IV SA/Wr 627/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Pęk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski Protokolant Krzysztof Caliński po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 16 lutego 2012 r. sprawy ze skargi R. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku szkolnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., po rozpatrzeniu odwołania P. H., reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego – R. H. (dalej – skarżąca), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...], nr [...], odmawiającą przyznania zasiłku szkolnego. W uzasadnieniu powyższej decyzji przedstawiono następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Skarżąca, działając jako przedstawiciel ustawowy swojego małoletniego syna P. H., wystąpiła w dniu 10 kwietnia 2011 r. o przyznanie zasiłku szkolnego. Wniosek o przyznanie tego świadczenia uzasadniła chorobami dwóch synów: E. H. i K. H., oraz ich pobytami w szpitalu, a także wstrzymaniem zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. Wskazała także, że jest w trudnej sytuacji materialnej bowiem w ostatnim półroczu, poprzedzającym złożenie wniosku, jeden z synów – K. H. dużo chorował i był dwukrotnie w szpitalu. Również drugi syn – E. H., wskutek wypadku przebywał w szpitalu i miał zwolnienie z zajęć szkolnych, natomiast trzeci syn P. H. uległ poparzeniu nogi. Organ I instancji odmówił przyznania P. H. zasiłku szkolnego, wskazując w uzasadnieniu, że uraz jakiemu uległ był krótkotrwały i nie miał istotnego wpływu na sytuację materialną rodziny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez skarżącą, utrzymało w mocy powyższą decyzję. W jej uzasadnieniu wyjaśniło na wstępie, że warunki przyznania zasiłku szkolnego reguluje art. 90e ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) i może on być przyznany uczniowi znajdującemu się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej, z powodu zdarzenia losowego. Zasiłek szkolny – jak podkreśliło Kolegium – jest formą pomocy o charakterze doraźnym, udzielaną uczniowi incydentalnie, wyłącznie w przypadku wystąpienia "zdarzenia losowego". Kolegium, dokonując wykładni powyższego przepisu, zauważyło, że zwrot "uczniowi znajdującemu się przejściowo w trudniej sytuacji materialnej" dotyczy zarówno ucznia, który generalnie znajduje się w dobrej sytuacji materialnej, a tylko przejściowo z powodu zdarzenia losowego jego sytuacja się pogorszyła, jak i ucznia będącego w złej sytuacji materialnej, który na skutek takiego zdarzenia, znalazł się przejściowo w jeszcze większym niedostatku. Jeśli zaś chodzi o znaczenie "zdarzenia losowego", to sięgając do definicji przyjętej w art. 2 ust. 1 pkt 18 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej (Dz. U. Nr 124, poz. 1151 ze zm.) oraz podanej w Uniwersalnym Słowniku Języka Polskiego (S. Dubisz (red.): Uniwersalny Słownik Języka Polskiego, t. 4, Wydawnictwo Naukowe PAN, Warszawa 2003), można przyjąć, że jest to "zaistniałe, niespodziewane zdarzenie, niezależne od woli ucznia, czy jego rodziców (opiekunów), które spowodowało, że uczeń ten przejściowo znalazł się w trudnej czy trudniejszej niż zwykle sytuacji materialnej". Zdarzeniem takim – jak podkreśliło Kolegium – może być także choroba, ale wyłącznie nosząca znamiona zdarzenia losowego w wyżej opisanym znaczeniu. Jeżeli zatem uczeń znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, ale okoliczność ta nie została spowodowana przez "zdarzenie losowe", lecz jest konsekwencją określonego trwającego stanu faktycznego, to okoliczność ta nie może stanowić uzasadnienia dla przyznania tej formy wparcia dla ucznia. Kolegium zaznaczyło także, że zasiłek szkolny, jako świadczenie wyjątkowe, nie ma charakteru ekwiwalentności. Może być przyznane w formie świadczenia pieniężnego na pokrycie wydatków związanych z procesem edukacyjnym lub w formie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym. Kolegium, przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy, przyjęło, że skarżąca, składając wniosek o przyznanie zasiłku szkolnego, wskazała na choroby dwóch synów – E. H. i K. H. – oraz ich pobyty w szpitalu, a także powołała się na wstrzymanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. Ponadto podała, że jest w trudnej sytuacji materialnej bowiem w ostatnim półroczu poprzedzającym złożenie wniosku jeden z synów – K. H. dużo chorował i był dwukrotnie w szpitalu. Również drugi syn – E. H., wskutek wypadku przebywał w szpitalu i miał zwolnienie z zajęć szkolnych. Podniosła także w odwołaniu, że rodzina jest w trudnej sytuacji finansowej, lecz w ocenie Kolegium tylko jedna ze wykazanych potrzeb miała charakter edukacyjny, tj. konieczność zapewnienia uczniowi – P. H. – dodatkowych korepetycji. Pozostałe potrzeby wymienione we wniosku i odwołaniu – takie jak zakup obuwia ortopedycznego dla K. H., czy opłacenie wysokich rachunków za czynsz, wodę, prąd czy telefon nie mogły być w ocenie Kolegium uznane za okoliczności, które należałoby sfinansować z zasiłku szkolnego. Kolegium podkreśliło, że pobyt dziecka w szpitalu w istocie może być uznany – w pewnych okolicznościach – za zdarzenie losowe, jednakże ze zdarzeniami tymi nie były związane dodatkowe wydatki rodziny o charakterze edukacyjnym. Na tle okoliczności faktycznych sprawy wskazało, że pobyty K. H., w szpitalu (w sierpniu 2010 r. – 5 dni oraz styczniu 2011 r. – 3 dni) nie miały charakteru zdarzenia losowego, lecz były następstwem chorób typowych dla wieku dziecięcego. Natomiast w przypadku E. H., który w marcu 2011 r. przebywał przez 6 dni w szpitalu, w epikryzie wskazano, że "17 letni chłopiec został przyjęty do szpitala w związku z urazami odniesionymi w wypadku komunikacyjnym". Okoliczność ta nie została jednak sprecyzowana, a ponadto nie wskazano, w jaki sposób to zdarzenie wpłynęło na pogorszenie się (przejściowe) sytuacji materialnej rodziny ucznia. Według Kolegium w istocie uzasadnieniem dla przyznania zasiłku szkolnego były wydatki ponoszone na utrzymanie rodziny, takie jak zapłata czynszu, opłaty za prąd, wodę czy telefon, zaś choroby rodzeństwa zostały potraktowane raczej marginalnie, jako okoliczności noszące znamiona zdarzenia losowego (tak we wniosku, jak i w odwołaniu). Nie przedłożono w tym zakresie dowodów, które potwierdzałyby nagłe zaostrzenie się choroby, czy konieczność zmiany sposobu dotychczasowego leczenia, co mogłoby ewentualnie wiązać się z dodatkowymi kosztami. Skarżąca – jak zauważyło Kolegium – stanęła najwyraźniej na stanowisku, że sam fakt pobytu dwóch braci ucznia w szpitalu wyczerpywał znamiona zdarzenia losowego, zaś ponoszenie znacznych wydatków na opłacenie mieszkania czy mediów, obligowało do przyznania zasiłku szkolnego. Stanowisko takie należało uznać za błędne, nieznajdujące potwierdzenia zarówno w orzecznictwie sądowym, jak i wykładni celowościowej art. 90e ustawy o systemie oświaty. W rezultacie Kolegium, dokonując oceny stanu faktycznego sprawy, stwierdziło, że w sprawie nie wystąpiło zdarzenie losowe, które wpłynęło na sytuację materialną ucznia (pogorszyło ją) i uzasadniałoby przyznanie zasiłku szkolnego. Sześciodniowy pobyt E. H. w szpitalu, spowodowany wypadkiem komunikacyjnym niewątpliwie był poważny. Nie był to jednak stan faktyczny, który można uznać za zdarzenie losowe, które miało wpływ na pogorszenie sytuacji edukacyjnej brata poszkodowanego w wypadku. Kolegium nie negując tego, że sytuacja finansowa rodziny była trudna, przyjęło, że okoliczność ta w powiązaniu z chorobą E. H. nie stanowiła podstawy do żądania przyznania zasiłku szkolnego, mającego poprawić sytuację materialną ucznia związaną z wypełnieniem obowiązku szkolnego. Poprawie sytuacji materialnej rodziny służy bowiem system pomocy socjalnej przewidziany w ustawie o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.) W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca podniosła, że czuje się pokrzywdzona wydaną w tej sprawie decyzją, gdyż nie otrzymuje na dzieci żadnego stypendium, mimo, że troje dzieci ma orzeczoną grupę niepełnosprawności oraz nie może liczyć na żadną pomoc, chociaż jest matką samotnie wychowującą dzieci. Następnie, powołując się na okoliczności przedstawione we wniosku o przyznanie zasiłku szkolnego oraz w odwołaniu od decyzji wydanej przez organ I instancji, argumentowała, że zdarzenia które nastąpiły były zdarzeniami losowymi, które wpłynęły na sytuację materialną rodziny, gdyż "będąc w szpitalu z K. musiała zapewnić opiekę P. i E., co wiązało się z pewnymi kosztami". Podczas jej nieobecności "ktoś musiał być przy K." a "dojazdy i leki również kosztowały" Skarżąca podniosła, że małoletni syn P. "nie miał książek przez cały rok", że "jest jej ciężko" i dlatego wystąpiła z wnioskiem o stypendium. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, akcentując, że w sprawie nie wystąpiło zdarzenie losowe, które wpłynęłoby na sytuację materialną ucznia (pogorszyło ją), zaś sześciodniowy pobyt E. H. w szpitalu, spowodowany wypadkiem komunikacyjnym, nie był zdarzeniem, które miało wpływ na pogorszenie sytuacji edukacyjnej P. H. i które uzasadniałoby przyznanie pomocy na podstawie ustawy o systemie oświaty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie naruszała prawa w takim stopniu, który uzasadniałby uchylenie zaskarżonej decyzji. Przewidziany w ustawie z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty zasiłek szkolny jest jedną z dwóch (obok stypendium szkolnego) form pomocy materialnej o charakterze socjalnym, przysługującą uczniowi w celu zmniejszenia różnic w dostępie do edukacji i umożliwienia pokonywania barier dostępu do edukacji, wynikających z trudnej sytuacji materialnej ucznia, a także w celu wspierania edukacji uczniów zdolnych. Ustawa przewiduje oddzielne podstawy i kryteria udzielania uczniom pomocy materialnej o charakterze socjalnym: stypendium szkolne i zasiłek szkolny. Podstawę przyznania zasiłku szkolnego stanowi art. 90e ustawy, który w ust. 1 stanowi, że zasiłek szkolny może być przyznany uczniowi znajdującemu się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego. Taka regulacja wskazuje, że ustawowymi przesłankami powstania prawa do zasiłku szkolnego są: • wystąpienie zdarzenia losowego, a więc zdarzenia zewnętrznego w stosunku do ucznia, którego nie można przewidzieć ani mu przeciwdziałać, • związek tego zdarzenia z przejściową (w związku z tym zdarzeniem) trudną sytuacją materialną. W odniesieniu do stypendium szkolnego, kryteria przyznania tego świadczenia określa natomiast art. 90d ustawy. W myśl tego przepisu stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe. Otrzymanie stypendium szkolnego warunkowane jest spełnieniem tzw. kryterium dochodowego przez odesłanie do przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Wzajemna relacja przepisów art. 90d oraz art. 90e ustawy o systemie oświaty prowadzi do wniosku, że w przeciwieństwie do stypendium zasiłek szkolny ma charakter doraźnej pomocy materialnej, udzielanej uczniowi jednorazowo w związku z trudną ale przejściową sytuacją materialną, będącą następstwem zdarzenia losowego (np. klęski żywiołowej, śmierci, wypadku itp.) które tę trudną sytuację materialną wywołało. Zasiłek szkolny nie może być natomiast ze swej istoty zrównany z formą stałej pomocy materialnej udzielanej uczniowi, choćby znajdującemu się w trudnej sytuacji materialnej, ale niepozostającej w bezpośrednim związku ze zdarzeniem losowym, które nastąpiło wcześniej niż dwa miesiące przed złożeniem wniosku o przyznanie tego rodzaju świadczenia. Właściwą formą stałej pomocy materialnej uczniowi jest stypendium szkolne (tak m.in. WSA w Krakowie w wyroku z dnia 9 lipca 2009r. (III SA/Kr 65/09, LEX nr 553353). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy trzeba odnotować w punkcie wyjścia, że skarżąca – jak wynikało z treści złożonego wniosku – wystąpiła o przyznanie uczniowi (P. H.) zasiłku szkolnego. Podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił zatem powołany wyżej art. 90e ustawy z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty a nie art. 90d tej ustawy. Należy zgodzić się z ustaleniem jakie poczyniło w tej sprawie Kolegium, że jednym zdarzeniem, które miało charakter "zdarzenia losowego" w rozumieniu powołanego wyżej przepisu był wypadek komunikacyjny, jakiemu uległ E. H. W wyniku tego wypadku doznał on obrażeń ciała w postaci złamania żebra, stłuczenia głowy oraz biodra lewego i przebywał przez 5 dni na leczeniu szpitalnym (w okresie od dnia 18 marca do 23 marca 2011 r.). W stanie ogólnym dobrym wypisano go w dniu 23 marca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że wypadek jakiemu uległ brat ucznia P. H. nie stanowił podstawy przyznania małoletniemu zasiłku szkolnego, gdyż zdarzenie to nie pogorszyło przejściowo (pozostającej w związku z tym zdarzeniem) trudnej sytuacji materialnej. Pozostałe okoliczności podniesione w skardze, a to brak pomocy ze strony innych osób, wydatki ponoszone na utrzymanie domu i rodziny, potrzeba korepetycji, choroby małoletnich dzieci – jak zasadnie przyjęło Kolegium – nie były zdarzeniami losowymi, które uzasadniałyby przyznanie zasiłku szkolnego. Dodać przy tym trzeba, że zgodnie z art. 90e ust. 4 ustawy o zasiłek szkolny można ubiegać się w terminie nie dłuższym niż dwa miesiące od wystąpienia zdarzenia uzasadniającego przyznanie tego zasiłku, natomiast niektóre ze zdarzeń (choroby małoletnich dzieci) miały miejsce wcześniej (pobyt K. H. w szpitalu z powodu zapalenia migdałków – w dniach 23 – 27 sierpnia 2010 r. oraz zapalenia jamy ustnej: w dniach 24 – 27 stycznia 2011 r.) i termin do złożenia wniosku już upłynął. Termin, o którym mowa w art. 90e ust. 4 ustawy ma charakter prekluzyjny, co oznacza, że po jego upływie, prawo do otrzymania zasiłku szkolnego wygasa (por. wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 2008 r., I OSK 1058/07, LEX nr 870293). Na zakończenie trzeba także odnotować, że kwestią odrębną, niemającą wpływu na wynik tej sprawy, była możliwość ubiegania się o stypendium, przewidziane w art. 90d ustawy o systemie oświaty. Jest to bowiem odrębna sprawa, która wymaga odrębnego rozstrzygnięcia, gdyż przyznanie stypendium socjalnego odbywa się w postępowaniu odrębnym, niż postępowanie w przedmiocie przyznania zasiłku. Jest bowiem – jak to zostało wyżej powiedziane – odrębną formą pomocy socjalnej dla ucznia i jego uzyskanie jest uzależnione od spełnienia przesłanek wymienionych w powołanym wyżej przepisie. Reasumując powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stwierdził aby zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy i wobec tego podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).