IV SA/Wr 622/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Protokolant Aleksandra Siwińska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 26 września 2007 r. sprawy ze skargi H. W. na decyzję Wojewody D. - Wydział Polityki Społecznej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenie pożyczki z Funduszu Pracy I. oddala skargę; II. przyznaje adw. K. M.-K. od Skarbu Państwa –Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy) w tym kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy) podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 września 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Henryk Ożóg (spr.) Sędziowie Sędzia NSA - Tadeusz Kuczyński Sędzia WSA - Lidia Serwiniowska Protokolant Aleksandra Siwińska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 26 września 2007 r. sprawy ze skargi H. W. na decyzję Wojewody D. – Wydział Polityki Społecznej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia pożyczki z Funduszu Pracy I oddala skargę; II. przyznaje adw. Kindze M.- K. od Skarbu Państwa -Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy) w tym kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy) podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. SA/wyr.1 – sentencja wyroku UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Wojewoda D. działając na podstawie art. 139 ust. 5 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2004 r. Nr 99, poz. 1001 ze zm.); dalej ustawa o promocji zatrudnienia w związku z art. 18 ust. 4b ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tj. Dz. U. z 2001 r., Nr 6, poz. 56 ze zm.); dalej ustawa o zatrudnieniu, oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa - po rozpoznaniu odwołania H. W. od decyzji Starosty Powiatu O. z dnia [...]r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia pożyczki udzielonej z Funduszu Pracy na podjęcie działalności gospodarczej na podstawie umowy pożyczki z dnia 2 czerwca 1998 r., nr 14 - utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że Starosta Powiatu O. decyzją z dnia [...]. orzekł o odmowie umorzenia pozostałej do spłaty części pożyczki w kwocie 4.207,80 zł udzielonej z Funduszu Pracy H. W. na podjęcie działalności gospodarczej na podstawie wspomnianej umowy. Od decyzji tej H. W. złożył odwołanie, w którym wniósł o jej uchylenie. Podał, że obecnie znalazł się w trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej, nie posiada żadnych oszczędności i nie może liczyć na pomoc rodziny. Brak jakiegokolwiek dochodu spowodowany długotrwałym bezrobociem, chorobą i niepełnosprawnością zmusił go do zaprzestania spłaty kredytu. Złożył wniosek o umorzenie pozostałej do spłaty części pożyczki, gdyż pomimo braku dochodu spłacił jej większą część. W toku postępowania odwoławczego, na podstawie dokumentów załączonych do akt sprawy, ustalono, że na mocy umowy pożyczki nr [...] zawartej w dniu [...] r. udzielono H. W. pożyczki za środków Funduszu Pracy w wysokości 10.000 zł na podjęcie działalności gospodarczej w zakresie usługi – solarium. Dnia 14 marca 2006 r. H. W. spłacił łącznie 9.355,30 zł; w tym pożyczka 6.769,45 zł, odsetki umowne 2.445,85 zł, odsetki ustawowe 121 zł. Po spłaceniu części należności H. W. w dniu 4 maja 2005 r. wystąpił do Powiatowego Urzędu Pracy w O. z wnioskiem o umorzenie pozostałej do spłaty kwoty pożyczki z uwagi na zły stan zdrowia i trudną sytuację materialną. Starosta Powiatu O. po zasięgnięciu opinii Powiatowej Rady Zatrudnienia i przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego dotyczącego sytuacji finansowej pożyczkobiorcy i poręczycieli – decyzją z dnia [...] r. odmówił umorzenia pożyczki. Organ odwoławczy po rozpoznaniu odwołania od decyzji organu I instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Zgodnie z art. 18 ust. 4a ustawy o zatrudnieniu starosta może odroczyć termin spłaty, rozłożyć na raty albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć w części lub w całości pożyczkę udzieloną ze środków Funduszu Pracy jeżeli: 1) w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że pożyczkobiorca nie posiada majątku, z którego można dochodzić należności, 2) w wyniku egzekucji pożyczkobiorca lub osoby pozostające na jego utrzymaniu byłyby pozbawione niezbędnych środków utrzymania, 3) pożyczkobiorca zmarł nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności, 4) wydatki egzekucyjne będą wyższe od należności, 5) przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykaże, że za umorzeniem przemawiają szczególne względy gospodarcze lub społeczne. Zgodnie z art. 18 ust. 4b cytowanej ustawy umorzenie pożyczki, za spłatę której odpowiada solidarnie więcej niż jeden dłużnik, może nastąpić, gdy okoliczności uzasadniające umorzenie, o których mowa w ust. 4a zachodzą w stosunku o wszystkich zobowiązanych. Oznacza to, że za spłatę pożyczki wraz z odsetkami odpowiadają solidarnie z dłużnikiem jego poręczyciele. Z przeprowadzonych przez organ I instancji ustaleń wynika, że z trzech poręczycieli H. W. co do dwóch obecnie istnieje możliwość dochodzenia należności, które na dzień rozpatrywania wniosku o umorzenie wynosiły łącznie 4.207,80 zł, w tym: pożyczka 3.231,95 zł, odsetki umowne 870,95 zł, odsetki ustawowe 105,80 zł. Przeprowadzone postępowanie wykazało, że brak jest możliwości ustalenia miejsca pobytu jednego z poręczycieli, natomiast dwaj pozostali posiadają stały dochód pozwalający na wyegzekwowanie wyżej wymienionych należności. W tej sytuacji skoro za spłatę należności oprócz H. W. odpowiadają solidarnie poręczyciele pożyczki, obecnie obowiązujące przepisy nie pozwalają na umorzenie zadłużenia. Stwierdzić należy, iż nie został spełniony warunek wynikający z przepisu art. 18 ust. 4a i ust. 4b cytowanej ustawy i dlatego pomimo trudnej sytuacji życiowej H. W. nie ma podstaw do umorzenia pozostałej do spłaty części pożyczki i pozostałych należności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie pozostałej do spłaty części pożyczki w wysokości 4.207,80 zł. Wskazał, że zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem obowiązujących przepisów i nie uwzględnia stanu faktycznego sprawy. Podniósł, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewoda wskazał, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, jednakże mimo to nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania i umorzenia pożyczki. Tymczasem art. 18 pkt 5 ustawy wskazuje, że starosta może umorzyć pożyczkę udzieloną z Funduszu Pracy, jeżeli za umorzeniem przemawiają szczególne względy gospodarcze i społeczne. Przepis ten posługuje się terminem nieostrym. Pojęcia nieostre czyli "wypadki społecznie i gospodarczo uzasadnione" mają szeroki zakres znaczeniowy i powinny być interpretowane w zależności od konkretnej sprawy (por. wyrok z dnia 3 marca 1988 r. III S.A. 1127/87). Taki stan rzeczy nakłada na organy obowiązek szczególnie wnikliwego i wszechstronnego ustalenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy uwzględniając fakty i skutki jakie zaistniały po okresie, w którym skarżący po raz pierwszy zwrócił się do PUP O. sygnalizując swoje problemy, w wyniku czego doszło do zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, zaś w dniu tego zgłoszenia i w dniu wydania zaskarżonej decyzji skarżący nie posiadał środków na pokrycie zaległości w spłacie pożyczki. Dlatego należy uznać, że Wojewoda zbyt powierzchownie ustalił okoliczności, które nie określają szczególnych względów gospodarczych i społecznych przemawiających za umorzeniem pozostałej części udzielonej pożyczki. Pominął całkowicie przyczyny, które nie pozwoliły skarżącemu podjąć działalności oraz fakt, iż nie skorzystał on, pomimo złożenia odpowiednich wniosków, z ulg w spłacie zaciągniętego kredytu na rozpoczęcie działalności. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z powodów wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podkreślił, że argumenty podniesione w skardze nie mogły zostać uwzględnione, ponieważ art. 18 ust. 4a i 4b ustawy szczegółowo określił jakie warunki musi spełnić pożyczkobiorca występując o umorzenie w części lub w całości pożyczki udzielonej z Funduszu Pracy. Organ odwoławczy nie kwestionuje faktu, iż skarżący znajduje się obecnie w bardzo trudnej sytuacji materialnej, jednak skoro za spłatę pożyczki odpowiadają solidarnie oprócz pożyczkobiorcy wszyscy poręczyciele, a dwaj z nich posiadają dochód pozwalający na wyegzekwowanie niespłaconych należności brak jest możliwości umorzenia pozostałej do spłaty części pożyczki. Pozostałe argumenty zawarte w skardze zostały szczegółowo omówione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga jest bezzasadna. W świetle przepisów art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę decyzji pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy art. 139 ust. 4 i 5 ustawy o promocji zatrudnienia związku z art. 18 ust. 4a i 4b ustawy o zatrudnieniu. Zgodnie z treścią art. 139 ust. 4 ustawy o promocji zatrudnienia umowy zawarte przed dniem wejścia w życie tej ustawy (1 czerwca 2004 r.) są kontynuowane na zasadach określonych w przepisach dotychczasowych. Natomiast w myśl ust. 5 tego przepisu pożyczki z Funduszu Pracy otrzymane na podstawie umów zawartych przed dniem wejścia w życie ustawy podlegają umorzeniu, rozłożeniu na raty, odroczeniu terminu spłaty na zasadach określonych w przepisach dotychczasowych, czyli w przepisach ustawy o zatrudnieniu. Stosownie do art. 18 ust. 4a ustawy o zatrudnieniu Starosta może odroczyć termin spłaty, rozłożyć na raty albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć w części lub w całości pożyczkę, o której mowa w ust. 1, jeżeli: 1) w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że pożyczkobiorca nie posiada majątku, z którego można dochodzić należności, 2) w wyniku egzekucji pożyczkobiorca lub osoby pozostające na jego utrzymaniu byłyby pozbawione niezbędnych środków utrzymania, 3) pożyczkobiorca zmarł nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności, 4) wydatki egzekucyjne będą wyższe od należności, 5) przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykaże, że za umorzeniem przemawiają szczególne względy gospodarcze lub społeczne. Natomiast w myśl ust. 4b tego przepisu umorzenie pożyczki, za spłatę której odpowiada solidarnie więcej niż jeden dłużnik, może nastąpić, gdy okoliczności uzasadniające umorzenie, o których mowa w ust. 4a, zachodzą co do wszystkich zobowiązanych. Organy orzekające w sprawie zobowiązane są zatem ustalić czy przesłanki, o których mowa w przepisie art. 18 ust 4a, uzasadniające umorzenie pożyczki zachodzą w stosunku do wszystkich zobowiązanych czyli w stosunku do biorącego pożyczkę i wszystkich poręczycieli. Z § 9 umowy pożyczki z dnia [...] r. Nr [...] zawartej pomiędzy skarżącym, a Rejonowym Urzędem Pracy reprezentowanym przez Kierownika tego Urzędu wynika, że zabezpieczenie spłaty kwoty udzielonej pożyczki wraz z odsetkami stanowi poręczenie udzielone przez trzy osoby tj: D. W., Z. R., J. S.. W postanowieniach końcowych tej umowy znajdują się podpisane przez tych poręczycieli ich oświadczenia, z których wynika, iż w razie nieuregulowania we właściwym terminie pożyczki zaciągniętej przez skarżącego zobowiązują się oni solidarnie z nim spłacać pożyczkę wraz z odsetkami. Organy administracji ustaliły w sposób nie budzący wątpliwości, iż skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Potwierdza to wywiad środowiskowy z dnia 10 czerwca 2005 r., oświadczenie skarżącego z dnia 10 czerwca 2005 r., dwa zaświadczenia z urzędu pracy z dnia 5 kwietnia 2005 r. i z dnia 7 czerwca 2005 r., decyzja ośrodka pomocy społecznej z dnia 30 marca 2005 r. z których wynika, iż był on wówczas osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie osiągającą żadnych dochodów, korzystającą ze świadczeń z pomocy społecznej, prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe i zobowiązaną do alimentów na rzecz córki. Organy te nadto ustaliły, że dwie z trzech osób, które poręczyły pożyczkę posiadają stały dochód pozwalający na wyegzekwowanie pozostałej do spłaty części pożyczki stanowiącej kwotę 4.207,80 zł. Potwierdzają to wywiady środowiskowe przeprowadzone przez ośrodki pomocy społecznej właściwe ze względu na ich miejsce zamieszkania oraz dokumenty do nich dołączone. Poręczyciel J. S. otrzymuje emeryturę w wysokości 1693,96 zł, a jej mąż w wysokości 745,26 zł i nie mają innych osób na utrzymaniu (wywiad środowiskowy z dnia 6 czerwca 2005 r.). Natomiast poręczyciel Z. R. otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.855,95 zł netto, a jego żona w kwocie 2.583,66 zł netto i mają na utrzymaniu troje dzieci (wywiad z dnia 24 czerwca 2005 r.). Nieznane jest natomiast miejsce pobytu syna skarżącego D. W. – trzeciego poręczyciela pożyczki. Potwierdzają to uzyskane przez pożyczkodawcę (powiatowy urząd pracy) informacje z: Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z dnia [...] r., Urzędu Miejskiego w O. z dnia [...] r., Zbioru Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) z dnia 11 stycznia 2006 r. nazwanego przez organy Centralnym Biurem Adresowym oraz pisemne oświadczenie skarżącego z dnia 7 czerwca 2005 r., że nie ma kontaktu z synem i nie zna jego miejsca pobytu. Tym samym zasadne jest twierdzenie organów, że w stosunku do syna skarżącego nie można było przeprowadzić wywiadu środowiskowego w celu ustalenia jego sytuacji materialnej. W świetle powyższych ustaleń, mimo iż skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, dwóch poręczycieli osiąga stałe dochody, z których można dochodzić należności (art. 18 ust. 4a pkt 1). Słuszne jest zatem stanowisko organów administracji, iż przesłanki uzasadniające umorzenie pożyczki, wymienione w art. 18 ust. 4a ustawy o zatrudnieniu nie zachodzą w stosunku do wszystkich zobowiązanych, co zgodnie z art. 18 ust. 4b ustawy uprawniało je do wydania decyzji odmawiającej umorzenia pozostałej do spłaty części pożyczki. Zarzut skarżącego, iż organy administracji nie ustaliły, czy w jego sytuacji zachodzi przesłanka wskazana w art. 18 ust. 4a pkt 5 tj. szczególne względy gospodarcze lub społeczne uzasadniające umorzenie udzielonej z Funduszu Pracy pożyczki, nie może odnieść zamierzonego skutku, ponieważ istnienie przesłanek uzasadniających umorzenie pożyczki tylko po stronie skarżącego (pożyczkobiorcy) i jednoczesny ich brak po stronie wszystkich, kilku lub jednego z poręczycieli pożyczki uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie pożyczki (art. 18 ust. 4b w związku z art. 18 ust. 4a ustawy). Dla oceny, czy istnieją podstawy do umorzenia pożyczki konieczne jest bowiem wykazanie w sposób nie budzący wątpliwości, że okoliczności uzasadniające umorzenie pożyczki wymienione w art. 18 ust. 4a ustawy o zatrudnieniu zachodzą w stosunku do wszystkich zobowiązanych (dłużników solidarnych), a więc nie tylko pożyczkobiorcy (skarżącego) ale również w stosunku do każdego poręczyciela. Tych zaś nie wykazano. Zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca nie naruszają zatem prawa. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm. ), orzekł jak w sentencji wyroku. Orzeczenie o zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu zostało oparte na podstawie art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1384 ze zm.).