IV SA/Wr 598/17

Ewa Orłowska starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku L. F. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi L. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [..] z dnia [..], nr [..] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku celowego postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu; II. umorzyć postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. Pismem starszego referendarza sądowego z dnia 16 marca 2018 r. wezwano skarżącego do złożenia tego wniosku na urzędowym formularzu i jednocześnie wezwano skarżącego na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego - do nadesłania dokumentów źródłowych i wyjaśnień: tj. dowodów potwierdzających aktualną wysokość wszystkich dochodów wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie trzy miesiące (np. ostatnie trzy odcinki emerytury lub renty, zaświadczenie o wynagrodzeniu netto za ostatnie trzy miesiące z uwzględnieniem poszczególnych miesięcy, aktualna decyzja: ZUS, urzędu pracy lub opieki społecznej przyznająca świadczenia, umowa o pracę, zlecenie lub o dzieło, stypendia, honoraria i inne) i do nadesłania wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące wnioskodawcy i małżonka; zaświadczenia z Urzędu Pracy potwierdzającego, że wnioskodawca i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym są zarejestrowane jako osoby bezrobotne z prawem do zasiłku lub bez tego prawa (poszukująca pracy); dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne), zeznania podatkowego za 2016r., dokumenty potwierdzające ewentualne zajęcie komornicze i wysokość zadłużenia, wyjaśnienia z jakiego tytułu strona jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego (dane te należało udokumentować), wyjaśnienia z czego strona obecnie się utrzymuje, czy wykonuje prace dorywcze i w jakiej wysokości otrzymuje z tego tytułu miesięczne wynagrodzenie (należało nadesłać dokument potwierdzający te dane) i czy strona otrzymała dodatek mieszkaniowy i świadczenia z pomocy społecznej w okresie ostatnich sześciu miesięcy (należało nadesłać decyzje organów pomocy społecznej przyznające ten dodatek i świadczenia). W piśmie tym pouczono skarżącego, że dokumenty i wyjaśnienia należy nadesłać w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania tego pisma. W przeciwnym wypadku wniosek zostanie rozpoznany na podstawie danych zawartych w formularzu i aktach sprawy. Pismo to skarżący odebrał w dniu 23 marca 2018 r. W dniu 30 marca 2018 r. skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata i zwolnienie od kosztów sądowych. Do formularza tego dołączył odrębne pisemne wyjaśnienia k- 28. W formularzu tym i w pisemnych wyjaśnieniach podał, że jest osobą samotną i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie osiąga dochodów z tytułu zatrudnienia, renty, emerytury, umów cywilnych i najmu, umowy o pracę, stypendiów, honorariów. Nie posiada kont i lokat bankowych. Nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna lub poszukująca pracy. Wnosi o przyznanie prawa pomocy w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. Żyje poniżej minimum biologicznego. Wskazał na brak odpowiedniej kondycji psychofizycznej oraz możliwości poszukiwania, podjęcia i utrzymania zatrudnienia wynikające z długotrwałej bezdomności. Wskazał, że uzyskuje dochody w kwocie [..] zł z wprowadzania śmieci do ponownego obiegu oraz że utrzymuje się "z cudu". Nie posiada ubezpieczenia zdrowotnego. Nie uzyskał w okresie ostatnich 6 miesięcy dodatku mieszkaniowego ani świadczeń z pomocy społecznej. Opłaty za mieszkanie wynoszą około [..] zł miesięcznie, których nie reguluje. Opłata za prąd wynosi [..] zł, a za telefon [..] zł. Nie składał zeznania podatkowego za 2016 r. Posiada zadłużenie za mieszkanie w kwocie około [..] zł objęte egzekucją komorniczą. Podał, że posiada mieszkanie komunalne i nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, przedmiotów i papierów wartościowych i wierzytelności. Nie posiada kredytów i pożyczek i zobowiązań alimentacyjnych. W pierwszej kolejności rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Z przepisu art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369.; dalej p.p.s.a.) wynika, że ustanowienie radcy prawnego lub adwokata obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata nie zasługuje na uwzględnienie, mimo, że w formularzu i wyjaśnieniach skarżący podał, że jest osobą samotną, prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszkającą w lokalu socjalnym. Nie osiąga dochodów z tytułu zatrudnienia, renty, emerytury, umów cywilnych i najmu, stypendiów, honorariów, a osiąga jedynie dochody w kwocie [..] zł z tytułu "wprowadzania śmieci do ponownego o biegu". Nie posiada kont i lokat bankowych. Nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna lub poszukująca pracy. W orzecznictwie sądowym przyjęto bowiem, że obowiązkiem ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów. To na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. post. NSA z dnia 16 września 2014 r. sygn. akt II OZ 924/16, LEX nr 1530881) Z akt innej sprawy o sygn. akt IV SA/Wr 436/16 wynika zaś, że skarżący z dniem [..] r. utracił status osoby bezrobotnej na okres 180 dni z powodu odmowy podjęcia odpowiedniego zatrudnienia w spółce z o. o. na terenie [..], a więc w zakładzie pracy znajdującym się w miejscu zamieszkania skarżącego. W wywiadzie środowiskowym, który znajdował się w tamtej sprawie, a więc opisanym w postanowieniu referendarza sądowego z dnia 15 marca 2017 r. sygn. akt IV SA/Wr 436/16 wskazano, że proponowane wynagrodzenie wynosiło od [..] do [..]zł brutto i że wynagrodzenie to znacznie przekraczało minimalne wynagrodzenie za pracę, które w 2016 r. wynosiło [..] zł brutto. W ocenie skarżącego wynagrodzenie to było poniżej jego oczekiwań finansowych, gdyż nie jest on osobą niepełnosprawną intelektualnie, aby wykonywać taką pracę. Na podstawie danych wskazanych w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 436/16 ustalono, że skarżący posiada [..] wykształcenie, zawód wyuczony [..] i prawo jazdy. Istotne jest również, że w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 348/16 Sąd wyrokiem z dnia 17 stycznia 2017 r. oddalił skargę skarżącego na decyzję organu II instancji z dnia 9 czerwca 2016 r. utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji w wyniku, której skarżący utracił z dniem [..] na okres 180 dni status osoby bezrobotnej, o którym mowa w powyższym wywiadzie środowiskowym. Skoro skarżący odmówił przyjęcia zatrudnienia proponowanego przez urząd pracy, z tytułu którego proponowane wynagrodzenie znacznie przekraczało minimalne wynagrodzenie za pracę i w związku tym utracił status osoby bezrobotnej, to nie można przyjąć w niniejszej sprawie, że skarżący podjął wszelkie starania o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów, które mógłby przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów ustanowienia fachowego pełnomocnika. Tym samym nie można również przyjąć, że uzyskanie tych środków było obiektywnie nie możliwe. Dane dotyczące wykształcenia i zawodu również świadczą o tym, że skarżący dysponujący odpowiednim wykształceniem i wyuczonym zawodem, świadomie nie poszukuje zatrudnienia, co rzutuje na powyższą ocenę, iż nie wykazał on, że podjął wszelkie starania o uzyskanie środków finansowych, które mógłby przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Ponadto nie wiarygodne jest twierdzenie skarżącego, że jest on w stanie utrzymać się samodzielnie z kwoty [..] zł z tytułu "wprowadzania śmieci do ponownego obiegu". Poddana przez stronę skarżącą kwota dochodu [..] zł jest przy tym niższa niż kwota [..] zł, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2017r., poz. 1769), stanowiąca ustawowe kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, a więc pewnego rodzaju minimum socjalne dla jednej osoby. Poza tym skarżący nie udokumentował w żaden sposób wysokości dochodu z tytułu prac dorywczych, mimo że został wezwany do udokumentowania także tego źródła dochodu. Skarżący nie nadesłał również żadnych dokumentów potwierdzających wysokość szczegółowych wydatków związanych z utrzymaniem, co nie powala na ocenę czy kształtują się one w kwotach podanych we wniosku o prawo pomocy zwłaszcza, że strona podała, że opłaca rachunki za prąd. Skarżący nie przedłożył także żadnego dokumentu potwierdzającego postępowanie egzekucyjne i wysokość zadłużenia, co nie pozwala na ocenę czy wiarygodne są dane podane w tym zakresie przez skarżącego we wniosku o prawo pomocy. W świetle powyższego brak statusu osoby bezrobotnej, brak tytułu ubezpieczenia zdrowotnego, zadeklarowane wydatki na utrzymanie i zadłużenie nie uzasadniają przyznania skarżącemu w niniejszej sprawie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu. Podkreślenia wymaga, że żądanie dokumentu dotyczącego zgłoszenia strony do ubezpieczenia zdrowotnego miało na celu ustalenie na podstawie jakiego tytułu strona jest zgłoszona do tych ubezpieczeń, tj. np. w związku zatrudnieniem, z rejestracją jako osoba bezrobotna, pobieraniem renty. Wyjaśnienie tej kwestii pozwoliłoby zatem na ustalenie, czy ewentualny tytuł tego ubezpieczenia jest związany z tytułem kształtującym dochody strony skarżącej, co ma także wpływ na ocenę czy strona uzyskuje dochody. Dodać należy, że opisane pismo starszego referendarza sądowego z dnia 16 marca 2018 zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. W tej sytuacji przyjąć należy, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Na stronie skarżącej zaś spoczywa obowiązek wykazania, poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Strona skarżąca bowiem winna wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym nie jest tak, że wszelkie wątpliwości winny być tłumaczone na korzyść strony, tylko wszystko, co wątpliwe strona skarżąca winna wyjaśnić, bo to po jej stronie istnieje powinność dowiedzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. To do strony ubiegającej się przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy (por. post. NSA z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt I GZ 275/10, LEX nr 741268). Z tych względów należało, w pkt I sentencji, odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Natomiast odnośnie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że strona skarżąca jest zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. "a" p .p. s. a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W tej sytuacji rozpoznanie tego wniosku stało się zbędne, a postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych podlega umorzeniu na podstawie art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. O umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych orzeczono w pkt II sentencji. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i 249a w związku z art. 239 pkt 1 lit "a" i art. 258 § 2 pkt 7 i art. 243 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.