IV SA/Wr 654/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędziowie: Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn (spr.), Protokolant: Asystent sędziego Marcin Jarecki, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi L. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. przyznaje radcy prawnemu W. M. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych i 20/100), w tym 23 % podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Zaskarżoną decyzją z [...] VI 2017 r. ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Z. z [...] maja 2017 r. (Nr [...]) odmawiającą L. U. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. W motywach decyzji organ wyjaśnił, że w toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że L. U. spełnia przesłanki pozytywne do przyznania jej specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki sprawowanej nad matką – E. B. – wymienione w art. 16a ust. 1 i 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1952, z późn. zm.) – dalej jako "ustawa". Jednakże – w ocenie organu – należało odmówić stronie tego prawa z uwagi na wystąpienie w sprawie przesłanki negatywnej z art. 16a ust. 8 pkt 1 lit.a ustawy, który przewiduje wyłączenie prawa do tego rodzaju świadczenia w przypadku gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Organ zwrócił uwagę, że jest bezsporne, iż strona ma ustalone prawo do emerytury na Ukrainie i takie świadczenie otrzymuje. Tym samym należało odmówić przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z punktu widzenia wskazanych przepisów wykluczenie prawa do otrzymania tego rodzaju zasiłku obowiązuje bez względu na wysokość emerytury, jak i okoliczności jej przyznania i pobierania. W skardze na powyższą decyzję, sporządzoną w imieniu L. U. przez ustanowionego w ramach prawa pomocy pełnomocnika – radcę prawnego W. M., wniesiono o uchylenie decyzji w całości i przyznanie od strony przeciwnej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zarzucono przy tym naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 16a ust. 8 pkt 1 lit.a ustawy, poprzez rozszerzającą wykładnię pojęcia "emerytura", mimo że obejmuje ono tylko emerytury ustalone przez polski organ emerytalny. Podniesiono, że strona skarżąca nigdy nie nabyła uprawnień emerytalnych w Polsce. W ocenie strony skarżącej wykładnia zaprezentowana w decyzji oznacza, że przepis art. 16a ust. 8 pkt 1 lit.a ustawy obejmowałby wszystkie przypadki świadczenia emerytalnego lub o podobnym charakterze ustalone przez dowolny kraj na świecie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Działając w granicach kompetencji wynikających z art. 1 § 2 ustawy z 25.07.2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r., poz.1066) w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r., poz. 1369 ze zm.) zwanej dalej "ppsa", sąd administracyjny jest obowiązany skontrolować, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ppsa). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 ppsa). Rozpatrywana skarga zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika z art. 16a ust. 1 ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie jednak z art. 16a ust. 8 pkt 1 lit.a w zw. ust. 1 ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Z powyższego wynika, że w przypadku ustalenia na rzecz osoby sprawującej opiekę prawa do emerytury wyłączone jest prawo do otrzymania specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jest to poniekąd uzasadnione funkcją tego rodzaju świadczenia, które z założenia rekompensować ma osobom sprawującym opiekę brak możliwości aktywizacji zawodowej z uwagi na wynikającą z obowiązku alimentacyjnego powinność sprawowania opieki nad osobą wymagającą szczególnej troski. Zasadniczo więc jest to świadczenie skierowane do osób, wobec których w przypadku braku obowiązku opieki należałoby oczekiwać aktywności zawodowej (zarobkowej). Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym strona skarżąca ma ustalone prawo do emerytury ukraińskiej w kwocie około 200 zł miesięcznie, co potwierdziła oświadczeniami z 18 IV 2017 r. i na co zresztą powołuje się w odwołaniu i skardze. Jednocześnie z przeprowadzonych w postępowaniu administracyjnym dowodów wynika, że nie ma ona ustalonego prawa do emerytury w Polsce. Rozstrzygnąć zatem należało, czy emerytura ustalona przez ukraiński organ emerytalny jest emeryturą w rozumieniu przepisów ustawy. Jak wynika z art. 3 pkt 5 ustawy pojęcie "emerytury i renty" zostało zdefiniowane przez ustawodawcę. Występuje tu więc przypadek definicji legalnej, co pominęły organy w motywach swoich decyzji. W myśl art. 3 pkt 5 ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o "emeryturach i rentach" – oznacza to emerytury i renty inwalidzkie oraz renty z tytułu niezdolności do pracy, w tym renty szkoleniowe określone w przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, o ubezpieczeniu społecznym rolników, o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, a także uposażenia w stanie spoczynku określone w przepisach prawa o ustroju sądów powszechnych, przepisach o prokuraturze oraz w przepisach o Sądzie Najwyższym, a także renty szkoleniowe i renty z tytułu niezdolności do pracy określone w przepisach o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, renty z tytułu niezdolności do pracy określone w przepisach o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach, a także renty strukturalne określone w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Powyższe wskazuje, że pod pojęciem "emerytury" w rozumieniu ustawy należy rozumieć: 1) emerytury określone w przepisach: a) o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, b) o ubezpieczeniu społecznym rolników, c) o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, d) o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, e) o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, f) o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, 2) a także uposażenia w stanie spoczynku określone: a) w przepisach prawa o ustroju sądów powszechnych, b) przepisach o prokuraturze c) oraz w przepisach o Sądzie Najwyższym. Wszystkie powołane wyżej regulacje prawne normują zasady przyznawania świadczeń emerytalnych (ogólne lub szczególne, dotyczące określonych branż zawodowych lub innych kategorii osób). Podkreślić trzeba, że wspólną cechą unormowanych tam świadczeń jest fakt ich wypłacania ze środków polskich (tj. z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, bądź z budżetu państwa polskiego). Stwierdzić więc należy, że w tak zakreślonej przez ustawodawcę definicji nie mieści się emerytura przyznana przez ukraiński organ rentowy. Okoliczność objęcia zakresem pojęciowym "emerytury" w rozumieniu ustawy wyłącznie świadczeń finansowanych z polskich środków i zawiadywanych przez polskie organy emerytalno-rentowe potwierdzają pośrednio inne regulacje ustawy wskazujące np. na obowiązek potrącania z emerytur zasiłków pielęgnacyjnych wypłaconych w okresie przysługiwania dodatku pielęgnacyjnego (art. 16 ust. 7 ustawy), czy obowiązek wypłacania w okresie przejściowym niektórych świadczeń rodzinnych przez właściwe organy emerytalne wypłacające emeryturę (art. 48 ust. 2 pkt 2 lit. c, d, g). Jest rzeczą oczywistą, że zasadniczo tego typu regulacje mogą znaleźć zastosowanie wyłącznie wobec emerytur wypłacanych przez polskie organy rentowe. Normatywne rozszerzenie definicji legalnej wynikającej z art. 3 pkt 5 ustawy na świadczenia emerytalne uzyskiwane w innym kraju mogłoby oczywiście mieć miejsce w przypadku, gdyby wynikało to ze stosownych przepisów prawa międzynarodowego lub ponadnarodowego. Wprawdzie Rzeczypospolita Polska zawarła z Ukrainą w dniu 18 V 2012 r. umowę międzynarodową o zabezpieczeniu społecznym (Dz.U. z 2013 r., poz. 1373), jednak jej zakres przedmiotowy nie obejmuje problematyki świadczeń rodzinnych. W umowie tej, w art. 14, przewidziana jest zasada zrównania faktów i zdarzeń, zgodnie z którą fakty i zdarzenia, które mają wpływ na nabycie prawa, zawieszenie lub wysokość emerytury lub renty, które zaistniały na terytorium jednej Umawiającej się Strony są uwzględniane tak jakby zaistniały na terytorium drugiej Umawiającej się Strony. W ocenie Sądu zasada ta może mieć jednak zastosowanie wyłącznie w zakresie unormowanym w powołanej umowie, a więc w zakresie ustalania prawa do emerytury, jej wysokości lub jej zawieszania. Nie może zaś być per analogiam stosowana w zakresie ustalania prawa do świadczenia rodzinnego w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego. Biorąc pod uwagę naruszenie przez zaskarżoną decyzję oraz decyzję pierwszej instancji przepisów prawa materialnego z art. 16a ust. 8 pkt 1 lit.a w zw. z art. 3 pkt 5 ustawy w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy Sąd orzekł na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a w zw. z art. 135 ppsa. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy należy dokonać oceny zasadności wniosku złożonego przez skarżącą z uwzględnieniem ustawowych przesłanek przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz definicji legalnej "emerytury" wynikającej z art. 3 pkt 5 ustawy. Sąd przyznał radcy prawnemu – W.M. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 zł brutto tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu mając na względzie dyspozycję z art. 250 ppsa oraz § 2, § 4 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 X 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1715).