IV SA/Wr 618/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, po rozpoznaniu w dniu 13 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu H. K. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 28 września 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego z urzędu i umorzeniu postępowania sądowego wszczętego wnioskiem o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. K. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji we W. z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 28 września 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 618/15 odmówiono H. K. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego z urzędu i umorzono postępowania sądowe wszczęte wnioskiem o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podano, że skarżący na urzędowym formularzu złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego i częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym wniosku podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z żoną i dorosłym synem. Skarżący pobiera emeryturę w wysokości 4300 zł netto, a jego żona otrzymuje dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 1700 zł netto. Wspólny dochód małżonków wynosi zatem 6000 zł netto miesięcznie. Wydatki związane z utrzymaniem (prąd, gaz, media, woda) wynoszą 6000 zł. Podał także, że posiada oszczędności w wysokości 10.000 zł. i działkę o powierzchni 10000 m2 o wartości 5000 zł oraz że jest współwłaścicielem domu o powierzchni 125 m2 o wartości 100.000 zł. Obecny stan majątkowy nie pozwala mu na ustanowienie radcy prawnego z wyboru, ponieważ ponosi duże wydatki związane z utrzymaniem domu. Referendarz sądowy w trybie art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wezwał skarżącego do przedłożenia dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących jego sytuacji materialnej, tj.: wyciągów z kont bankowych i kart kredytowych i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące wnioskodawcy i małżonka, zeznania podatkowego każdego z małżonków za 2015 r., dowodów potwierdzających aktualną wysokość dochodów wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym tj. żony (zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu netto żony za ostatnie trzy miesiące z uwzględnieniem poszczególnych miesięcy), trzy ostatnie odcinki lub przelewy bankowe emerytury skarżącego, aktualna decyzja: ZUS, urzędu pracy lub opieki społecznej przyznająca świadczenia, umowa o pracę, zlecenie lub o dzieło, stypendia, honoraria i inne), dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek, rehabilitację i inne), dokumenty potwierdzające ewentualne zajęcie komornicze, ostatnia aktualna decyzja w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego, wyjaśnienie, czy syn pracuje lub jest osobą bezrobotną, należało nadesłać również dokumenty potwierdzające te dane (umowa o pracę lub inna, decyzja przyznająca status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku lub bez tego prawa), wyjaśnienie, czy skarżący otrzymuje dopłaty do gruntów rolnych, należało nadesłać także aktualną decyzję przyznającą te dopłaty), dokumenty potwierdzające wysokość zgromadzonych oszczędności w kwocie 10.000 zł, wykazanych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. W piśmie tym pouczono, że dokumenty należy nadesłać w terminie siedmiu dni od dnia jego otrzymania. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że wezwanie to skarżący odebrał w dniu 8 września 2016 r., ale nie udzielił żadnej odpowiedzi na powyższe pismo referendarza sądowego. W ocenie referendarza sądowego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego nie zasługiwał na uwzględnienie albowiem nie wykazał on, że nie jest w stanie pokryć kosztów ustanowienia fachowego pełnomocnika. Wedle poczynionych przez referendarza sądowego ustaleń, skarżący bowiem posiada stałe źródło dochodu z tytułu emerytury w wysokości 4300 zł netto, a jego żona z tytułu zatrudnienia w wysokości 1700 zł netto miesięcznie. Wspólny dochód małżonków wynosi zatem około 6000 zł, co oznacza, że skarżący jest w stanie ponieść koszty ustanowienia fachowego pełnomocnika. Ponadto skarżący podał w formularzu, że posiada oszczędności w wysokości około 10.000 zł, co pozwala przyjąć, że posiada on również dodatkowe środki finansowe, które może przeznaczyć na pokrycie kosztów ustanowienia fachowego pełnomocnika. Niewiarygodne jest w ocenie referendarza, twierdzenie skarżącego zawarte w urzędowym formularzu, z którego wynika, że ponosi znaczne wydatki związane z utrzymaniem, które wynoszą ogółem 6000 zł, czyli tyle ile wynosi miesięczny dochód małżonków. Ponadto skarżący nie nadesłał dokumentów potwierdzających wysokość powyższych wydatków, pomimo że wspomnianym pismem referendarza sądowego został wezwany m. in. do nadesłania dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (tj. opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek, rehabilitację lub innych,) co oznacza, że uchyla się od udokumentowania ich rzeczywistej wysokości. Podkreślono także, że skarżący nie nadesłał żadnego z dokumentów wymienionych w omówionych wyżej piśmie referendarza sądowego, w tym m in. wyciągów z kont bankowych i kart kredytowych i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące małżonków, zeznania podatkowego każdego z małżonków za 2015 r., dowodów potwierdzających aktualną wysokość jego dochodów i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, tj. żony, w postaci zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu netto żony za ostatnie trzy miesiące z uwzględnieniem poszczególnych miesięcy. Nie udzielił tym samym wyjaśnienia, czy pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym dorosły syn pracuje i osiąga dochody ewentualnie, czy syn posiada status osoby bezrobotnej. W tej sytuacji referendarz sądowy przyjął, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W ocenie referendarza, to na stronie skarżącej zaś spoczywa obowiązek wykazania, poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Natomiast odnośnie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych wskazano, że strona skarżąca jest zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. "d" p.p.s.a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach ze stosunków pracy i stosunków służbowych. W tej sytuacji postępowanie wszczęte wnioskiem o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych podlegało umorzeniu jako zbędne na podstawie art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Skarżący w ustawowym terminie wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego. Zakwestionował wydane postanowienie wskazując, że ponosi wysokie koszty utrzymania domu i rodziny. Wskazał, że na utrzymaniu ma syna, ponadto ma wiele wydatków, o których nie pisał, jednak nie jest w stanie ich udokumentować. Do sprzeciwu nie zostały załączone jakiekolwiek dokumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718, dalej: p.p.s.a.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Na mocy art. 260 § 2 p.p.s.a, w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wspomnieć jeszcze wypada, że stosownie do przepisu z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.) Według sądu, wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" (art. 246 p.p.s.a.) prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem oceny jest więc to, czy referendarz sądowy trafnie uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle przywołanych przepisów prawa trzeba jeszcze zauważyć, że celem ustanowienia instytucji prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Jak podkreśla się w orzecznictwie, udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru uznaniowego, ustawodawca zawarł bowiem w art. 246 § 1 p.p.s.a. przesłanki, których wykazanie przez stronę wnioskującą obliguje sąd do przyznania tego prawa w całości bądź w części. Odmowa przyznania prawa pomocy nie jest zaś odebraniem skarżącemu prawa do sądu, w sytuacji, gdy skarżący nie wykazuje, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Oceniając dane przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd doszedł do przekonania, że zasadnie referendarz sądowy stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Trzeba bowiem pamiętać, że w myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. A na mocy art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W świetle danych zawartych we wniosku odnośnie sytuacji finansowej skarżącego i jego małżonki referendarz trafnie przyjął, że skarżący posiada dodatkowe środki finansowe, które może przeznaczyć na pokrycie kosztów fachowego pełnomocnika. Co więcej nie były wiarygodne informacje zawarte we wniosku, dotyczące m. in. znacznych wydatków ponoszonych przez skarżącego Skarżący nie nadesłał żądanych dokumentów i wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Nie uzasadnia też przyznania prawa pomocy argument, że stan majątkowy nie pozwala skarżącemu na ustanowienie radcy prawnego z wyboru. Również w samym sprzeciwie skarżący nie określił jakiego rodzaju i w jakiej wysokości wydatki ponosi i oświadczył, że nie jest w stanie ich udokumentować. Lakoniczność wniosków i pism skarżącego dotyczących prawa pomocy uniemożliwiało dokonanie obiektywnej oceny jego sytuacji majątkowej, a co za tym idzie odebrało skarżącemu możliwość ewentualnego uzyskania prawa pomocy. Skoro zatem to na skarżącym spoczywał obowiązek wykazania, że nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania, a skarżący tego nie wykazał, to należało odmówić mu przyznania prawa pomocy. W świetle powyższego Sąd uznał więc, że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego było prawidłowe. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji. Niniejsze postanowienie jest ostateczne i nie podlega zaskarżeniu.