przyznania wnioskodawcy zasiłku pielęgnacyjnego. Zgodnie z tym przepisem zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie przebywającej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, jeżeli pobyt osoby i udzielane przez tę instytucję świadczenia częściowo lub w całości finansowane są z budżetu państwa albo z Narodowego Funduszu Zdrowia. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że P. P. przebywa w Domu Pomocy Społecznej w P. i partycypuje w kosztach swojego utrzymania, a pozostała część kosztów pokrywana jest z budżetu państwa. Mając powyższe na uwadze Samorządowe Kolegium Odwoławcze Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż fakt, na który powołuje się kurator strony we wniesionym odwołaniu, tj. na zmianę treści art. 3 pkt 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych zawierającego definicję instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie nie może być uwzględniony, bowiem z literalnego brzmienia art. 16 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że osobie, która spełnia przesłanki określone w art. 16 ust. 2 uzasadniające przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, zasiłek ten nie przysługuje jeżeli przebywa w jednej z instytucji zaliczonej do instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, nawet wtedy, gdy udzielane przez tę instytucję świadczenia tylko w części finansowane są z budżetu państwa, jak to ma miejsce w przedmiotowej sprawie. Tym samym w rozpatrywanej sprawie zaistniała negatywna okoliczność określona w art. 16 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinny uniemożliwiająca przyznanie P. P. wnioskowanego świadczenia rodzinnego. W skardze na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu J. Ch. - kurator P. P. – wniosła o jej uchylenie oraz o uchylenie decyzji organu I instancji, jako wydanych z naruszeniem prawa. Wskazała, że zaświadczenie wydane przez Dyrektora Domu Pomocy Społecznej w P. potwierdzające, iż P. P. i przebywa w Domu Pomocy Społecznej w P. oraz, że w jego przypadku ten Dom nie zapewnia nieodpłatnie całodobowego utrzymania, bowiem z własnych dochodów (renta socjalna) ponosi on osobiście część kosztów swojego utrzymania. Zmiana ustawy o świadczeniach rodzinnych, która weszła w życie w lipcu br., wprowadziła nową definicję instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Zgodnie z obowiązującymi przepisami taką placówką są obecnie (art. 3 pkt 7): domy pomocy społecznej, placówki opiekuńczo-wychowawcze, młodzieżowe ośrodki wychowawcze, schroniska dla nieletnich, zakłady poprawcze, areszty śledcze, zakłady karne, zakłady opiekuńczo-lecznicze, zakłady pielęgnacyjno-opiekuńcze, szkoły wojskowe lub inne szkoły, jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatnie pełne utrzymanie. Zatem błędne wydaje się stanowisko zarówno organu I, jak i II instancji wskazujące, że występująca w tym przypadku przesłanka negatywna z art. 16 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uniemożliwia przyznanie skarżącemu zasiłku pielęgnacyjnego. Brzmienie art. 16 ust. 5 odnosi się bowiem wyłącznie do osób przebywających w instytucji zakwalifikowanej, jako zapewniającej całodobowe utrzymanie i dopiero jeżeli wnioskodawca przebywa w takiej instytucji, należy zbadać, czy jego pobyt i udzielane tam świadczenia częściowo lub w całości finansowane są z budżetu państwa albo z Narodowego Funduszu Zdrowia. Pobyt P. P. w Domu Pomocy Społecznej jest w części finansowany z budżetu państwa, jednak z uwagi na fakt, iż w części sam pokrywa koszt swojego pobytu, nie przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, a zatem nie może się do niego odnosić art. 16 ust. 5 ustawy zarówno w I, jak i dalszej części zdania. P. P., jest osobą niepełnosprawną, posiadającą znaczny stopień niepełnosprawności i wymaga pomocy i opieki osób drugich, a kwota przyznanego ewentualnie zasiłku pielęgnacyjnego spowoduje, że również wzrośnie jego udział w ponoszeniu kosztów pobytu w placówce. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 stycznia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny właściwy jest do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać swojej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd następuje tylko w przypadku wystąpienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./). Skarga nie jest zasadna. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.). Zgodnie z jej art. 16 ust. 2 pkt 2 zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei, art. 16 ust. 5 tej ustawy mówi, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie przebywającej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, jeżeli pobyt osoby i udzielane przez tę instytucję świadczenia częściowo lub w całości finansowane są z budżetu państwa albo z Narodowego Funduszu Zdrowia. Za instytucję zapewniającą całodobowe utrzymanie uważa się natomiast, zgodnie z art. 3 pkt 7 ustawy będącej materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia sprawy: dom pomocy społecznej, placówkę opiekuńczo-wychowawczą, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, zakład opiekuńczo-leczniczy, zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy, szkołę wojskową lub inną szkołę, jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatnie pełne utrzymanie. Bezspornym w sprawie jest, że będąc osobą legitymującą się orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności o znacznym stopniu niepełnosprawności mającym charakter trwały, wydanym na stałe, skarżący spełnia przesłanki przewidziane w art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie budzi również wątpliwości okoliczność, że P. P. jest stałym mieszkańcem Domu Pomocy Społecznej w P., a więc placówki, która według art. 3 pkt 7 wyżej powołanej ustawy jest instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie. Skarżący domaga się przyznania zasiłku pielęgnacyjnego za okres, w którym stale przebywał w domu pomocy społecznej podnosząc, że skoro w części sam pokrywa koszt pobytu w tej placówce, tym samym nie przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, gdyż nie zapewnia ona pełnej nieodpłatności utrzymania, która wynika z brzmienia art. 3 pkt 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Istota sporu w rozważanej sprawie sprowadziła się zatem do rozstrzygnięcia, czy osobie spełniającej warunki do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, będącej stałym mieszkańcem domu pomocy społecznej, przysługuje zasiłek pielęgnacyjny w sytuacji, kiedy ponosi ona część kosztów swego utrzymania w tej placówce, a pozostała kwota pokrywana jest z budżetu państwa. Przede wszystkim wskazać należy, iż po myśli art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), umieszczonego w jej rozdziale 2 pt. "Domy pomocy społecznej", wydatki związane z zapewnieniem całodobowej opieki mieszkańcom oraz zaspokajaniem ich niezbędnych potrzeb bytowych i społecznych w całości pokrywa dom pomocy społecznej. Z kolei, art. 60 ust. 1 tej ustawy stanowi, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Artykuł ten, wprowadza obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. To fakt, iż jedną z zasad wyrażoną w ustawie o pomocy społecznej jest zasada finansowania pomocy społecznej ze środków publicznych, a państwo i samorządy terytorialne mają nie tylko obowiązek wykonywania zadań pomocy społecznej, ale muszą również ponosić związane z tym obciążenia finansowe. Zasada ta jest jedną z podstawowych cech odróżniających pomoc społeczną od ubezpieczeń społecznych, które finansowane są głównie ze składek. Jednakże, jej uzupełnieniem jest zasada odpłatności wyrażająca udział beneficjentów w pokrywaniu kosztów świadczeń pomocy społecznej, w związku z którą świadczenia mogą być udzielane odpłatnie i nieodpłatnie, a część z nich może podlegać zwrotowi (por. I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, ABC 2007). Nie ulega wątpliwości, że pobyt skarżącego w Domu Pomocy Społecznej, finansowany jest częściowo przez niego, częściowo zaś z budżetu państwa, zgodnie z zasadami określonymi w art. 87 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 203, poz. 1966 ze zm.). Treść art. 16 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie wskazuje, iż w takiej sytuacji zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje. Ustawodawca zaś, nie dopuścił żadnych wyjątków od wskazanej w tym przepisie reguły. Nie pozostawił organom decyzyjnym swobody i prawa do odstępstw od przyjętych w nim regulacji. W tym stanie rzeczy stwierdzić należało, że wydane w sprawie decyzje nie naruszają przepisów prawa w związku z czym, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku.