IV SA/Wr 611/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Asesor WSA Ewa Kamieniecka Sędzia WSA Marcin Miemiec (sprawozdawca) Protokolant Aleksandra Markiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną przez nią w mocy decyzję organu I instancji; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. R. W. otrzymywał do dnia [...] r. pomoc społeczną w formie zasiłku stałego wyrównawczego oraz opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. W związku z wejściem w życie dnia 1 maja 2004 r. ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie udzielenia R. W. zasiłku stałego oraz opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, że R. W. jest osobą niezdolną do pracy z powodu umiarkowanego stopnia niepełnosprawności o charakterze okresowym, do dnia [...] r. Gospodaruje samotnie i nie posiada żadnego dochodu. Nie dąży jednak do przezwyciężenia swej trudnej sytuacji życiowej wykorzystując własne uprawnienia i możliwości. Nie podejmuje żadnych działań służących przezwyciężeniu własnego ubóstwa. Uchyla się od współpracy z ośrodkiem pomocy społecznej. Wyraża się to w szczególności w tym, że R. W. odstąpił od żądania alimentów od swej matki. W rezultacie, organ I instancji, powołując się na art. 2 ust. 1, art. 37 ust. 1 pkt 2, art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a także na art. 16 pkt 9 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, odmówił R. W. przyznania pomocy w formie zasiłku stałego oraz opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. W odwołaniu R. W. wyraził niezadowolenie z decyzji. Wyjaśnił przyczyny cofnięcia powództwa o alimenty skierowane przeciwko matce. Uczynił to mianowicie z uwagi na to, że matka jest osobą schorowaną, w podeszłym wieku i sama potrzebuje pomocy innej osoby. Gdyby mogła mu pomóc, to uczyniłaby to z własnej woli. Jednakże już obecnie jej dochody z emerytury w wysokości [...] zł ledwo wystarczają jej na utrzymanie i leczenie. Matka sama korzysta z pomocy społecznej w formie dodatku mieszkaniowego w wysokości [...] zł miesięcznie. Organ II instancji utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu powołał się na przepis art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, regulujący warunki przyznania zasiłku stałego. Powołując się na art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej organ II instancji podkreślił, że intencją ustawodawcy było przyznawanie pomocy osobom i rodzinom, które nie są w stanie przezwyciężyć trudnej sytuacji, w której się znalazły. Takie osoby i rodziny powinny jednak w pierwszej kolejności wykorzystać własne zasoby i możliwości. Skarżący powinien był zatem wykorzystać możliwości wynikające z obowiązku alimentacyjnego, który ma wobec niego jego matka. Organ II instancji powołał się także na orzecznictwo sądowe w tym zakresie. W sytuacji, gdy matka skarżącego odmówiła podpisania umowy alimentacyjnej, w imieniu skarżącego, z pozwem sądowym o alimenty wystąpił organ I instancji. Skarżący odstępując od powództwa alimentacyjnego doprowadził jednak do umorzenia postępowania w sprawie. Nie wykorzystał zatem przysługujących mu własnych uprawnień. W taki sposób uniemożliwił też dokonanie obiektywnej oceny przez sąd jego sytuacji oraz jego matki w zakresie alimentacyjnym. Z podanych względów organ II instancji utrzymując w mocy decyzję I instancji uznał, że organ I instancji wydał prawidłową decyzję przyjmując, że skarżący nie podjął działań zmierzających do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, w jakiej się znajduje. W skardze na decyzję organu II instancji R. W. przedstawił swą trudną sytuację materialną spowodowaną chorobą i niepełnosprawnością. Zakwestionował stanowisko organu, że poprzez odrzucenie możliwości korzystania ze świadczeń alimentacyjnych ze strony matki nie wykorzystał własnych możliwości przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, w jakiej się znalazł. Uważa, że nie mógł skorzystać z tej możliwości z uwagi na trudną sytuację materialną swej matki. To on powinien jej pomagać, a nie ona jemu. Jego zdaniem intencją ustawodawcy nie było zmuszanie do korzystania z pomocy kosztem zniszczenia innej osoby. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał zaskarżoną decyzję i argumenty zawarte w jej uzasadnieniu. W szczególności podkreślił brak współdziałania skarżącego z organem I instancji. Uznanie przez skarżącego, że matka nie może go wspierać, zdaniem organu II instancji, stanowi bezpośrednia podstawę do odmowy udzielenia mu pomocy. Organ II instancji podkreślił także, że sytuacja rodzinna i mieszkaniowa skarżącego mogła nie ulec pogorszeniu poprzez odmowę udzielenia świadczeń. Zamieszkuje on bowiem w jednym mieszkaniu z matką, posiadającą stałe źródło dochodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne właściwe są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i z przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 cytowanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia występują. Skarga zatem zasługiwała na uwzględnienie. Nie budzi wątpliwości, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji życiowej jako osoba niepełnosprawna nie posiadająca dochodów. Są to przesłanki pozytywne dla objęcia skarżącego pomocą społeczną. Jako przesłankę negatywną, przesądzającą o nieudzielaniu takiej pomocy, organy obydwu instancji przyjęły naruszenie przez skarżącego obowiązku współdziałania w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji życiowej. Ten brak współdziałania polegał zdaniem organów na rezygnacji przez skarżącego z roszczeń alimentacyjnych wobec jego matki. Organy obydwu instancji nie ustosunkowały się jednak do wyjaśnień skarżącego co do przyczyn takiego postępowania. Chodzi mianowicie o rozstrzygnięcie, czy matka skarżącego z uwagi na jej niskie dochody oraz stan zdrowia powodujący konieczność ponoszenia wydatków na leczenie, była w stanie pomóc materialnie skarżącemu. Na tę okoliczność powinny były być przeprowadzone stosowne dowody w postępowaniu administracyjnym. Nieprawidłowe było zatem oczekiwanie organu II instancji na wyjaśnienie i rozstrzygnięcie tej sprawy w sądowym postępowaniu alimentacyjnym. W ustaleniach dokonanych w postępowaniu administracyjnym jest ponadto sprzeczność. W postępowaniu administracyjnym obydwu instancji przyjęto, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, odrębne od gospodarstwa domowego swej matki. W odpowiedzi na skargę organ II instancji przyjął natomiast, że na skutek nie udzielenia świadczenia pomocy społecznej sytuacja skarżącego nie uległa pogorszeniu, gdyż zamieszkuje on w jednym mieszkaniu z matką, posiadającą stałe źródło dochodu. W taki sposób w postępowaniu administracyjnym naruszono zasadę prawdy obiektywnej, ustanowioną przepisami art. 7 oraz art. 77 kodeksu postępowania administracyjnego. Nakazuje ona organom administracji publicznej podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Organy obydwu instancji tego nie uczyniły. Mając na względzie powyższe ustalenia, należy uznać, że decyzja organu II instancji naruszyła powołane wyżej przepisy prawa proceduralnego, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy - zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzeczono jak w sentencji.