IV SA/Wr 674/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Sędziowie sędzia WSA Ewa Kamienicka (sprawozdawca), sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Protokolant Aleksandra Markiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 22 marca 2018 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku okresowego I. oddala skargę w całości; II. przyznaje od Skarbu Państwa- Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W.- na rzecz adw. P. K.-P. kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. | Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania R. K. od decyzji wydanej przez działającego z upoważnienia Prezydenta Wrocławia Zastępcy Kierownika Zespołu Terenowej Pracy Socjalnej nr [...] w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w sprawie przyznania zasiłku okresowego w wysokości 320,00 zł miesięcznie na okres od dnia 1 lutego 2017 r. do dnia 30 kwietnia 2017 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. R. K. wnioskiem z dnia [...] stycznia 2017 r. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. ZTPS nr [...] o przyznanie zasiłku celowego na zakup: leków i suplementów, butów wiosennych, środków czystości, środków opatrunkowych, żywności, doładowania do telefonu, prądu, ciepłych posiłków, czajnika elektrycznego, termosu maski przeciwsmogowej i filtru do niej, żarówek ledowych i przedłużacza rozdzielacza elektrycznego z filtrem przeciwprzepięciowym oraz zasiłku okresowego na okres luty – kwiecień 2017 r. Organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] przyznał wnioskodawcy zasiłek celowy w łącznej kwocie 215,00 zł na zakup obuwia wiosennego, doładowania do telefonu, energii elektrycznej, czajnika elektrycznego, żarówek i przedłużacza oraz zdjęć do dowodu osobistego, a decyzją z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] odmówił przyznania zasiłku celowego na zakup leków, maski przeciwsmogowej i filtru do maski, termosu oraz środków opatrunkowych. Natomiast decyzją z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] organ pierwszej instancji przyznał wnioskodawcy zasiłek okresowy (z przeznaczeniem na zakup żywności, ciepłych posiłków, suplementów diety i środków czystości) na okres od lutego do kwietnia 2017 r. w kwocie 320,00 zł miesięcznie. Jak ustalił organ, wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osoba bezrobotną, nie osiąga dochodów, jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim. Utrzymuje się z zasiłków z pomocy społecznej i z pomocy innych ludzi. Organ wskazał, że średnia wysokość zasiłków okresowych wypłaconych przez MOPS wyniosła w lutym 2017 r. 386,61 zł na osobę lub rodzinę i w szczególności dotyczy to osób i rodzin nie posiadających własnego dochodu. Wysokość przyznanej wnioskodawcy pomocy jest dostosowana do możliwości finansowych organu. W odwołaniu od decyzji w sprawie zasiłku okresowego wnioskodawca wniósł o uchylenie decyzji w całości i przyznanie pomocy w kwocie umożliwiającej zaspokojenie zgłaszanych potrzeb, ponieważ przyznana kwota nie pozwala spełnić wnioskowanych potrzeb i nie uwzględnia rzeczywistej sytuacji wnioskodawcy. Wnioskodawca wskazał, że dotychczas zasiłek okresowy przyznawany był w kwocie 400 zł i z niewyjaśnionych powodów został obniżony, mimo poprawy jego sytuacji życiowej. Ponadto zasiłek okresowy nie powinien być przyznawany na określone cele, wskazane w decyzji. Dlatego też kwota 320 zł została przyznana wnioskodawcy jako zasiłek celowy na zaspokojenie wymienionych w decyzji potrzeb. Organ odwoławczy, utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji, wskazał, że strona spełnia ustawowe kryteria do przyznania zasiłku okresowego, a zasiłek został przyznany w kwocie mieszczącej się w granicach wyznaczonych przez przepisy ustawy. Pomoc w wysokości określonej w decyzji została przyznana z uwagi na ograniczoną ilość środków przeznaczonych na tego rodzaju wsparcie. Organ ocenił sytuację osobistą i majątkową strony oraz wziął pod uwagę potencjalne możliwości finansowe MOPS. Osoby wnioskujące o pomoc nie mogą oczekiwać, że zostanie im udzielona pomoc finansowa zawsze wtedy, gdy o nią wnioskują i w żądanej wysokości. Pomoc społeczna nie może stanowić źródła systematycznego wsparcia i zastępować własnych starań wnioskodawców, którzy powinni podejmować inicjatywę w celu poprawy sytuacji życiowej. Organ odwoławczy wyjaśnił też, że to wnioskodawca zadecyduje, na jakie cele rozdysponować kwotę zasiłku okresowego. Nie można uznać, że zasiłek został przyznany stronie na zaspokojenie ściśle określonych potrzeb bytowych i nie może być przeznaczony na pokrycie innych kosztów. Nawet jeśli skalkulowanie jego wysokości opiera się na ocenie zgłaszanych potrzeb w trakcie wywiadu środowiskowego, to wydatkowanie kwot zasiłku okresowego pozostawione jest uznaniu osoby otrzymującej wsparcie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wniósł o uchylenie decyzji SKO w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi drugiej instancji. Organ pierwszej instancji przyznał bowiem skarżącemu, niezgodnie z jego wnioskiem, w miejsce zasiłku okresowego zasiłek celowy przeznaczony na zaspokojenie potrzeb wymienionych w decyzji. Natomiast wydatkowanie kwot zasiłku okresowego powinno być pozostawione uznaniu osoby otrzymującej wsparcie. MOPS w przypadku przyznania środków na wskazane w decyzji cele wzywa otrzymującego pomoc do przedłożenia imiennych dokumentów i rozliczenia się z otrzymanej kwoty. W przypadku nie przedłożenia takich dokumentów, MOPS może stwierdzić marnotrawienie przyznanych środków i pozbawić możliwości udzielenia pomocy w kolejnych okresach. MOPS, wbrew opinii SKO, nie dopuszcza możliwości dowolnego, uznaniowego wydatkowania środków przyznanych z określonym przeznaczeniem. Tak więc zasiłek okresowy w kwocie 400 zł nie został skarżącemu w ogóle przyznany. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718) uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.). Zasady i cele pomocy społecznej zostały unormowane w art. 3 ust. 1 tej ustawy, stosownie do którego pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. W literaturze przedmiotu wskazuje się, że sprowadzenie celu pomocy społecznej wyłącznie do zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych beneficjentów przez dostarczanie im określonych dóbr nie jest poprawne. Konieczność "wspierania świadczeniobiorców w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia potrzeb" bytowych wskazuje na subsydiarną rolę pomocy społecznej. Rolą administracji publicznej jest zatem w pierwszej kolejności celowe wspieranie osoby (rodziny), tak by stała się ona samowystarczalna. Niezbędne jest przy tym zaangażowanie osoby zainteresowanej, wykazanie inicjatywy i odpowiedzialności, w przeciwnym wypadku administracja zamiast wspierać w wysiłkach będzie te wysiłki zastępować, a jedynie zastępowanie w wysiłkach osoby zainteresowanej nie jest pożądane z punktu widzenia celów pomocy społecznej. Takie ujęcie obowiązków administracji koresponduje wyraźnie z zasadą pomocniczości oraz z nakazem uprzedniego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości. Należy dodać, że zaspokajanie potrzeb nie ma z reguły charakteru permanentnego, co zarazem może być odczytywane jako zachęta dla świadczeniobiorców do podejmowania wysiłków zmierzających do uniezależnienia się od pomocy i osiągnięcia samowystarczalności (v.: Iwona Sierpowska, Pomoc społeczna, Komentarz, wydanie IV). Należy przy tym zaznaczyć, że w art. 3 ust. 3 ustawodawca wymaga, aby rodzaj, forma i rozmiar świadczenia były odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Ponadto potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy). Oznacza to, że nie zawsze pomoc zostanie przyznana w wysokości żądanej przez osobę wnioskującą o przyznanie pomocy, ponieważ organy pomocy społecznej dysponując ograniczonymi środkami finansowymi zobowiązane są do zaspokajania potrzeb szeregu osób, spełniających kryteria ustawowe. Okoliczności uzasadniające przyznanie świadczenia z pomocy społecznej zostały wymienione w art. 7 ustawy, zgodnie z którym pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu: ubóstwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby. W przypadku wystąpienia powyższych okoliczności może być przyznany m. in. zasiłek okresowy na podstawie art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, czyli 634 zł. Zasiłek okresowy w przypadku osoby samotnie gospodarującej nie może być wyższy niż 418 zł miesięcznie (art. 38 ust. 2 pkt 1 ustawy). Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 50 % różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby (art. 38 ust. 3 pkt 1 ustawy), czyli w przypadku wnioskodawcy nie osiągającego innych dochodów nie może być niższy niż 317 zł. W rozpatrywanej sprawie organ pomocy społecznej uznał, że wnioskodawca spełnia kryteria udzielania pomocy wymienione w art. 7 ustawy, a także kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy. Z tych względów przyznano wnioskodawcy, powołując w podstawie prawnej decyzji m. in. art. 38 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3 pkt 1, ust. 4 i ust. 5 ustawy, zasiłek okresowy na okres 3 miesięcy w wysokości 320 zł miesięcznie. Wysokość przyznanego zasiłku okresowego mieści się w granicach określonych w art. 38 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 pkt 1 ustawy. Nie można więc zgodzić się ze skarżącym, że organ pomocy wbrew żądaniom wniosku przyznał skarżącemu zasiłek celowy w miejsce zasiłku okresowego. Wprawdzie organ pierwszej instancji wskazał, że zasiłek okresowy przyznaje z przeznaczeniem na zakup żywności, ciepłych posiłków, suplementów diety i środków czystości, to organ odwoławczy zasadnie wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że to wnioskodawca zadecyduje, na jakie cele rozdysponować kwotę zasiłku okresowego. Słusznie według organu odwoławczego nie można uznać, że zasiłek został przyznany stronie na zaspokojenie ściśle określonych potrzeb bytowych i nie może być przeznaczony na pokrycie innych kosztów. Nawet jeśli skalkulowanie jego wysokości opiera się na ocenie zgłaszanych potrzeb w trakcie wywiadu środowiskowego, to wydatkowanie kwot zasiłku okresowego pozostawione jest uznaniu osoby otrzymującej wsparcie. Także organ pierwszej instancji w piśmie z dnia 24 października 2017 r. wyjaśnił skarżącemu, że świadczeniobiorca nie ma obowiązku rozliczenia się z otrzymanego zasiłku okresowego. Nieuzasadnione są więc zarzuty skargi odnośnie ewentualnego wezwania skarżącego przez organ pomocy do udokumentowania wydatków, poniesionych z przyznanego zasiłku okresowego. Jak już wyżej wskazano, wysokość przyznanego skarżącemu zasiłku okresowego mieści się w granicach określonych w art. 38 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 pkt 1 ustawy. Jednocześnie organ pomocy wyjaśnił, że wysokość przyznanej wnioskodawcy pomocy jest dostosowana do możliwości finansowych organu. Organ wskazał, że średnia wysokość zasiłków okresowych wypłaconych przez MOPS wyniosła w lutym 2017 r. 386,61 zł na osobę lub rodzinę i zasiłek jest przyznawany w szczególności osobom i rodzinom nie posiadającym własnego dochodu. Wysokość zasiłku okresowego ustalana jest przez organ pomocy w granicach określonych w ustawie, przy czym organ pomocy winien mieć na uwadze wysokość posiadanych środków finansowych na ten cel i liczbę osób, spełniających kryteria do otrzymania tego rodzaju pomocy. Należy też mieć na uwadze, że skarżący otrzymał w tym samym okresie także zasiłek celowy w wysokości 215 zł na pokrycie wymienionych w decyzji potrzeb. Nieuzasadnione jest więc żądanie skarżącego odnośnie przyznania mu zasiłku okresowego w kwocie 400 zł, tj. w wysokości zasiłku przyznawanego w poprzednich okresach. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę należało oddalić. Pełnomocnikowi z urzędu przyznano wynagrodzenie w kwocie 295, 20 zł, tj. 240,00 zł plus 23 % VAT.