IV SA/Wr 661/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędzia WSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (spr.) Protokolant Aleksandra Rygielska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 21 lutego 2008 r. sprawy ze skargi S. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych I. uchyla decyzję I i II instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją Prezydenta Miasta W. z dnia [...] Nr [...] na podstawie art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. z 2000 Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 30 ust. 7 ust. 8, ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U . Nr 228, poz. 2255 ze zm.) po ponownym rozpatrzeniu wniosku S. R. w sprawie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych orzeczonych decyzją Nr [...] z dnia [...] odmówiono umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w kwocie 969 zł. Uzasadniając powyższą decyzję wskazano, że decyzją nr [...] z dnia [...] zobowiązano S. R. do zwrotu kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego decyzją nr [...] z dnia [...]. Skarżąca w dniu 4 stycznia 2007r. złożył wniosek o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Decyzją z dnia [...] odmówiono umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, naliczono odsetki ustawowe na dzień złożenia wniosku o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, udzielono ulgi w spłacie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych poprzez rozłożenie na raty nienależnie pobranych świadczeń. Po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez wnioskodawczynię w którym twierdziła, że " nie prosiła o żadne ulgi w spłacie i o raty, a naliczenie odsetek jest żenujące i upokarzające". Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [..] uchyliło decyzję z dnia [...] i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Wskazał, że przedmiotem wniosku było żądanie umorzenia kwot zobowiązania, a nie rozłożenia na raty. Podniosło, że w oparciu o art. 61 kpa organ może wszcząć postępowanie, w sprawie rozłożenia na raty, ale wówczas ma obowiązek, powiadomić osobę zainteresowaną o powyższym fakcie. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy- zgodnie z wytycznymi Samorządowego Kolegium Odwoławczego wezwano wnioskodawczynię do wypowiedzenia się do zebranego materiału i dowodów oraz zgłoszonych żądań w sprawie umorzenia zaległości. Na wezwanie zgłosił się maż skarżącej, który wyjaśnił, że sytuacja finansowa, bytowa i zdrowotna rodziny od stycznia 2007r. rodziny nie uległa zmianie i nadal podtrzymuje żądanie umorzenia kwot zobowiązania. Dalej stwierdzono, że z dokumentacji wynika, że skarżąca jest osobą niepełnosprawną, w wieku 60 lat. Mieszka wraz z mężem w lokalu komunalnym o powierzchni 64,3m². Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej przyznał małżonkom dodatek mieszkaniowy, który wynosił do kwietnia 2007-86,72 zł miesięcznie, a od maja 2007r. do października 2007r. 86,40 zł, potwierdził też wyjaśnienia męża skarżącej, że rodzina nadal nie korzysta z pomocy wynikającej z ustawy o pomocy społecznej. Na dochód rodziny składa się renta wnioskodawczyni z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości 675,38zł, renta jej męża S. w kwocie 411,36 zł – łącznie 1.086,74 zł. Ostatecznie organ stwierdził, że odmawia umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych albowiem wnioskodawczyni wraz z mężem posiada stały dochód uzyskiwany w postaci świadczeń rentowych. W odwołaniu o d powyższej decyzji skarżąca zarzuciła, że to nie z jej winy ale z winy urzędnika doszło do przyznania nienależnego świadczenia. Podkreśliła, że spełnia warunki z art. 30 ust.9 ustawy o pomocy społecznej, gdyż zachodzą szczególne okoliczności dające podstawę do umorzenia pobranego świadczenia. W dalszej części odwołania podała, że połowę dochodu wydaje na leki, na co są rachunki i głodna czeka na zimę. Samorządowego Kolegium odwoławcze w W. decyzją z dnia [...], nr [...] wskazując jako podstawę prawną rozstrzygnięcie art. 138§1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego, art. 30 ust. 8 i ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji W uzasadnieniu decyzji przedstawiono dotychczasowy stan faktyczny sprawy, a następnie stwierdzono, że strona nie przedstawiła żadnych dowodów, na występowanie szczególnie uzasadnionych okoliczności, któryby przemawiały za umorzeniem kwoty nienależnie pobranych świadczeń jak np. brak jakichkolwiek dochodów, wielodzietność, klęska żywiołowa itp. – to w takiej sytuacji jak z poważniejszych ustaleń wynika, że skarżąca wraz z mężem posiada stały, comiesięczny dochód ze świadczeń rentowych w wysokości 1086,74 zł. nie świadczy o tym, że zachodzą uzasadnione okoliczności dotyczące rodziny, o których mówi art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W skardze od powyższej decyzji wnioskodawczyni podniosła zarzuty zawarte w odwołaniu. Podkreśliła ponownie, że część renty przeznacza na zakup leków i opłaty, zarzuciła, że w jej sytuacji zdrowotnej mówienie o klęskach żywiołowych, które uzasadniałyby umorzenie świadczenia jest nie na miejscu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i przywołał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazał, że z uwagi na fakt posiadania stałego źródła dochodu - przekraczającego kwotę 500 zł, braku udokumentowania przez stronę poniesionych wydatków na leki, czy leczenie brak było podstaw do uwzględnienia przesłanek art. 30 ust. 9 o świadczeniach rodzinnych w myśl którego organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że nie odpowiada ona wymogom prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. nr 153, poz. 1270). W postępowaniu sądowoadministracyjnym badaniu podlega zatem prawidłowość zastosowanych przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji naruszających prawo. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie takie wady i uchybienia występują. Tym samym skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 12 czerwca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.) – zwanej dalej ustawą. Stanowi on: organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości lub części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Z przepisu powyższego wynika, że podstawą do umorzenia nienależnie pobranych świadczeń o co wnosi skarżąca są szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące rodziny. Przy czym ustawa nie precyzuje oznaczenia terminu "szczególnie uzasadnione okoliczności" na potrzeby omówionego aktu. Niewątpliwe są to okoliczności, o których mowa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - brak jakichkolwiek dochodów, klęska żywiołowa, ale są to skrajne sytuacje, które nie wyczerpują w całości omówionego pojęcia. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony przez Jakuba Ostałowskiego w artykule opublikowanym w Samorządzie Terytorialnym 2006/4/48 nr publikacji 51554 ustawa o świadczeniach rodzinnych – świadczenia nienależenie pobrane. Odnośnie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych autor ten stwierdza, że dobrym probierzem umożliwiającym sprawiedliwe stosowanie tego przepisu byłoby odwołanie się do minimum socjalnego i egzystencji. Według tego autora ustalenia faktyczne, że rodzina zobowiązanego osiąga dochód poniżej granicy minimum egzystencji, uzasadniałoby umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń, osiąganie zaś dochodów powyżej tej granicy rozłożenie należności na raty, które nie doprowadziłoby do obniżenia poziomu życia rodziny poniżej kryterium egzystencji. Podnosi też, że – "takie rachunkowe szacowanie zasadności wniosku strony zgłoszonego na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy byłoby tylko jednym z wyznaczników rozstrzygnięcia. Na treść decyzji wpływ wywrzeć takie szczególne okoliczności jak choroba w rodzinie, niepełnosprawność lub kształcenie dziecka wymagające dodatkowych nakładów pieniężnych itp." Ustawa o świadczeniach rodzinnych daje możliwość uzyskania świadczenia rodzinnego jeżeli dochód w rodzinie w przeliczeniu na członka rodziny wynosi 504 zł, a w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne lub legitymujące się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności zasiłek rodzinny przysługuje jeżeli dochód rodzinny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 583 zł (art. 5 ust.1 i ust.2). Ustawa zaś z 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. u. Nr 64, poz. 593 ze zm.) w art. 8 przyznaje prawo do świadczeń z pomocy społecznej przy kryterium 477 zł miesięcznie dla osoby samotnej i 351 zł dla osoby w rodzinie. Powyższe przepisy dają podstawę do uznania, że kwota jaką otrzymuje skarżąca i jej mąż to kwota zbliżona do minimum egzystencji. Ten fakt powinien szczególnie uczulić organ do ustalenia sytuacji rodzinnej wnioskodawczyni. Zwłaszcza, że z akt sprawy wynika, że jest ona osobą niepełnosprawną, poruszającą się na wózku, a jej mąż również jest osobą chorą. W odwołaniu skarżąca sygnalizowała, że część renty zostaje w połowie przeznacza na leki i opłaty. Organy wydające decyzję nie ustaliły jakie kwoty w rzeczywistości są przeznaczone na leki; w tym kierunku organy nie rozpytały stawającego męża wnioskodawczyni, nie wyjaśniły też jakie kwoty są wydawane przez skarżącą, jej męża na inne obowiązkowe zobowiązania, jaki mają one charakter. Niewątpliwe ocena zaistnienia wymienionej przesłanki z art. 30 ust. 9 powinna być oceniana na gruncie zasad współżycia społecznego. Organy swoim postępowania naruszyły przepis art. 7 i 77 Kpa. Z zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 Kpa wynika obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisów prawa, czy też innymi słowy, obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy, tak pod względem faktycznym jak i prawnym w celu ustalenia stanu rzeczywistego sprawy. W ocenie Sądu, mając na uwadze powołane wyżej przepisy kodeksu postępowania administracyjnego negatywnie należy ocenić stwierdzenie zawarte w odpowiedzi na skargę, że wnioskodawczyni nie wykazała i nie udowodniła wysokości kosztów poniesionych na leki. Organy nie podjęły nawet próby wyjaśnienia tej kwestii i rzeczywistej sytuacji majątkowej i zdrowotnej w rodzinie wnioskodawczyni. Tym samym nie poddały ocenie wszystkich okoliczności od jakich art.30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych uzależnia umorzenie nienależnie pobranych świadczeń. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.