IV SA/Wr 657/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Pęk (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędzia NSA Julia Szczygielska Protokolant st. asystent sędziego Aleksandra Dobosiewicz- Sass po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 5 marca 2015 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. 1. Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. Decyzją z dnia [...] ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (dalej "organ II instancji"), po rozpatrzeniu odwołania A. C. (dalej "skarżący"), utrzymało w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w N., działającego w upoważnienia Burmistrza Miasta N. (dalej "organ I instancji") z dnia [...] (nr [...]) w sprawie zwrotu należności z tytułu wypłaconych w okresie od 1 października 2012 r. do dnia 30 września 2013 r. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. C., M. C., K. C. (dalej "małoletnie dzieci") w wysokości 7200 zł. wraz z odsetkami. Z treści uzasadnienia decyzji organu I instancji wynikało, że w dniu 22 sierpnia 2012 r. S. L. (dalej "matka małoletnich") wystąpiła o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletnich dzieci. Po rozpatrzeniu wniosku, decyzją z dnia [...] (nr [...]) organ I instancji przyznał małoletnim dzieciom świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości po 200 zł. miesięcznie na okres od 1 października 2012 r. do dnia 30 września 2013 r. Świadczenia te wypłacano matce małoletnich. Przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego nastąpiło m. in. na podstawie zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. z dnia 13 sierpnia 2012 r. oraz wyroku Sądu Okręgowego w K. sygn. akt [...] z dnia [...] grudnia 2007 r. o rozwód, w którym wykonanie władzy rodzicielskiej nad dziećmi powierzono matce małoletnich. Kosztami utrzymania i wychowania dzieci obciążono oboje rodziców i z tego tytułu zasądzono od skarżącego na rzecz małoletnich dzieci po 200,00 zł miesięcznie, płatnych do rąk matki. Na podstawie powyższej decyzji wypłacono świadczenie z funduszu na rzecz osób uprawnionych w łącznej kwocie 7.200,00 zł. Ponieważ organ egzekucyjny nie przekazał za powyższy okres żadnej kwoty wyegzekwowanej od skarżącego tytułem zwrotu wypłaconych przez organ właściwy wierzyciela świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organ I instancji zawiadomił skarżącego o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu wpłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podstawą żądania zwrotu był art. 27 ust. 1 – 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012 r. Nr 192, poz. 1378). Skarżący przedstawił swoje stanowisko w piśmie z dnia 5 marca 2014 r., w którym podniósł, że matka małoletnich w sposób nieuprawniony pobierała świadczenia, gdyż dwoje dzieci od lipca 2012 r. przebywa u niego, a ich matka nie utrzymuje z nimi żadnego kontaktu. Decyzją z dnia [...] organ I instancji ustalił skarżącemu należność do zwrotu w kwocie 7.200 zł z tytułu wypłaconych na rzecz małoletnich dzieci świadczeń z funduszu alimentacyjnego, za okres za okres od 1 października 2012 r. do dnia 30 września 2013 r. (pkt 1) oraz zobowiązał skarżącego do zwrotu tych świadczeń w terminie do dnia 26 maja 2014 r. wraz z kwotą odsetek ustawowych naliczanych do dnia spłaty zadłużenia. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że postępowanie w sprawie wniosku skarżącego o zmianę wyroku rozwodowego przez powierzenie mu wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi zostało zawieszone postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...], a zatem wyrok rozwodowy nie został zmieniony. Ponadto, postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] (sygn. akt. [...]) nakazano skarżącemu, aby w terminie 14 dni od dnia ogłoszenia postanowienia wydał matce dwoje małoletnich dzieci (K. i M. C.). Pomimo, że postępowanie o odebranie małoletnich zostało prawomocnie zakończone skarżący nie zastosował się do niego. Organ II instancji, utrzymując w mocy powyższą decyzję organu I instancji przyjął, że prawidłowo zobowiązano skarżącego, jako dłużnika alimentacyjnego, do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ II instancji, odnosząc się do zarzutu zawartego w odwołaniu, że matka małoletnich otrzymywała świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dzieci nie będąc do tego uprawniona, gdyż dzieci przebywały u skarżącego, stwierdził, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały przyznane przedstawicielowi ustawowemu małoletnich na podstawie prawomocnego tytułu wykonawczego. Zwrócił uwagę na to, że z pisma Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] wynikało, że postanowieniem tegoż Sadu z dnia [...] sygn. akt. [...] nakazano skarżącemu, aby w terminie 14 dni wydał matce dwoje małoletnich dzieci. 2. Skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o zmianę wydanej i uznanie, że nie jest zobowiązany do zwrotu wypłaconych świadczeń, a pobierająca świadczenia matka małoletnich nie była uprawniona do ich otrzymywania. W uzasadnieniu skarżący przyznał, że zgodnie z wyrokiem sądu ciąży na nim obwiązek alimentacyjny względem małoletnich dzieci i że dzieci powinny przebywać pod opieką ich matki. Jednakże od lipca 2012 r. dzieci przebywają pod jego opieką a matka nie przekazuje na ich utrzymanie żadnych środków i nie utrzymuje z nimi żadnych relacji. Skarżący podniósł, że w tej sytuacji płacenie alimentów na dwoje małoletnich dzieci, którymi się zajmuje z pomocą swoich rodziców byłoby nieracjonalne krzywdziłoby małoletnie dzieci. Podkreślił, że to matka małoletnich powinna zwrócić na podstawie art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów bezprawnie otrzymane pieniądze. Skarżący zarzucił także, że organ II instancji nie odniósł się do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu i tylko "niecałe pół strony" dotyczy tych zarzutów. Podniósł, że wydane rozstrzygnięcie jest krzywdzące i "daleko stoi od wzoru prawidłowego toku i sposobu wydania decyzji administracyjnej". W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie naruszała prawa w stopniu, który uzasadniałby jej uchylenie. Brak jest podstaw do ustalenia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania lub z naruszeniem przepisów prawa materialnego w sposób, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 z późn. zm.). Zgodnie z art. 27 ust. 1 powołanej ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Natomiast ust. 2 tego przepisu stanowi, że organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Należy w tym miejscu zauważyć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że decyzja wydana w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest decyzją związaną i rozstrzygającą jedynie o kwestii zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. W postępowaniu tym organ musi jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia te zostały wypłacone. Poczynienie pozytywnych ustaleń w tym zakresie oznacza, że organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń. Analiza zacytowanych przepisów prowadzi ponadto do wniosku, że organ administracji publicznej ma obowiązek wydania wobec dłużnika alimentacyjnego decyzji o zwrocie świadczeń alimentacyjnych wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, jeżeli zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego, a wypłata tych świadczeń nastąpiła na podstawie uprzedniej decyzji o przyznaniu takiej pomocy. Innymi słowy, dopóki decyzja o przyznaniu świadczeń alimentacyjnych nie zostanie wzruszona i wyeliminowana z porządku prawnego w jednym z dostępnych trybów weryfikacji, bądź też wypłata świadczeń nie zostanie we właściwym postępowaniu oceniona, jako wypłata nienależnego świadczenia, to organy administracji są związane decyzją przyznającą świadczenia alimentacyjne. Wówczas na organie wierzyciela spoczywa obowiązek wydania decyzji o zwrocie przez dłużnika świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie tej decyzji. Stanowisko to jest utrwalone w aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z dnia 16 kwietnia 2014 r., I OSK 525/13 i z dnia 27 listopada 2013 r., I OSK 1679/13, dostępne na stronie internetowej – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, oraz z 29 lipca 2011 r., I OSK 546/11, LEX nr 1082781 i z 11 stycznia 2013 r., I OSK 1200/12, LEX nr 1341428). W świetle tego, co zostało wyżej przedstawione trzeba odnotować, że w rozpoznawanej sprawie organ II instancji przyjął za podstawę swojego rozstrzygnięcia ustalenia, których skarżący nie kwestionował, a mianowicie, że nie został zmieniony wyrok Sądu Okręgowego w K. sygn. akt [...] z dnia [...] o rozwód, w którym wykonanie władzy rodzicielskiej nad dziećmi powierzono matce małoletnich (postępowanie w sprawie wniosku skarżącego o zmianę wyroku rozwodowego przez powierzenie skarżącemu wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi zostało zawieszone postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...]). Innym istotnym dla sprawy ustaleniem było to, że prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] (sygn. akt. [...]) nakazano skarżącemu, aby w terminie 14 dni od dnia ogłoszenia postanowienia wydał matce dwoje małoletnich. W świetle powyższych bezspornych ustaleń zarówno organ I jak i II instancji zasadnie przyjął, że skarżący jest "dłużnikiem alimentacyjnym" w rozumieniu art. 2 pkt 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Według tego przepisu dłużnikiem alimentacyjnym jest "osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna". Skarżący, wskazując na okoliczność przebywania u niego dwojga małoletnich dzieci i związaną z tym konieczność ponoszenia przez niego kosztów ich utrzymania, argumentował, że ta okoliczność powinna przemawiać za uznaniem świadczeń wypłaconych matce małoletnich za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 23 ust. 1 powołanej już ustawy. Tym samym można uznać, że starał się nawiązać powyższym argumentem do art. 2 pkt 7 lit. a tej ustawy, zgodnie z którym świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Postępowanie, o którym mowa w art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest jednak postępowaniem odrębnym od postępowania prowadzonego na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 tej ustawy. W kontekście zarzutów podniesionych w skardze należy zauważyć, że w rozpoznawanej sprawie w obrocie prawnym pozostawała ostateczna decyzja z dnia [...] (nr [...]) o przyznaniu małoletnim świadczeń z funduszu alimentacyjnego, płatne do rąk ich matki. Odnotować trzeba także bezsporną w sprawie okoliczność, że tytuł wykonawczy nie został uchylony, gdyż nie został zmieniony wyrok Sądu Okręgowego w K. sygn. akt [...] z dnia 18 grudnia 2007 r. o rozwód, w którym wykonanie władzy rodzicielskiej nad dziećmi powierzono matce małoletnich oraz zasądzono od skarżącego na rzecz dzieci po 200,00 zł miesięcznie, płatnych do rąk matki (pkt III wyroku). Powyższe oznacza, że na skarżącym spoczywał obowiązek uiszczania alimentów zgodnie z powyższym orzeczeniem. Wprawdzie pobyt dzieci u skarżącego mógł wpłynąć na modyfikację tego obowiązku, lecz niezbędne było wydanie stosownego orzeczenia sądowego. Podstawą do zainicjowania takiego postępowania przed sądem powszechnym jest bowiem art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z tym przepisem, w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego. Nie można natomiast zaakceptować stanowiska prezentowanego przez skarżącego, tj. że organy administracji publicznej mogły w tej sprawie dokonać samodzielnych ustaleń co do zakresu i sposobu wykonywania obowiązku alimentacyjnego ciążącego na skarżącym względem małoletnich dzieci. Organy administracji publicznej nie mogą modyfikować orzeczenia sądowego przesądzającego o istnieniu, zakresie oraz sposobie wykonywania obowiązku alimentacyjnego, gdyż przeczyłoby to zasadzie, według której świadczenia z funduszu alimentacyjnego są wypłacane na podstawie tytułu wykonawczego. Podkreślenia wymaga, że według art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, "orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby". Treść art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego oznaczała, że w realiach rozpoznawanej sprawy organy administracji związane były rozstrzygnięciami zawartymi w powołanym już wyroku Sądu Okręgowego w K. sygn. akt [...] z dnia [...], przesądzającym o powierzeniu władzy rodzicielskiej matce małoletnich oraz o tym, że na skarżącym ciąży obowiązek ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania małoletnich dzieci polegający na płatności alimentów do rąk matki dzieci. Na zakończenie, odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu naruszenia przepisów postępowania polegającego na tym, że wydane rozstrzygnięcie jest krzywdzące i "daleko stoi od wzoru prawidłowego toku i sposobu wydania decyzji administracyjnej", gdyż tylko "niecałe pół strony" dotyczy zarzutów podniesionych w odwołaniu, należy zaznaczyć, że nie każde naruszenie przepisów postępowania stanowić może podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji. Art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi bowiem, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podniesione w skardze mankamenty uzasadnienia decyzji organu II instancji nie miały takiej wagi, aby prowadziły do ustalenia, że mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. że gdyby nie wystąpiły zapadłaby decyzja o innej treści. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawierało bowiem podstawowe elementy, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a., tj. wskazuje fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Z podanych wyżej powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił, że zaskarżona decyzja nie naruszała przepisów prawa i na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.