IV SA/Wr 602/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński /sprawozdawca/, Sędzia WSA Małgorzata Masternak-Kubiak, Protokolant Dorota Hurman, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2006r. sprawy ze skargi F. K. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji o przyznaniu uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej w III Rzeszy oddala skargę Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r., Nr [...]na podstawie art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz art.2 pkt 2 lit.a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 1996 Nr 87, poz.395 z późn.zm.) po rozpoznaniu wniosku F. K. odmówiono zmiany decyzji z dnia [...]r., Nr [...] i decyzji ją poprzedzającej z dnia [...]r., Nr [...]o przyznaniu uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej w III Rzeszy w okresie: [...] - [...], łącznie [...] miesięcy. W motywach podano, że decyzją Kierownika Urzędu z dnia [...]r. utrzymano w mocy decyzję własną o przyznaniu uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej w wymiarze [...] miesięcy – za okres od [...]r. do [...]r. Strona ubiega się o przyznanie uprawnienia do świadczenia dodatkowo za pracę w P. od [...]r. do [...]r. Ponieważ strona nie powołała się na ustawowe podstawy wznowienia postępowania ani też na podstawy stwierdzenia nieważności uprzedniej decyzji, pismo powyższe zostało, stosownie do dyrektyw art.23 5 §1 kpa zakwalifikowane przez Kierownika Urzędu jako wniosek o uchylenie decyzji własnej w trybie art. 155 kpa. W myśl art. 155 kpa decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Pierwsza z powyższych przesłanek została spełniona tzn. decyzja o której uchylenie wnosi strona jest ostateczna (art. 16 kpa). Strona nie wykazała jednak, by za uchyleniem przedmiotowej decyzji przemawiał interes społeczny albo też jej słuszny interes. Ponadto należy zauważyć, że postępowanie po przeprowadzeniu którego wydana została decyzja nie zostało dotknięte wadliwością. Decyzja ta była zgodna z obowiązującym w dacie jej wydania stanem prawnym, który dotychczas nie uległ zmianie. Z dokumentów przedstawionych przez stronę, w szczególności oświadczeń świadków i relacji strony wynika, iż strona przebywała na deportacji w III Rzeszy w m. D. od [...]do [...]r., natomiast, w okresie od [...]r. do [...]r. wykonywała pracę na terytorium Polski /w P./, w jej granicach sprzed [...]r. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy F. K. zarzucił wadliwość postępowania w związku z błędną wykładnią przepisów ustawy z 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym ..., powołanej wyżej. Podniósł, że z treści uzasadnienia decyzji Kierownika Urzędu ds. Kombatantów wynika jednoznacznie, że terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a w tym miasto P. (ówczesny tzw. "P. im W.") będący miejscem wykonywania przez wnioskodawcę pracy przymusowej, a nie będący miejscem zamieszkania wnioskodawcy, w sposób oczywisty i mylny nie zostały uznane przez tutejszy Urząd za terytorium okupowane w rozumieniu ustawy z dnia 31 maja 1996 r. Ustawodawca wspominając w ww. ustawie o deportacji z terytorium Rzeczypospolitej na terytorium III. Rzeszy oraz terytoria przez nią okupowane nie dokonał wyłączenia z nich terytorium Polski, będącej - co jest faktem bezsprzecznym - krajem okupowanym przez faszystowski reżim w okresie od września 1939r do maja 1945r. Ponadto, zgodnie z art. 2. pkt. 1 powołanej ustawy, represją pozwalającą na uznanie osoby za osobę represjonowaną w rozumieniu ustawy jest także osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych, a zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy oraz zeznaniami świadków wnioskodawca został w takowym osadzony świadcząc jednocześnie nieodpłatnie pracę przymusową w niemieckich zakładach lotniczych. Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r., Nr [...]na podstawie art. 127 § 3 i 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR po rozpoznaniu wniosku F. K. utrzymano w mocy decyzję własną z dnia [...]r., Nr [...]. Stwierdzono, że w rozumieniu ustawy z 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym ... represją jest deportacja /wywiezienie/ do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Zatem nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do przyznania świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie. Gdy idzie o samo pojęcie deportacji, przyjmuje się iż praca wykonywana przymusowo na terytorium Rzeczypospolitej w granicach sprzed 1 września 1939 r., nawet poza miejscem stałego zamieszkania, nie stanowi represji w rozumieniu ustawy. Kwestia ta była wielokrotnie przedmiotem rozważań Sądu Administracyjnego /vide: uchwała NSA z dnia 12.10.1998r.,OPS 5/98, ONSA 1999/1/1 oraz wyrok NSA z dnia 29.02.2000 r. sygn. akt II SA/Ka1091/98-niepubl./. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że strona, w okresie od [...]r. do [...]r. wykonywała pracę na terytorium Polski (w P.), w jej granicach sprzed [...]r. Kierownik Urzędu, nie kwestionuje faktu pracy strony, jednakże w związku z tym, że praca wykonywana była w Polsce, świadczenie za ten okres nie przysługuje stronie. W obszernej skardze do sądu administracyjnego F. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, opisując przebieg postępowania w jego sprawie oraz powtarzając wcześniejszą argumentację przemawiającą – jego zdaniem – za uchyleniem decyzji. Przedstawił także własną interpretację uchwały NSA z dnia 12 października 1998r. OPS 5/98. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją wcześniejszą argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Jedną z ogólnych zasad Kodeksu postępowania administracyjnego jest zasada trwałości decyzji ostatecznej (art. 16 § 1 kpa). Decyzje administracyjne ostateczne są trwałe i mogą być zmienione lub uchylone tylko wówczas, gdy wynika to wprost z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego bądź z przepisów prawnych szczególnych, do których Kodeks odsyła. Jedną z możliwości zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej przewiduje art. 155 kpa. Zmiana lub uchylenie decyzji na tej podstawie prawnej może dotyczyć decyzji zarówno wadliwych, jak i prawidłowych. Zastosowanie powyższych przepisów do decyzji wadliwej może nastąpić tylko wówczas, gdy wady takiej decyzji lub postępowania poprzedzającego jej wydanie nie dają postawy do jej wzruszenia na podstawie innych przepisów Kodeksu (np. na podstawie art. 156 § 1 kpa). Z treści art. 155 kpa wynika, że wzruszenie (zmiana lub uchylenie) decyzji ostatecznej w tym trybie możliwe jest tylko wtedy, gdy za zmianą lub (uchyleniem) przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Z omawianych przepisów również wynika, że do organu administracji orzekającego w sprawie należy ocena, czy w konkretnej sytuacji interes społeczny lub słuszny interes strony przemawia za wzruszeniem decyzji ostatecznej. Z powyższych uwag wynika więc, że postępowanie prowadzone na podstawie art. 155 i 154 kpa jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego przedmiotem - w przeciwieństwie do postępowania głównego (rozpoznawczego) - nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji wydanej już decyzji ostatecznej z jednego tylko punktu widzenia, a mianowicie, czy za zmianą (uchyleniem) przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Wbrew wymienionym wyżej zasadom, skarżący domagając się uchylenia decyzji ostatecznej z [...]r. zgłosił zarzuty, które były już przedmiotem oceny w ostatecznie zakończonym postępowaniu głównym (rozpoznawczym). Wprawdzie skarżący zarzucał decyzji ostatecznej oraz poprzedzającej ją decyzji obrazę prawa materialnego, to jednak zarzuty te - jako nie uwzględniające specyfiki omówionych wyżej zasad weryfikacji decyzji na mocy art. 155 kpa nie miały znaczenia w rozpoznawanej sprawie. W istocie bowiem skarżący domagał się ponownego merytorycznego rozstrzygnięcia w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej co w rozpoznawanej sprawie nie było możliwe. Nie wyłącza to, możliwości kwestionowania tych decyzji w innych trybach nadzwyczajnych, o których mowa w Kodeksie postępowania administracyjnego. Jeśli więc w tym stanie faktycznym i prawnym, organy orzekające nie znalazły podstaw do uznania, że za uchyleniem decyzji ostatecznej przemawia interes społeczny lub też słuszny interes skarżących, to ocenę tę uznać należy za uzasadnioną. Z podanych przyczyn, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1270/ orzeczono jak w sentencji. H.B. 26.06.2006r.