IV SA/Wr 668/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale IV wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J.J. i J.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego z tytułu zdarzenia losowego postanawia: 1. odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata; 2. umorzyć postępowanie w pozostałym zakresie. W sprawie, J. J. i J. J. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Uzasadniali, że ich majątek (dom o powierzchni 150 m², mieszkanie o powierzchni 120m², nieruchomość rolna o powierzchni 0,87 arów i zniszczone zabudowania gospodarcze) uległ zniszczeniu na skutek zalania nieczystościami komunalnymi, miesięcznie uzyskują z tytułu świadczenia emerytalnego i rentowego dochód w łącznej kwocie 3.209 zł, z której kwotę 1.479 zł przeznaczają na spłatę kredytów, kwotę 695 zł – na opłaty, natomiast kwotę 800 zł – na węgiel. Z pozostałej kwoty około 230 zł – wedle strony – ponoszone są pozostałe koszty utrzymania dwuosobowego gospodarstwa domowego skarżących. Wskazali również na problemy ze zdrowiem J. J. Mając na uwadze, iż oświadczenie zawarte we wniosku okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, wezwano wnioskodawców do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych odnoszących się do jej sytuacji finansowej. Strona skarżąca odpowiedziała na to wezwanie przesyłając dokumenty, z których, ponad wcześniej podane okoliczności, wynika, że w roku 2009 J. J. i J. J. uzyskali dochód z tytułu świadczenia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w kwocie odpowiednio 13.749,90 zł i 25.062,28 zł. W piśmie procesowym z dnia 26 listopada 2010 r. wnioskodawcy oświadczyli ("pkt 4"), że nie posiadają rachunków i lokat bankowych. Jednocześnie w załączeniu do tego pisma przesłali dowód wypłaty w dniu 28 października 2010 r. przez J. J. z rachunku bankowego J.J. w "BS J. O/S." kwoty 2.020 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Stosownie do brzmienia art. 239 pkt 1 lit. a ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W sprawie, przedmiotem skargi J. J. i J.J. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego z tytułu zdarzenia losowego, które stanowi działanie organu w sprawie z zakresu pomocy i opieki społecznej, wskazane w powołanym przepisie art. 239 pkt 1 lit. a ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarżący nie mają zatem z mocy ustawy (podkreślenie referendarza sądowego) obowiązku uiszczania w niniejszej sprawie kosztów sądowych. Dlatego postępowanie dotyczące ich wniosku o przyznanie prawa pomocy w określonym na formularzu wniosku zakresie zwolnienia od kosztów sądowych okazało się bezprzedmiotowe. W konsekwencji, na zasadzie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy w zw. z art. 258 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, referendarz sądowy postanowił postępowanie to we wskazanym zakresie umorzyć. Rozstrzygnięcie w tym zakresie znalazło wyraz w punkcie 2. postanowienia. Rozpoznaniu podlegał zatem wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Z regulacji prawnych dotyczących zastępstwa procesowego wykonywanego na zasadach prawa pomocy można wysnuć wniosek, że istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu adwokata jest nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona skarżąca - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Unormowania te winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z ponoszenia kosztów profesjonalnego zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę obowiązku ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar wynagrodzenia adwokata ustanowionego dla strony zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów zastępstwa procesowego oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Podkreślić należy przy tym, że ciężar wykazania tych okoliczności spoczywa na wnioskodawcach. Tymczasem w sprawie nie przedłożyli oni, mimo wezwania, historii ich rachunku bankowego. W ocenie referendarza sądowego treść tego dokumentu pozwoliłaby ustalić aktualną sytuację źródła ich stanu majątkowego. Wskazać trzeba w tym miejscu, że skarżący oświadczyli w piśmie procesowym z dnia 26 listopada 2010 r., że nie posiadają rachunków bankowych i jednocześnie przesłali dokument, z którego wynika, że oboje korzystają z rachunku bankowego (dowód wypłaty w dniu 28 października 2010 r.). W konsekwencji, wobec stwierdzonych sprzeczności w informacjach na temat stanu majątkowego wnioskodawców oraz braku w wykazaniu ich sytuacji finansowej referendarz sądowy doszedł do wniosku, że skarżący nie wykazali stosownie do wyżej przedstawionych zasad, iż nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stwierdzone rozbieżności oraz braki w wykazaniu aktualnej sytuacji materialnej skarżących pozwalają bowiem na przyjęcie, że skarżący nie ujawnili swoich rzeczywistych możliwości poniesienia kosztów profesjonalnego zastępstwa procesowego w sprawie. Natomiast przedstawione informacje nie pozwalają na zwolnienie ich z ponoszenia wskazanych kosztów na wyżej oznaczonych zasadach. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazali, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania im prawa pomocy. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w punkcie 1. sentencji, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata.