IV SA/Wr 64/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędziowie Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk (sprawozdawca), Protokolant Referent Agnieszka Zych-Zaborska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2025 r sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 grudnia 2024 r. znak: 010070/680/3721523/2022 w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko T. K. uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem skargi A. K. (A. K.) obywatela U. (dalej: skarżący) jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS, organ) z dnia 12 grudnia 2024 r. znak 010070/680/3721523/2022 utrzymująca w mocy decyzję ZUS z dnia 23 kwietnia 2024 r. o tym samym znaku uchylającą prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko T. K. Z akt administracyjnych i sądowych sprawy wynika, że skarżący w dniu 15 kwietnia 2022 r. złożył wniosek SW-R o świadczenie wychowawcze na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. na dziecko, które jest obywatelem U. i przybył z U. do Polski w związku z działaniami wojennymi po 23 lutego 2022 r. We wniosku wskazał, że jest obywatelem U. i po 23 lutego 2022 r. przybył wraz z dzieckiem T. K. (ur.[...] r., dalej: dziecko) z U. do Polski w związku z działaniami wojennymi. Pismem z 29 czerwca 2022 r. ZUS poinformował skarżącego o przyznaniu – na podstawie art. 26 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (dalej: ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy) - świadczenia wychowawczego na dziecko na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. w kwocie 500 zł. Decyzją z 26 kwietnia 2023 r. organ na podstawie art. 26 ust. 3g ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy wstrzymał wypłatę świadczenia wychowawczego na dziecko ustalając na podstawie danych z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej (dalej: rejestr Straży Granicznej), że dziecko to wyjechało z Polski w dniu 24 października 2022 r. Pouczył też o treści art. 11 ust. 2 i art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy i wyjaśnił, że wznowi wypłatę świadczenia wychowawczego po spełnieniu warunków wskazanych w tych przepisach. Pismem z dnia 22 stycznia 2024 r. ZUS wezwał skarżącego do wyjaśnienia w terminie 30 dni rozbieżności wynikających z danych zawartych we wniosku o świadczenie wychowawcze oraz danych z rejestru Straży Granicznej. Ustalił, że w rejestrze KGSG nie odnotowano przyjazdu skarżącego na terytorium RP jako obywatela U., który przybył do Polski po 23 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi. Wezwanie to doręczył skarżącemu w dniu 22 stycznia 2024 r. Decyzją z dnia 23 kwietnia 2024 r. ZUS uchylił przyznane skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego na syna na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. Ustalił, że w rejestrze KGSG nie odnotowano przyjazdu skarżącego na terytorium RP jako obywatela U., który przybył do Polski po 23 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi. Uzasadniał, że świadczenie wychowawcze przysługuje obywatelom Ukrainy lub ich małżonkom przebywającym w Polsce z dziećmi, których pobyt w Polsce jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. Wyjazd obywatela U. lub jego małżonka z Polski na okres powyżej 30 dni pozbawia go prawa do legalnego pobytu w Polsce i w takiej sytuacji prawo do świadczenia wychowawczego nie przysługuje od miesiąca następującego po miesiącu, w którym osoba wyjechała z Polski. Organ wyjaśnił, że osobom, które utraciły status "UKR" w wyniku wyjazdu z Polski może on zostać ponownie nadany i w takim przypadku skarżący powinien złożyć nowy wniosek o świadczenie wychowawcze. Ponadto ZUS wskazał, że na podstawie art. 25 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wypłacone skarżącemu świadczenie wychowawcze za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. stanowi nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze, które skarżący jest zobowiązany wpłacić na wskazany w decyzji rachunek. Pouczył też skarżącego, że brak zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wiąże się z naliczaniem odsetek ustawowych oraz by dokonując wpłaty skarżący powołał się na znak sprawy. W odwołaniu od tej decyzji skarżący oświadczył, że do Polski przybył wraz z rodziną, w tym – synem, w dniu 28 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi. Granicę przekroczył w Krościenku samochodem, czekał w kolejce 72 godziny, wiózł sześcioro dzieci i 2 kobiety i to była najprawdziwsza ewakuacja. Wskazał, że Straż Graniczna uznała ich za uchodźców, otrzymali gorącą herbatę, kanapki, jogurty oraz pampersy dla dzieci. Skarżący wyjaśnił, że skierował do Straży Granicznej wniosek o poprawienie wpisów w rejestrze Straży Granicznej, a przed otrzymaniem statusu "[...]" ich paszporty były sprawdzane. Do odwołania dołączył kopię wniosku do Straży Granicznej oraz kopię karty z paszportu. Pismem z dnia 2 maja 2024 r. skarżący dodatkowo wyjaśnił, że uzyskał od Straży Granicznej odpowiedź na swoje pismo. Cytując tę odpowiedź skarżący podał, że z uwagi na ilość osób, które stawiły się na granicy w chwili wybuchu konfliktu zbrojnego na terytorium U. podjęte zostały działania w celu szybkiego rozładowania ruchu. Decyzją wyższych przełożonych odstąpiono od pełnego ewidencjonowania przekroczeń osób posługujących się ważnymi dokumentami paszportowymi i jedynie skarżący - jako kierowca pojazdu – został zaewidencjonowany w systemie Straży Granicznej, natomiast pozostali członkowie otrzymali stemple w paszportach, co jest równoznaczne z potwierdzeniem legalności przekroczenia granicy. Przekroczenie granicy przez skarżącego zostało prawidłowo zaewidencjonowane w systemie informacyjnym Straży Granicznej jako osoby ewakuowanej w związku z działaniami wojennymi. Do pisma skarżący dołączył kopie kart paszportów poszczególnych członków rodziny. Zaskarżoną decyzją Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia 23 kwietnia 2024 r. stwierdzając brak podstaw do jej uchylenia. Uzasadniał, że z akt sprawy wynika, że skarżący nie posiada legalnego pobytu na terytorium RP w okresie objętym wnioskiem o świadczenie wychowawcze. Tymczasem prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelom Ukrainy lub ich małżonkom przebywającym w Polsce z dziećmi, których pobyt w Polsce jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. Wskazał, że przyjazd skarżącego na terytorium RP nie został odnotowany w rejestrze SPEC PESEL, jednocześnie w rejestrze KGSG wjazd skarżącego na terytorium RP w dniu 28 lutego 2022 r. został odnotowany jako przyjazd obywatela U. w związku z działaniami wojennymi w tym kraju, jednocześnie brak w nim danych o okresach legalnego pobytu w Polsce uprawniających do przyznania prawa do świadczenia wychowawczego. Organ wyjaśnił, że obywatelowi U. na podstawie wniosku złożonego w dowolnym organie gminy jest nadawany numer PESEL ze statusem "[...]", potwierdzający legalne przebywanie na terytorium Polski na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. W przypadku wyjazdu z Polski na okres powyżej 1 miesiąca obywatel Ukrainy traci status "UKR". Powołując się na spełnienie obowiązku weryfikacyjnego, o którym mowa w art. 26 ust. 3i ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, Prezes ZUS stwierdził, że wynikiem tej weryfikacji jest ustalenie niespełnienia przez skarżącego warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, ponieważ skarżący nie posiada legalnego pobytu na terytorium RP wg rejestru KGSG w okresie świadczeniowym 2022/2023. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący o uchylenie decyzji ZUS. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. 1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, w szczególności zignorowanie oficjalnych dokumentów urzędowych (paszport z pieczątką graniczną, PESEL [...] z pieczęcią gminy); nieuwzględnienie faktu posiadania przez skarżącego statusu [...] w rejestrze PESEL w okresie od 27 kwietnia 2022 r. do 15 grudnia 2023 r.; nieuwzględnienie faktu zmiany status skarżącego na obywatela UE od dnia 15 grudnia 2023 r. potwierdzonego przez zaświadczenie Gminy Jaworze; zignorowanie faktu ciągłości legalnego pobytu skarżącego w Polsce najpierw na podstawie statusu [...], a potem jako obywatela UE; 2) art. 107 § 3 k.p.a. przez niedostateczne uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji; 3) art. 4 ust. 17a i 17b ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy poprzez ich błędne zastosowanie i niezrozumienie, że zmiana statusu skarżącego nie wynikała z utraty prawa do pobytu, lecz z uzyskania statusu obywatela UE; 4) art. 8 § 1 k.p.a. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa przez kwestionowanie ważności oficjalnych dokumentów wydanych przez polskie organy administracji; 5) art. 80 k.p.a. poprzez dowolną ocenę dowodów i bezpodstawne przyznanie pierwszeństwa danym z rejestru SPEC PESEL nad oficjalnymi dokumentami urzędowymi; 6) art. 9 k.p.a. poprzez brak należytego i wyczerpującego informowania strony o rozbieżnościach w rejestrze SPEC PESEL i nieudzielenie pomocy w ich wyjaśnieniu; 7) art. 15 k.p.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania i niewyczerpujące zbadanie sprawy w postepowaniu odwoławczym. Zarzucił ponadto naruszenie prawa materialnego, tj.: 1) art. 1 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że pobyt skarżącego w Polsce w 2022 r. był nielegalny opierając się wyłącznie na danych z rejestru SPEC PESEL i ignorując oficjalne dokumenty urzędowe; 2) art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy poprzez niezastosowanie przepisu stanowiącego o uznaniu pobytu za legalny od dnia przekroczenia granicy, pomimo posiadania przez skarżącego dokumentów urzędowych potwierdzających ten fakt (paszport z pieczątką w graniczną, PESEL [...] z pieczęcią gminy); 3) art. 6 k.p.a. w związku z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej i oparcie decyzji wyłącznie na danych z rejestru SPEC PESEL, do którego skarżący nie ma dostępu i nie może zweryfikować jego prawidłowości. Do skargi dołączył kserokopie dokumentów. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi. W jej uzasadnieniu szczegółowo opisał przebieg postępowania, podjęte w sprawie czynności oraz ich wyniki. M.in. wskazał, że w dniu 22 stycznia 2024 r. organ (CSR) dokonał odczytu danych skarżącego i jego dzieci, w tym syna, w rejestrze KGSG i ustalił, że skarżący nie posiada statusu [...] oraz okresów legalności pobytu w Polsce, natomiast dzieci posiadały status [...] oraz legalny pobyt w Polsce w okresie od 28 lutego 2022 r. do 30 marca 2024 r. Podał, że w dniu 22 stycznia 2024 r. wezwał skarżącego do wyjaśnienia wątpliwości w urzędzie gminy lub z Komendantem Przejścia Granicznego. Odniósł się do statusu skarżącego jako obywatela UE wskazując, że zarejestrowanie w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim oznacza, że obywatel [...] podjął w innym państwie członkowskim zatrudnienie, co oznacza, że ma tam również prawo legalnego pobytu i co dowodzi, że jest to również państwo jego zamieszkania. Skutki tej sytuacji organ ocenił w oparciu o regulacje art. 3 ust. 1 i art. 26 ust. 3i ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, a także nowelizacji tej ustawy (która weszła w życie 28 stycznia 2023 r.), zgodnie z którą nie przyznaje się ochrony czasowej tym obywatelom Ukrainy, którzy korzystają z ochrony czasowej na terenie innego niż RP państwa członkowskiego UE przyznanej z powodu działań wojennych. Prezes ZUS argumentował, że na skarżącym jako wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że spełnił wymogi do uzyskania świadczeń, a w spornych okresach miał status UKR. Na rozprawie skarżący złożył uwierzytelnione tłumaczenie zaświadczenia o zmianie imienia i nazwiska z dnia 30 sierpnia 2024 r., którego kopię przesłał na wezwanie Sądu z dnia 1 kwietnia 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zakres kontroli sądowej obejmuje orzekanie w sprawach wskazanych w art. 3 § 2-3 p.p.s.a. Granice orzekania wyznacza art. 134 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd bierze zatem pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu lub czynności. Przedmiotem kontroli sądowej w sprawie jest decyzja Prezesa ZUS utrzymująca w mocy decyzję ZUS o uchyleniu do świadczenia wychowawczego oraz o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. Decyzja ta narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2024 r., poz. 167 ze zm.) oraz przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 421; dalej: "u.p.p.w.d."). Z akt administracyjnych sprawy wynika niespornie, że skarżącemu w dniu 29 czerwca 2022 r. zostało przyznane prawo do świadczenia wychowawczego na syna – na podstawie art. 26 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2022 r., poz. 583 ze zm.; dalej: u.p.o.U.). Nie ma sporu, że do dnia 23 kwietnia 2023 r. świadczenie wychowawcze było skarżącemu wypłacane, a następnie decyzją z tej daty wypłata została wstrzymana z powodu wyjazdu dziecka z Polski w dniu 24 października 2022 r., co organ ustalił w oparciu o dane z rejestru Straży Granicznej. Nie jest też kwestionowane, że następnie skarżący został w dniu 22 stycznia 2024 r. wezwany do wyjaśnienia statusu [...] wobec braku odnotowania w rejestrze KGSG wjazdu skarżącego na terytorium RP jako obywatela, który przybył do Polski po 23 lutego 2022 w związku z działaniami wojennymi. Wedle organu, wskutek weryfikacji dalszego prawa do świadczenia wychowawczego – na podstawie art. 26 ust. 3i ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2024 r., poz. 167 ze zm.; dalej również u.p.o.U.) skarżący nie posiada prawa do legalnego pobytu na terytorium Polski, jego przyjazd nie został odnotowany w rejestrze SPEC PESEL, a wjazd na terytorium RP w dniu 28 lutego 2022 r. nie został odnotowany w rejestrze KGSG jako przyjazd obywatela [...] w związku z działaniami wojennymi na terytorium Ukrainy, a także brak jest w tym rejestrze danych o okresach legalnego pobytu na terytorium RP uprawniających do przyznania prawa do świadczenia wychowawczego. Skutkuje to uchyleniem prawa do świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. i obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Istota sprawy dotyczy spełnienia przesłanek warunkujących prawo obywatela Ukrainy do świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. i orzeczenia o nienależnie pobranym świadczeniu wychowawczym za ten okres. Warunki i tryb ustalania prawa do świadczenia wychowawczego obywatelom Ukrainy przybyłym do Polski w związku konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa reguluje art. 26 u.p.o.U. Zgodnie z ust. 1 pkt 2) tego przepisu obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (RP), którego pobyt na terytorium RP jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego, o którym mowa w u.p.p.w.d., jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium RP - odpowiednio na zasadach i w trybie określonych w tych przepisach, z wyłączeniem warunku posiadania karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy". Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.o.U. - w brzmieniu obowiązującym na okresie przyznania i pobierania świadczenia wychowawczego przez skarżącego - jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny w okresie 18 miesięcy licząc od dnia 24 lutego 2022 r. Do określenia okresu pobytu uznawanego za legalny stosuje się art. 57 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 i 2185; dalej: k.p.a.). Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez matkę, która jest osobą określoną w zdaniu pierwszym, w okresie dotyczącym matki. Obywatelowi [...], o którym mowa w ust. 1, jako osobie korzystającej w Rzeczypospolitej Polskiej z ochrony czasowej, przysługują uprawnienia określone w niniejszej ustawie (ust. 7). Zgodnie z art. 3 ust. 1 u.p.o.U. Komendant Główny Straży Granicznej prowadzi w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej rejestr obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy oraz którzy złożyli wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1. Zakres informacji przechowywanych w tym rejestrze określa ust. 3. Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.o.U. obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, na podstawie wniosku złożonego w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nadaje się numer PESEL, o którym mowa w art. 15 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191; dalej: "u.e.l."). Ustawą z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r., poz. 185; dalej: ustawa zmieniająca), której przepisy weszły w życie z dniem 28 stycznia 2023 r. ustawodawca wprowadził zmiany w art. 3 ust. 3 i art. 4 ust. 17a u.p.o.U. Zmiany te dotyczyły zakresu informacji objętych rejestrem prowadzonym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej poprzez dodanie w art. 3 ust. 3 pkt 2 informacji o dacie przekroczenia granicy RP w kierunku wjazdowym (lit. a) i wyjazdowym (lit. b). Ponadto w art. 4 ust. 17a ustawodawca ustanowił, że status, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. d u.e.l., zwany dalej "statusem UKR", jest automatycznie zmieniany na status, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. c tej ustawy, po przekazaniu przez Komendanta Głównego Straży Granicznej z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, informacji o: 1) wyjeździe z terytorium o którym mowa w art. 11 ust. 2; 2) posiadaniu przez obywatela Ukrainy dokumentu, o którym mowa w art. 2 ust. 3 pkt 1; 3) złożeniu lub zamiarze złożenia wniosku, o którym mowa w art. 2 ust. 3 pkt 2; 4) korzystaniu przez obywatela Ukrainy z ochrony czasowej, o której mowa w art. 2 ust. 3 pkt 3. Dalsze przepisy art. 4 wskazują, że status UKR może być w pewnych warunkach zmieniany, utracony i przywracany. Ponadto art. 11 ust. 2 otrzymał brzmienie: "Wyjazd obywatela Ukrainy z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 30 dni pozbawia go uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1.". Na podstawie art. 23 ustawy Obywatel Ukrainy, który w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. 28 stycznia 2023 r.) korzysta z ochrony czasowej na terenie innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej przyznanej z powodu działań wojennych prowadzonych na terytorium Ukrainy, z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy traci uprawnienie, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1. Z art. 26 ust. 3a u.p.o.U. wynika obowiązek udostępnienia przez Komendanta Głównego Straży Granicznej Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych ustalającemu prawo do świadczenia wychowawczego informację o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 2. Informację, o której mowa w ust. 3a, udostępnia się w drodze teletransmisji danych i obejmuje m.in. informację o datach wjazdów i wyjazdów z terytorium RP (ust. 3b pkt 6 w brzmieniu obowiązującym od 28 stycznia 2023 r.). Ustawa zmieniająca dodała też przepisy art. 26 ust. 3g, 3h i 3i. Wynika z nich, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest obowiązany do weryfikacji dalszego prawa do świadczenia wychowawczego, w szczególności na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, i z rejestru PESEL (ust.3i). Ponadto ZUS może wzywać obywatela Ukrainy przebywającego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, ubiegającego się o świadczenie wychowawcze do osobistego stawiennictwa we wskazanej w wezwaniu jednostce organizacyjnej w terminie 3 dni roboczych, w celu złożenia wyjaśnień niezbędnych do prawidłowego ustalenia i realizacji świadczenia (ust. 3c). A wypłata świadczenia wychowawczego podlega wstrzymaniu, jeżeli otrzymujący to świadczenie obywatel Ukrainy przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, który został wezwany do osobistego stawiennictwa, nie stawił się we wskazanej jednostce organizacyjnej w wyznaczonym terminie (ust. 3e). Z przepisów tych wynika zatem, że od 28 stycznia 2023 r. ZUS ma obowiązek weryfikacji dalszego prawa do świadczenia wychowawczego korzystając z rejestru ewidencji obywateli Ukrainy prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej (zawierającego m.in. informacje o dacie wjazdu i wyjazdów z terytorium RP) oraz rejestru PESEL (w zawierającego informację o statusie cudzoziemca - UKR). Wypłata świadczenia wychowawczego podlega wstrzymaniu, jeżeli otrzymujący je obywatel Ukrainy przebywający na terytorium RP, którego pobyt na terytorium Polski jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, lub dziecko, na które przysługuje świadczenie, wyjedzie z terytorium RP. Jeżeli organ poweźmie wątpliwości w tym zakresie może wezwać obywatela Ukrainy do osobistego stawiennictwa w celu złożenia wyjaśnień niezbędnych do prawidłowego ustalenia i realizacji świadczenia wychowawczego. W postępowaniu w ww. zakresie stosuje się Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), ponieważ ustawodawca wyraźnie wskazał przypadki wyłączenia jego stosowania, które nie obejmują ani przyznawania oraz uchylenia i zmiany świadczenia wychowawczego, ani wstrzymania wypłaty tego świadczenia, ani prowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że: 1) skarżący w dniu 15 kwietnia 2022 r. złożył wniosek o świadczenie wychowawcze, 2) prawo to zostało mu przyznane informacją organu z dnia 29 czerwca 2022 r. na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r.; 3) wypłata świadczenia wychowawczego została wstrzymana decyzją organu z dnia 23 kwietnia 2023 r. z powodu ustalenia przez organ w oparciu o dane z rejestru KGSG, że w dniu 26 października 2022 r. syn skarżącego wyjechał z Polski, 4) pismem z 22 stycznia 2024 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia w terminie 30 dni wniosku z uwagi na ustalenie organu w oparciu o rejestr Straży Granicznej, że nie odnotowano przyjazdu skarżącego na terytorium RP jako obywatela U., który przybył do Polski po 23 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi; 5) z wydruków z dnia 22 stycznia 2024 r. oraz z dnia 23 kwietnia 2024 r. z aplikacji GUI dotyczących skarżącego wynika, że odnośnie do Rejestru SPEC PESEL wystąpił problem podczas pobierania danych z tego rejestru, natomiast odnośnie do Rejestru Straży Granicznej wynika, że skarżący wjechał do Polski w dniu 28 lutego 2022 r., odnotowane zostały wyjazdy (24 października 2022 r.) i przyjazdy do Polski (4 i 5 listopada 2022 r.), brak jest danych odnośnie do legalności pobytu. Wedle Prezesa ZUS skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego za okres 2022/2023, ponieważ wg rejestru Straży Granicznej w ww. okresie skarżący nie posiadał legalnego pobytu na terytorium RP. Odmiennie niż w decyzji pierwszej instancji organ odwoławczy stwierdził, że skarżący jako obywatel U. w dniu 28 lutego 2022 r. przybył do Polski w związku z działaniami wojennymi w tym kraju. Ustalił jednak, że w rejestrze Straży Granicznej brak jest danych o okresach legalnego pobytu skarżącego na terytorium RP uprawniających do świadczenia wychowawczego i dane te na dzień wydania decyzji odwoławczej nie zostały zmodyfikowane. Zdaniem skarżącego prawo do świadczenia wychowawczego mu przysługuje. Organy nie uwzględniły okoliczności, że skarżący w dniu 27 kwietnia 2022 r. uzyskał status U. w rejestrze PESEL, a od 15 grudnia 2023 r. status skarżącego w rejestrze PESEL został zmieniony na "Cudzoziemiec będący obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej, obywatelem państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub obywatelem Konfederacji Szwajcarskiej". Zmiana statusu nie wynika z utraty prawa do pobytu w Polsce, lecz zmiany podstawy prawnej legalnego pobytu w RP. Przystępując do kontroli legalności zaskarżonej decyzji należy wskazać, że utrwalony w aktach administracyjnych przebieg postępowania nie jest spójny z uzasadnieniem decyzji organu pierwszej instancji, z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji ani z odpowiedzią na skargę. ZUS realizując obowiązek weryfikacji prawa do świadczenia wychowawczego najpierw wstrzymał wypłatę tego świadczenia (decyzja z dnia 26 kwietnia 2023 r. wydana na podstawie art. 26 ust. 3g u.p.o.U.) z powodu wyjazdu dziecka z Polski w dniu 24 października 2022 r. Następnie w dniu 22 stycznia 2024 r. wezwał skarżącego do wyjaśnienia rozbieżności, ponieważ w rejestrze Straży Granicznej nie odnotowano przyjazdu skarżącego na terytorium RP jako obywatela U., który przybył do Polski po 23 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi. Następnie uchylił prawo do świadczenia wychowawczego z tego powodu oraz orzekł stosownie do art. 25 u.p.p.w.d., że świadczenie to wypłacone za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym zobowiązując skarżącego do jego zwrotu. Prezes ZUS zaskarżoną decyzją ustalił, że skarżący przybył do Polski w związku z działaniami wojennymi na terytorium U., ale brak danych w rejestrze Straży Granicznej o okresach legalnego pobytu skarżącego i brak statusu [...] w rejestrze SPEC PESEL wskazuje, że skarżący w okresie świadczeniowym 2022/2023 nie posiada legalnego pobytu w RP i w konsekwencji nie spełnia warunków z art. 2 ust. 1 u.p.o.U. Z przebiegu postępowania wynika więc, że postępowanie przed ZUS jako organem pierwszej instancji dotyczyło innego ustalenia niż przed organem odwoławczym. Z uzasadnienia decyzji ZUS z dnia 23 kwietnia 2024 r. jednoznacznie wynika, że wyłącznym powodem uchylenia prawa do świadczenia jest brak odnotowania w rejestrze Straży Granicznej, że skarżący przybył do Polski w związku z działaniami wojennymi. Tak też odczytał uzasadnienie tej decyzji skarżący, na co wskazuje treść odwołania. Dalsze uzasadnienie tej decyzji zawiera informacje o treści art. 11 u.p.o.U. oraz warunkach przywrócenia statusu [...], które nie zostały powiązane z jakimikolwiek ustaleniami w tym zakresie odnoszącymi się do skarżącego. Organ nie ustalił w tej decyzji, że dane skarżącego w rejestrze PESEL wskazują na brak w okresie świadczeniowym statusu [...]. Również akta sprawy nie zawierają żadnych informacji o danych wynikających z rejestru PESEL odnoszących się do skarżącego wskazujących na takie ustalenie. Akta sprawy administracyjnej dowodzą natomiast, że organ nie pobrał informacji z rejestru PESEL i w istocie nie przeprowadził dowodu z danych ujawnionych w tym rejestrze, lecz wyłącznie z danych z rejestru Straży Granicznej wg stanu na styczeń i kwiecień 2024 r., czyli po zakończeniu okresu świadczeniowego, którego dotyczy sprawa. Taki sposób uzasadnienia decyzji administracyjnej niewątpliwie narusza art. 107 § 1 pkt 6) i § 3 k.p.a oraz zasad prowadzenia postępowania administracyjnego, tj. art. 6 k.p.a. (zasada praworządności), art. 8 § 1 k.p.a. (zasada zaufania do władzy publicznej), art. 9 k.p.a. (zasada informowania stron) oraz art. 11 k.p.a. (zasada przekonywania). Ponadto, jak wskazuje decyzja ZUS z 23 kwietnia 2024., organ ten orzekł jednocześnie o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia na podstawie art. 25 u.p.p.w.d. Przyznanie przez ZUS świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji (art. 13a ust. 1 u.p.p.w.d.). W sprawach odmowy przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego oraz nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego ZUS wydaje decyzję (art. 13a ust. 4 u.p.p.w.d.). ZUS ma obowiązek samodzielnego ustalenia i weryfikacji danych, o których mowa w art. 17 u.p.p.w.d. oraz w przepisach u.p.o.U. W świetle art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. ZUS może bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Na podstawie art. 25 u.p.p.w.d. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu (ust. 1), przy czym za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się (ust. 2): świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie (pkt 2); świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, której świadczenie zostało przyznane, z przyczyn niezależnych od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (pkt 5); świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (pkt 6). Trzeba więc zauważyć, że decyzja poprzedzająca zaskarżoną decyzję składa się z dwóch rozstrzygnięć. Pierwsze dotyczy uchylenia prawa skarżącej do świadczenia wychowawczego na syna ze względu na niespełnienie przesłanek z art. 26 w zw. z art. 2 ust. 1) u.p.o.U. Drugie – ustalenia, że wypłacone świadczenie jest nienależne oraz zobowiązania skarżącego do zwrotu tego świadczenia za wskazany okres na wskazany rachunek bankowy. Oznacza to, że zaskarżona decyzja utrzymała w mocy decyzję ZUS z 23 kwietnia 2024 r. w zakresie obu rozstrzygnięć. Zaskarżona decyzja w zakresie obu rozstrzygnięć narusza przepisy procesowe, tj. art. 6, art. 8 § 1 i art. 11 k.p.a. oraz nie spełnia wymogów art. 107 § 1 pkt 4), 5) i 6) oraz § 3 k.p.a. Trudno na podstawie tej decyzji jednoznacznie ustalić, jaka jest podstawa prawna decyzji, jej rozstrzygnięcie oraz uzasadnienie faktyczne i prawne. Decyzja ta jest skrajnie lakoniczna i nie daje pewności skarżącemu ani co do treści rozstrzygnięcia i jego zakresu, które częściowo znajduje się w temacie pisma, a częściowo w dalszej jej treści i jest niekompletne, ani ustalonego stanu faktycznego, oceny dowodowej i w konsekwencji – powodów podjętego rozstrzygnięcia. Rozstrzygnięcie w tym zakresie nie jest ponadto kompletne, ponieważ nie ustala kwoty zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i ewentualnych odsetek. Następnie, nie zawiera uzasadnienia faktycznego i prawnego, które realizowałyby przepis art. 25 u.p.p.w.d. w związku z art. 28 i art. 11 k.p.a. Nie wskazuje na ustalenia, które uzasadniałyby ocenę, że wypłacone świadczenie wychowawcze jest nienależne. Brak jest wyjaśnienia organu co do zasadności i podstaw faktycznych i prawnych przyjętego okresu, w którym to świadczenie uznał za nienależne zwłaszcza wobec wynikającej z akt administracyjnych sytuacji, gdy wypłata świadczenia była wstrzymana. Należy zauważyć, że ze względu na cel świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. organ winien uwzględnić celowościową wykładnię tego przepisu, gdyż żadne wartości chronione konstytucyjnie nie przemawiają za innym rozwiązaniem zaistniałej sytuacji. Organ zaniedbał obowiązku dokonania oceny, czy środki przyznane w ramach świadczenia wychowawczego zostały wykorzystane zgodnie z ich przeznaczeniem, czyli zostały spożytkowane stosownie do celu wskazanego w art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d., w sytuacji gdy w odwołaniu skarżąca oświadczyła, szczegółowo opisała oraz przedstawiła dowody na okoliczność, że cała wypłacona kwota świadczenia wychowawczego została przeznaczona na potrzeby dziecka. Organ odwoławczy powinien te naruszenia dostrzec i odpowiednio ocenić, czego nie dokonał naruszając w ten sposób art. 107 § 1 pkt 6) i § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1) k.p.a. Wypowiedział się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyłącznie w odniesieniu do pierwszego rozstrzygnięcia ZUS, tj. uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego. Przeprowadził jednak w tym zakresie inną ocenę sprawy, nadal nie wyjaśniając kwestii legalności pobytu skarżącego na terytorium RP w rozumieniu art. 2 ust. 1 u.p.o.U. w okresie świadczeniowym 2022/2023, którego sprawa dotyczy. Arbitralnie, wobec braku jakichkolwiek dokumentów w aktach administracyjnych sprawy, ustalił, że skarżący nie przebywa w ww. okresie legalnie w Polsce. Powołał się na przegląd udostępnionych mu danych w rejestrze Straży Granicznej w dacie wydania zaskarżonej decyzji, czyli w dniu 12 grudnia 2024 r. Inaczej więc, niż ZUS, nie miał już wątpliwości, że skarżący przybył do Polski jako obywatel U. w związku z działaniami wojennymi na terenie tego kraju, lecz ze względu na nieudowodnienie okresów legalnego pobytu w Polsce zakwestionował taki charakter tego pobytu w okresie świadczeniowym 2022/2023, stanowiący warunek prawa do świadczenia wychowawczego. Niedopuszczalnie jednak pominął w swym postępowaniu treść art. 79a k.p.a., który ma zastosowanie w sprawie w związku z brzmieniem art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d., nie informując skarżącego o wątpliwościach dotyczących innej okoliczności niż ta, która była powodem uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego przez ZUS. Pozbawił tym samym skarżącego możliwości wykazania się danymi pochodzącymi z rejestru PESEL, a które skarżący miał możliwość przedstawić dopiero ze skargą. Nie zweryfikował w sposób należyty i w zgodzie z zasadami procesowymi statusu [...] skarżącego, który to status potwierdza legalność pobytu w rozumieniu art. 2 ust. 1 u.p.o.U. i stanowi przesłankę prawa do świadczenia wychowawczego. Nie wyjaśnił ze skarżącym – naruszając art. 26 ust. 3c u.p.o.U.- ewentualnych wyjazdów poza granice RP, lecz w granicach krajów członkowskich UE oraz ich długości i nie ocenił ustaleń w tym zakresie z perspektywy art. 11 ust. 2, 3 i 4 u.p.o.U. W sumie więc Prezes ZUS nie wyjaśnił należycie stanu faktycznego sprawy, uniemożliwił stronie wypowiedzenie się w sprawie mimo zmiany na etapie odwoławczym powodu uchylenia świadczenia wychowawczego. Natomiast dopiero w odpowiedzi na skargę przedstawił uzasadnienie faktyczne i prawne, które identyfikuje sporne zagadnienie dotyczące statusu [...] skarżącego i ochrony czasowej skarżącego, przy czym nadal niejednoznacznie gdy idzie o okres świadczeniowy. Podkreślenia jednak wymaga, że argumentacja organu zawarta w odpowiedzi na skargę nie może uzupełniać decyzji i jej uzasadnienia. Kontrolą legalności w trybie przepisów p.p.s.a. objęta jest bowiem decyzja organu, a nie pismo procesowe jakim jest odpowiedź na skargę. Ponadto, Prezes ZUS – na co Sad wskazał wyżej - w ogóle nie odniósł się i nie uzasadnił w zaskarżonej decyzji powodów, dla których utrzymał drugie rozstrzygnięcie ZUS zawarte w decyzji z dnia 23 kwietnia 2024 r. a dotyczące nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Prowadzi to do naruszenia art. 107 § 1 pkt 6) i § 3 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ) k.p.a. oraz ww. zasad postępowania administracyjnego. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. z powodu naruszenia art. 107 § 1 pkt 6) i § 3 k.p.a., art. 79a k.p.a. w zw. z art. 26 ust. 3c u.p.o.U. oraz ww. zasad postepowania administracyjnego. W ponownym postępowaniu organ uwzględni ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku i w szczególności należycie ustali stan faktyczny sprawy umożliwiając skarżącemu wypowiedzenie się w sprawie i wyjaśnienie ewentualnych wątpliwości w oparciu o dowody w tym przedstawione przez skarżącego, dokona należytej oceny dowodowej sprawy odnośnie do prawa do świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r., a także rozpozna sprawę w granicach całej sprawy objętej odwołaniem, tj. w zakresie orzeczenia o nienależnie pobranym świadczeniu wychowawczym za ww. okres.