IV SA/Wr 687/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędziowie: Sędzia NSA Jerzy Krupiński (spr) Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Protokolant : Aleksandra Markiewicz Po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 8 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji III. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem kosztów postępowania W dniu [...]r. K. D. wystąpił do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. o przyznanie mu uprawnień kombatanckich. Jako podstawę ubiegania się o uprawnienia podał działalność w charakterze łącznika oddziałów Armii Krajowej we L. i M. k/L. w okresie od [...]r. do [...]r. Do wniosku załączył rekomendację Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej w W. oraz potwierdzone zeznania świadka S. W.. Decyzją z dnia [...]r., nr [...], organ działając na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 3 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., nr 42, poz. 371 ze zm.) odmówił przyznania wnioskowanych uprawnień. W uzasadnieniu podniósł, iż wnioskodawca nie spełniał przesłanki wieku, uprawniającego do wstąpienia w szeregi Armii Krajowej. Podniósł także, iż sporadyczne wykonywanie czynności pomocniczych na rzecz oddziałów AK nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie uprawnień kombatanckich. Po rozpoznaniu wniosku skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...]r., nr [...], działając na podstawie przepisu art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 KPA w zw. z art. 1ust. 2 pkt 3 ustawy kombatanckiej, utrzymał w mocy swoje uprzednie rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu podkreślono, że przesłuchani w sprawie świadkowie J. D., W. Z. i A. G. nie potwierdzili osobistego udziału strony w działaniach konspiracyjnych. Powołano się przy tym na treść Instrukcji gen. K. S. z dnia [...]r., która określiła granicę wieku osób wstępujących do AK na 17, a później na 16 lat, wykluczając możliwość złożenia przysięgi członkowskiej przez osoby młodsze, a do takich należał K. D.. Podtrzymano stanowisko, iż czynności pełnione podczas wojny przez stronę mogły stanowić co najwyżej pomoc w przekazywaniu informacji dla oddziałów AK, nie stanowiły wszakże członkostwa w tej organizacji. Pełnienie służby w ruchu oporu wiązało się z podporządkowaniem służbowym, wyznaczeniem służbowego stanowiska i wykonywaniem zakreślonych czynności. Pomoc świadczona oddziałom partyzanckim, ze względu ma charakter dobrowolny i okazjonalny, nie stanowi podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich. Przepisy ustawy kombatanckiej za działalność kombatancką uznają pełnienie służby w określonych formacjach zbrojnych, czyli wymagają sformalizowania działalności w ramach takich jednostek. Organ powołał także orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazujących na konieczność takiego rozumienia przepisów ustawy. W skardze K. D. zarzucił, że organ błędnie interpretuje przepisy ustawy o kombatantach, wykluczając możliwość pełnienia służby w ruchu oporu przez osoby niepełnoletnie i tym samym nie składające formalnej przysięgi. On sam takową przysięgę składał księżom z parafii w M., którzy prowadzili nielegalną radiostację, otrzymał pseudonim "W." i przestrzegał konspiracyjnych zasad obowiązujących członków AK. W dalszych wywodach skargi opisał ryzyko związane z przenoszeniem korespondencji i skutki stresu z tym związanego, które spowodowały wystąpienie u niego choroby serca. Podnosił też, że w okresie powojennym był krzywdząco traktowany w wojsku i w pracy zawodowej w charakterze nauczyciela. W konkluzji wnosił o "wsparcie w dążeniu do prawdy" i uznanie prawdziwości swoich twierdzeń w zakresie działalności kombatanckiej. W piśmie procesowym z dnia [...]r. skarżący zawarł polemikę co do ustaleń faktycznych organu, wskazując, że ustalenia te oparto jedynie na zeznaniach części świadków, którzy nie znali osobiście skarżącego, natomiast pominięto świadka S. W.. Organ wnosił o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że nie odpowiada ona wymogom prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. nr 153, poz. 1270). Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna prawem, wynika konsekwencja co do tego, iż sąd ten rozważa wyłącznie prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji (tak NSA w wyroku z dnia 14 stycznia 1999 r., sygn. III SA 4731/97 – LEX nr 37180). W myśl art. 22 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., nr 42, poz. 371 ze zm.), zwanej dalej ustawą kombatancką, o spełnieniu warunków stanowiących podstawę uprawnień kombatanckich i o ich przyznaniu uprawnionemu orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. W świetle tego przepisu oraz powołanego w nim przepisu art. 21, źródłem uprawnień kombatanckich jest działalność kombatancka zainteresowanej osoby, jej działalność równorzędna z działalnością kombatancką bądź represja (art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy o kombatantach). Rekomendacja jest jednym z dowodów na okoliczność tego rodzaju działalności (represji), podlegającym ocenie przez organ orzekający z uwzględnieniem całokształtu materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) i brak rekomendacji nie wyklucza automatycznie przyznania uprawnień, tak jak przedstawienie rekomendacji nie przesądza samo przez się o przyznaniu uprawnień. Skarżący, który ubiegał się o uprawnienia kombatanckie taką rekomendację bezspornie przedstawił, a udzielił jej Zarząd Główny Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej. Pozostaje zatem do rozważenia kwestia udokumentowania i udowodnienia wniosku. Zgodnie z art. 22 ustawy o kombatantach, o spełnieniu warunków do uzyskania uprawnień kombatanckich orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w formie decyzji, a skoro Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jest - w myśl art. 7 ust. 1 ustawy o kombatantach - centralnym organem administracji państwowej, to zarówno do postępowania przed tym organem, jak i do trybu odwoławczego mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego w rozdziale 4 Dowody, w art. 75 stanowią, że jako dowód w tym postępowaniu należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Jest to gama środków dowodowych taka, jaką również przewidują przepisy kodeksu postępowania cywilnego. Tak więc osoba dochodząca potwierdzenia swoich uprawnień w trybie administracyjnym ma prawo przedstawić wszelkie dowody, które służą poświadczeniu faktu, z którego dopiero w myśl przepisów ustawy i po uprzedniej decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wywodzi skutki prawne. Nie ma więc żadnych przeszkód, by skarżący wykazał w postępowaniu dowodowym przed właściwym organem, o którym mowa w art. 22 ust. 1 ustawy kombatanckiej - wszelkimi środkami dowodowymi - zarówno fakt prowadzenia dzielności niepodległościowej jak i formy – istotne z punktu widzenia materialnoprawnych rozwiązań przyjętych w ustawie kombatanckiej – prowadzenia takiej działalności. Negatywne dla skarżącego decyzje oparte zostały w zasadzie na stwierdzeniu, że brak jest dowodów potwierdzających twierdzenia skarżącego, dotyczące prowadzonej działalności konspiracyjnej. Organ przywołał na tę okoliczność zeznania świadków przesłuchanych w toku postępowania odwoławczego, ale z niezrozumiałych przyczyn pominął całkowicie zeznania świadka W. oraz zeznania samego skarżącego. Takie stanowisko organu jest w przekonaniu Sądu błędne i narusza istotne zasady postępowania administracyjnego. Przepisy ustawy kombatanckiej nie przewidują żadnych ograniczeń dowodowych w zakresie udowadniania okoliczności istotnych dla ustalenia uprawnień kombatanckich. W takim stanie rzeczy, przy ponownym rozpatrywaniu sprawy obowiązkiem organu będzie wszechstronne zbadanie materiału dowodowego w sprawie i jego wszechstronna ocena. Wprawdzie po części materiał ten składa się z utrwalonych na piśmie zeznań świadka, a to może budzić wątpliwości co do zakresu jego mocy dowodowej, gdyż dowód z zeznań świadków powinien przeprowadzić organ właściwy do rozstrzygnięcia sprawy, a inny organ tylko na wezwanie organu właściwego i tylko jeśli charakter sprawy nie wymaga dokonania tej czynności przed organem właściwym do rozstrzygnięcia sprawy (art. 52 i 53 KPA). Tym samym dla właściwej oceny wartości dowodowej takiego materiału organ orzekający w sprawie powinien, jeśli ma wątpliwości i jeżeli będzie to fizycznie możliwe, dokonać przesłuchania świadka, na którego powołuje się strona. Dopiero po jego ewentualnym przesłuchaniu organ ten będzie mógł ocenić wiarygodność i moc tego dowodu w ramach przysługującego mu z art. 80 KPA uprawnienia do swobodnej oceny dowodów. Przeprowadzenie postępowania dowodowego przez organ w sposób odbiegający od powyższych reguł, oraz nieskomentowanie przyczyn odmowy dania wiary oświadczeniom pisemnym świadka W., bez szczegółowego odniesienia się do wszystkich dowodów, a w szczególności do pełnej treści zeznań świadków przesłuchanych w postępowaniu odwoławczym, narusza wynikający z art. 77 § 1 KPA obowiązek zebrania w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Z zeznań świadków wynikało bowiem, że ugrupowanie AK we L. korzystało z pomocy dzieci, co może być okolicznością mającą znaczenie dla oceny wiarygodności twierdzeń strony. W razie potrzeby, gdyby po wyczerpaniu środków dowodowych pozostały niewyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy, na powyższe okoliczności należy przesłuchać w sposób możliwie szczegółowy samą stronę (art. 86 KPA). Dopiero pełna ocena całokształtu materiału dowodowego pozwoli na właściwe ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego sprawy i wyjaśnienie roli skarżącego w działaniach niepodległościowych we wskazywanym przez niego okresie. Przyjmowanie a priori, że były to tylko funkcje pomocnicze i sporadyczne jest w okolicznościach sprawy co najmniej przedwczesne. Nie można bowiem wykluczyć, że osoba niepełnoletnia w czasie prowadzenia działalności, spełnia kryteria, od których ustawa kombatancka uzależnia możliwość uznania tej działalności za kombatanctwo. Wskazuje na taką możliwość szereg orzeczeń NSA, m. in. wyrok z dnia 13 lutego 2002 r., sygn. V SA 1538/01 (Palestra z 2003 r., nr 3-4, str.233), z dnia 21 listopada 2001 r., sygn. V SA 612/01 (zb. LEX nr 121892), wyroki WSA w Białymstoku z dnia 16 listopada 2004 r., sygn. II SA/Bk 590/04 (nie publ.) i z dnia 18 lutego 2004 r., sygn. II SA/Bk 1308/03 (nie publ.), wyrok NSA z dnia 8 sierpnia 1995 r., nr SA/Rz 607/94 (nie publ.). Decydujące znaczenie będzie miał tu faktyczny charakter tej działalności, a w szczególności to, czy może być ona definiowana jako pełnienie służby w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy kombatanckiej, na co zwrócono uwagę m. in. w wyroku NSA z dnia 23 listopada 2001 r., nr V SA 627/01 (zb. LEX nr 121820). Wymagać to będzie w realiach rozpoznawanej sprawy – jak już wyżej wspomniano – gruntownej oceny całego materiału dowodowego. W takich okolicznościach do wydania zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej doszło z takim naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy i w związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji. Ze względu na to, iż zaskarżone orzeczenie odwoławcze nie należy do rzędu decyzji nadających się do przymusowego wykonania, odstąpiono od obowiązku wynikającego z art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzeczenie o kosztach uzasadnia przepis art. 200 powołanej ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.