IV SA/Wr 641/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący : Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski (spr.) Sędziowie : Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Protokolant : Dorota Hurman po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 2 lutego 2012 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości opłaty z tytułu pobytu dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Przedmiotem skargi jest decyzja z dnia [...], nr [...] Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L., które po rozpoznaniu odwołania J. M. od decyzji z dnia [...], nr [...] działającego z upoważnienia Starosty P., Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w P. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości oraz odmówiło zmiany decyzji ostatecznej działającego z upoważnienia Starosty P., Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w P. z dnia [...], nr [...] wraz z decyzjami zmieniającymi w sprawie ustalenia wysokości opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo – wychowawczej. Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie (skrót PCPR) decyzją z dnia [...] ustalił J. M. wysokość opłaty za pobyt dziecka – D. M. - w Placówce Socjalizacyjnej "[...]" w P. Decyzja ta była zmieniana kolejnymi decyzjami. Następnie decyzją z dnia [...], nr [...] - która jest przedmiotem niniejszego postępowania odwoławczego - wydaną na podstawie art. 155 kodeksu postępowania administracyjnego (dalej k.p.a), Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie orzekł w sprawie zmiany decyzji ostatecznej z dnia [...], nr [...] wraz z decyzjami zmieniającymi, w części dotyczącej wysokości zwolnienia i ponoszenia opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej w poszczególnych miesiącach, w następujący sposób: 1. zwolnić częściowo J. M. z opłaty za pobyt dziecka w Placówce Socjalizacyjnej "[...]" w P. w poszczególnych miesiącach: - w grudniu 2010 r. w wysokości 90% średniego miesięcznego kosztu utrzymania dziecka w Placówce, co stanowi kwotę 2.628,16 zł, - w lutym 2011 r. w wysokości 70% średniego miesięcznego kosztu utrzymania dziecka w Placówce, co stanowi kwotę 2.044,13 zł, - od miesiąca marca 2011 r. w wysokości 70% średniego miesięcznego kosztu utrzymania dziecka w Placówce, co stanowi kwotę 2.407,28 zł miesięcznie. 2. ustalić J. M. opłatę za pobyt dziecka w Placówce Socjalizacyjnej "[...]" w P. w poszczególnych miesiącach: - w listopadzie 2010 r. w wysokości 100% średniego miesięcznego kosztu utrzymania dziecka w Placówce, co stanowi kwotę 2.920,18 zł, - w grudniu 2010 r. w wysokości 10% średniego miesięcznego kosztu utrzymania dziecka w Placówce, co stanowi kwotę 292,02 zł, - w styczniu 2011 r. w wysokości 100% średniego miesięcznego kosztu utrzymania dziecka w Placówce, co stanowi kwotę 2.920,18 zł, - w lutym 2011 r. w wysokości 30% średniego miesięcznego kosztu utrzymania dziecka w Placówce, co stanowi kwotę 876,05 zł, - od miesiąca marca 2011 r. w wysokości 30% średniego miesięcznego kosztu utrzymania dziecka w Placówce, co stanowi kwotę 1.031,69 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji powołał przepisy stanowiące podstawę do ustalenia miesięcznego kosztu utrzymania dziecka w Placówce Socjalizacyjnej oraz ustalenia odpłatności za pobyt dziecka w tej placówce. Następnie organ wskazał na. dokonane podczas wywiadu środowiskowego ustalenia dotyczące sytuacji rodziny i biorąc pod uwagę sytuację dochodową podał wysokość opłaty za pobyt dziecka w w/w Placówce. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ I instancji stwierdził, że strona poinformowała o zmianie sytuacji dochodowej oraz powołał się na zmianę sytuacji materialnej rodziny, słuszny interes strony i względy natury logicznej uzasadniające wydanie decyzji zmniejszającej odpłatność. Ponadto organ stwierdził, że za zgodę na prowadzenie postępowania potraktować należy również oświadczenia składane przez stronę w trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. W odwołaniu od decyzji z dnia [...] Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie J. M. zwrócił się z prośbą o rozpatrzenie sytuacji, w jakiej się znalazł. Podniósł, że żaden Sąd nie zasądził mu odpłatności za pobyt córki w Placówce Socjalizacyjnej, jak też nie zostały zasądzone alimenty. Natomiast od początku opłaty pobiera PCPR, w kwotach, na które go nie stać. W domu ma na utrzymaniu chorą żonę, która będzie składała wniosek o ustalenie niepełnosprawności. Stwierdził, że pozornie jego dochody są wysokie, ale faktycznie na ROR wpływają bardzo niskie dochody, ponieważ mają długi w bankach, które nie są spłacane, bo ich na to nie stać. Jego dziecko chodzi w ciasnych butach, więc z litości nad nim kupują sami z resztek, które im zostają. Zarzucił, że są poniżani przez Placówkę i PCPR. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości oraz odmówiło zmiany decyzji ostatecznej działającego z upoważnienia Starosty P., Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w P. z dnia [...], nr [...] wraz z decyzjami zmieniającymi. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 155 k.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony; przepis art. 154 § 2 stosuje się odpowiednio. Powołany przepis stanowi podstawę do zastosowania jednego z nadzwyczajnych trybów uchylenia lub zmiany decyzji administracyjnej. Muszą jednak łącznie zostać spełnione następujące przesłanki: - w obrocie prawnym musi pozostawać decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, - strona musi wyrazić zgodę na uchylenie lub zmianę decyzji dotychczasowej, - uchyleniu lub zmianie decyzji dotychczasowej nie sprzeciwiają się przepisy szczególne, - za zmianą lub uchyleniem decyzji dotychczasowej przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Przedmiotem postępowania określonego w art. 155 k.p.a. jest stwierdzenie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. W przypadku, gdy organ administracji publicznej ustali istnienie tych przesłanek, wówczas może uchylić lub zmienić dotychczasową decyzję ostateczną. Zgoda strony postępowania na zmianę lub uchylenie decyzji dotychczasowej stanowi podstawową przesłankę stosowania przepisu art. 155 k.p.a., jej brak lub wadliwość prowadzi do rażącego naruszenia prawa. Zgoda musi być udzielona w sposób wyraźny i wprost i wyznacza granicę dozwolonych zmian w decyzji dotychczasowej. Zgoda strony na zmianę decyzji odnosi się do uprawnień płynących z decyzji, wobec czego powinna być rozpatrywana w kategoriach materialnych. (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego - komentarz, Warszawa 2003, s. 691). Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 marca 1991r. sygn. akt III ARN 32/90 (OSNCAPiUS 1992, nr 6, póz. 112, Lex nr 9536), tylko i wyłącznie zgoda udzielona wprost i wyraźnie, przez stosowne oświadczenie złożone organowi administracji państwowej, może stanowić jedną z przesłanek zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji na podstawie art. 155 k.p.a. W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji zaskarżoną decyzją z dnia [...] zmienił decyzję z dnia [...], wraz z decyzjami zmieniającymi, dotyczącą ustalenia stron wysokości opłaty za pobyt dziecka -w Placówce. W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji organ powołał art. 155 k.p.a., a w jej uzasadnieniu wskazał na fakt, że strona poinformowała o zmianie sytuacji dochodowej oraz składała oświadczenia w trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, które należy potraktować jako zgodę na prowadzenie postępowania. W przekazanych przez organ I instancji aktach sprawy znajduje się oświadczenie strony z dnia 16 marca 2011 r., w którym podała informacje dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej oraz stwierdziła, że wyraża zgodę na pozyskiwanie jej dochodów. Natomiast brak jest dokumentu, z którego wynikałoby, że strona wyraziła zgodę na zmianę decyzji dotyczącej ustalenia odpłatności za pobyt córki w Placówce. Zatem organ I instancji oparł się jedynie na domniemaniu, że strona wyraziła zgodę na zmianę decyzji, natomiast nie dysponował zgodą strony w tym zakresie. Skoro w dacie wydania decyzji organu pierwszej instancji brak było zgody strony udzielonej wprost i wyraźnie na zmianę decyzji z dnia 27 marca 2009 r. to znaczy, że nie została spełniona podstawowa przesłanka zastosowania art. 155 k.p.a., a zatem nie ma podstaw do zmiany w tym trybie wskazanej decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona podniosła, że nie zgadza się z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego, ponieważ ma pięć decyzji PCPR tj. z dnia 27 marca 2009 r., z dnia 29 czerwca 2009 r., z dnia13 sierpnia 2010 r., z dnia 25 listopada 2010 r., z dnia 21 kwietnia 2011 r. W uzasadnieniu powtórzyła argumentację którą zawarła w odwołaniu co do sytuacji rodzinnej i dochodowej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiąc w przepisie art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie decyzji może nastąpić w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami – zwana dalej p.p.s.a.). Istotnym jest także, że rozstrzygając daną sprawę sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa a zakres jego procedowania wytyczają granice danej sprawy oraz zakaz reformationis in peius (art. 133 i 134 § 1 i 2 p.p.s.a). W ocenie Sądu skarga jest zasadna, bowiem zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie z dnia [...] naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. W niniejszej sprawie organ I jak i II instancji błędnie powołał jako podstawę prawną art. 155 k.p.a., gdyż winien być zastosowany art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Określa on, że decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Bez zgody strony bowiem można zmienić na jej niekorzyść decyzję z której czerpie ona prawa nabyte tylko w przypadku, przepis prawny tak stanowi. Powołany przepis ustawy o pomocy społecznej określa konkretne przesłanki, w tym przez odesłanie do konkretnych przepisów tej ustawy, z wyraźnym stwierdzeniem, że wzruszenie decyzji powodujące odjęcie lub ograniczenie praw nabytych następuje bez zgody strony, jak też stanowi, iż zgody nie wymaga zmiana decyzji na jej korzyść. W związku z tym ponownie rozpoznając sprawę należy zastosować prawidłową podstawę prawną określoną w art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Ma to istotne znaczenie z uwagi na wymóg zgody strony na zmianę decyzji uzależniony od wystąpienia przesłanek wskazanych w tym przepisie. W tym stanie rzeczy – zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzeczono jak w sentencji