IV SA/Wr 602/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędziowie Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska Sędzia WSA Małgorzata Masternak - Kubiak (sprawozdawca) Protokolant Robert Hubacz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia odroczenia zasadniczej służby wojskowej I. uchyla decyzję I i II instancji, II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego we W., działając na podstawie art. 4, art. 14 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416, ze zm.) i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania poborowego M. C. od decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień W. z dnia [...] r. nr [...] w sprawie odmowy udzielenia odroczenia zasadniczej służby wojskowej, utrzymał w mocy skarżoną decyzję. W trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, że w dniu 4 czerwca 2008 r. doręczona została M. C. karta powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej w terminie od dnia 7 sierpnia 2008 r. W piśmie z dnia 28 sierpnia 2008 r. skierowanym do Wojskowego Komendanta Uzupełnień W., M. C. zwrócił się z wnioskiem o odroczenie służby wojskowej i jednocześnie poinformował, że nie stawił się do służby wojskowej w dniu 7 sierpnia 2008 r., co - jak podniósł - nie było "aktem rozmyślnej niesubordynacji". Wniosek o odroczenie umotywował ułomnością wynikającą ze skrzywienia przegrody nosa i dokonanym w dniu 13 sierpnia 2008 r. zabiegiem medycznym. Nadto w piśmie podniósł, że w dniu 1 września rozpoczyna dwuletnią naukę w szkole policealnej. Na tę okoliczność nie przedstawił jednak żadnego dowodu. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojskowy Komendant Uzupełnień W. odmówił M. C. udzielenia odroczenia zasadniczej służby wojskowej. Organ wskazał, iż przepis art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.) - przewiduje fakultatywną możliwość udzielenia przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień odroczenia służby wojskowej z uwagi na ważne sprawy osobiste łub rodzinne. W ocenie organu pierwszej instancji poborowy nie spełniał powyższej przesłanki ustawowej: "ważne sprawy", albowiem przebyty zabieg operacyjny, jak również zamiar podjęcia nauki (a nie jej pobieranie) nie stanowią przesłanek - w rozumieniu tego przepisu - do odroczenia służby wojskowej. W złożonym odwołaniu od powyższej decyzji M. C. domaga się odroczenia zasadniczej służby wojskowej zasadniczo z uwagi na zły stanu zdrowia. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego we W. - po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego - badając wszystkie okoliczności faktyczne i prawne przedmiotowej sprawy - decyzję organu I Instancji uznał za zgodną z prawem i odwołania nie uwzględnił. W motywach rozstrzygnięcia organ podniósł, że zgodnie z przepisami ustawy o powszechnym obowiązku obrony, wszyscy obywatele polscy, uznani za zdolnych ze względu na wiek i stan zdrowia, podlegają powszechnemu obowiązkowi obrony. W ramach tego obowiązku poborowi powoływani są do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Odroczenie odbycia tej służby może nastąpić jedynie w przypadkach przewidzianych w ustawie. W ocenie organu odwoławczego okoliczności dotyczące sytuacji M. C. przedstawione w odwołaniu, a mówiące o złym stanie zdrowia nie stanowią wystarczającej podstawy do zmiany zaskarżonej decyzji oraz nie rodzą prawa do obligatoryjnego odroczenia odbycia zasadniczej służby wojskowej. Podnoszone w odwołaniu zarzuty niewłaściwego rozpatrzenia sprawy przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień W. również nie znajdują uzasadnienia, gdyż wniosek M. C. z dnia 28 sierpnia 2008 r. nie zawierał żadnych przesłanek, które umożliwiałyby udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej w trybie artykułu 39 ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Kłopoty zdrowotne odwołującego się, a tym samym zdolność do odbywania zasadniczej służby wojskowej zostały pozytywnie rozstrzygnięte orzeczeniem Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej we W. nr [...] z dnia [...] r. Tym samym podjęte przez odwołującego się działania w kierunku wykonania zabiegu "plastyki przegrody nosa" świadczyć mogą jedynie o próbie uchylania się od spełnienia powszechnego obowiązku obrony RP. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu M. C. wniósł o uchylenie decyzji I i II instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 107 § 1 k.p.a. W ocenie skarżącego zaskarżona decyzja nie posiada uzasadnienia faktycznego i prawnego. Uzasadniając zaskarżone rozstrzygnięcia organ odwoławczy ograniczył się bowiem do lakonicznego stwierdzenia, że odroczenie odbycia służby wojskowej może nastąpić w przypadkach określonych w ustawie. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego we W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację faktyczną i prawną zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z postanowieniami art. 184 Konstytucji RP z 1997 r. i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. W oparciu o kryterium legalności sąd administracyjny eliminuje decyzję z obrotu prawnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające postawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto wskazać należy, iż zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270, ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd bierze zatem pod uwagę każde naruszenie prawa, także to niekwestionowane przez skarżącego. W kontekście powyższego skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd oparł się na powodach innych niż w niej wskazane. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż narusza ona prawo w stopniu nakazującym jej eliminację z obrotu prawnego, albowiem organy administracji wojskowej naruszyły przepisy postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie organy rozstrzygały w przedmiocie udzielenia skarżącemu odroczenia zasadniczej służby wojskowej. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 21 listopada 1967 roku o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r., nr 241, poz. 2416 ze zm.) zwanej dalej ustawą o powszechnym obowiązku obrony, wszyscy obywatele polscy, uznani za zdolnych ze względu na wiek i stan zdrowia, podlegają powszechnemu obowiązkowi obrony. W ramach tego obowiązku poborowi powoływani są do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Odroczenie odbycia tej służby może nastąpić jedynie w przypadkach i w trybie przewidzianych w ustawie. Problematyka przesłanek i trybu odroczeń zasadniczej służby wojskowej jest szczegółowo uregulowana w przepisach art. 39 - 42 ustawy o powszechnym obowiązku obrony oraz w wydanym na podstawie upoważnienia zawartego w art. 39 ust. 8 tej ustawy, rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 31 maja 2006 r. w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej (Dz. U. Nr 118, poz. 800). Warunkiem wszczęcia postępowania o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej jest złożenie przez poborowego pisemnego, udokumentowanego i uzasadnionego wniosku do wojskowego komendanta uzupełnień (art. 39 ust. 1 ustawy i § 2 ust. 1 wskazanego rozporządzenia). Zaznaczyć należy, iż przepis art. 39 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, regulujący instytucję odroczenia zasadniczej służby wojskowej, zawiera w sobie normy prawne stanowiące odrębne podstawy materialnoprawne odroczenia służby. Poborowy, w zależności od tego, na jaką przesłankę uzasadniającą udzielenie odroczenia służby wojskowej powoła się, uruchamia postępowanie, które toczyć się może w oparciu o każdy z przesłanek ujętych w art. 39 ust. 1, względnie w oparciu o art. 39 ust. 3 tej ustawy. Przedmiotem niniejszej sprawy jest odroczenie zasadniczej służby wojskowej z przyczyn określonych w art. 39 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Przepis ten stanowi, że: "Odroczenia zasadniczej służby wojskowej można udzielić również ze względu na ważne sprawy osobiste lub rodzinne poborowego, a w szczególności związane z zaistnieniem trudnej sytuacji osobistej lub rodzinnej, które nie upoważniają do udzielenia poborowemu odroczenia z tytułu sprawowania bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny albo z powodu konieczności załatwienia spraw związanych z prowadzeniem przez poborowego przedsiębiorstwa, gospodarstwa rolnego albo innej działalności gospodarczej". Skarżący wniosek o odroczenie umotywował ułomnością wynikającą ze skrzywienia przegrody nosa i dokonanym w dniu 13 sierpnia 2008 r. zabiegiem medycznym. Nadto we wniosku o odroczenie podniósł, że w dniu 1 września rozpoczyna dwuletnią naukę w szkole policealnej. Na tę okoliczność nie przedstawił jednak żadnego dowodu. Wobec takiego brzmienia przepisu art. 39 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony należy przyznać rację organowi II instancji, który podkreślił fakultatywny (uznaniowy) charakter decyzji wydanej na jego podstawie. Sąd podziela stanowisko organu, iż skarżący nie spełniał przesłanki ustawowej: "ważne sprawy", albowiem przebyty zabieg operacyjny, jak również zamiar podjęcia nauki (a nie jej pobieranie) nie stanowią przesłanek - w rozumieniu tego przepisu - do odroczenia służby wojskowej. Skarżący nie spełniał także przesłanek do udzielenia odroczenia z innych tytułów przewidzianych w art. 39 ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Warunkiem wydania poprawnej decyzji jest poprzedzenie jej prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Wymóg taki wynika wprost z przepisu art. 6 k.p.a. stanowiącego, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, iż na organie prowadzącym postępowanie administracyjne spoczywa obowiązek prawidłowego zastosowania przy rozpoznawaniu sprawy, zarówno przepisów prawa materialnego, jak też procesowego. Szczegółowe warunki udzielania odroczeń reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 maja 2006 r. w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej (Dz. U. Nr 118, poz. 800). Z postanowień § 8 ust. 1 tego rozporządzenia wynika, iż poborowy, który został powołany do odbycia zasadniczej służby wojskowej, może złożyć wniosek o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej co najmniej na czternaście dni przed dniem stawienia się do odbycia zasadniczej służby wojskowej, określonym w karcie powołania. W toku postępowania sądowoadministracyjnego ustalono, że skarżący został powołany od odbycia zasadniczej służby wojskowej z terminem stawiennictwa w dniu 7 sierpnia 2008 r. W dniu 28 sierpnia 2008 r. złożył wniosek o odroczenie służby wojskowej. Nie został zatem zachowany termin określony w § 8 ust. 1 rozporządzenia, gdyż wniosek został złożony 21 dni po dniu stawienia się do odbycia zasadniczej służby wojskowej określonym w karcie powołania. W ocenie Sądu postępowanie administracyjne uruchomione wnioskiem M. C. z dnia 28 sierpnia 2008 r. w przedmiocie odroczenia zasadniczej służby wojskowej było zatem, wobec uchybienia postanowieniom § 8 ust. 1 rozporządzenia, bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi przepis art. 105 § 1 k.p.a. oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Innymi słowy, z bezprzedmiotowością mamy do czynienia wówczas, gdy w oczywisty sposób brak jest podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Złożenie przez poborowego, powołanego do odbycia zasadniczej służby wojskowej, wniosku o odroczenie służby wojskowej w terminie późniejszym aniżeli czternaście dni przed dniem stawienia się do odbycia zasadniczej służby wojskowej określonym w karcie powołania, skutkuje bezprzedmiotowością postępowania. W tym stanie rzeczy, z uwagi na wskazane uchybienia prawa, które uzasadniają uchylenie zaskarżonej decyzji, Sąd stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji. Z uwagi na charakter sprawy Sąd, na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawarł rozstrzygnięcia w przedmiocie wykonalności decyzji.