IV SA/Wr 690/17

Ewa Orłowska starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku R. T. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu w sprawie ze skargi R. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we .[...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego z urzędu; II. umorzyć postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W skardze k- 3 skarżący zawarł wniosek o zwolnienie z opłaty od skargi i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Na urzędowym formularzu z dnia 19 października 2017 r. dołączonym do tej skargi skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego (rubryka nr 4.2 formularza), a także w rubryce nr 4.1 tego formularza o zwolnienie od kosztów sądowych, skoro nie wykreślił zgodnie z pouczeniem "niepotrzebnej treści". W uzasadnieniu formularza podał, że mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z żoną i [...] dzieckiem. Żona jest osobą niepełnosprawną w stopniu [...], co potwierdzają akta administracyjne sprawy np. orzeczenie o nowym stopniu niepełnosprawności żony, z którego wynika, że zostało ono wydane na stałe i że nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia żony. Podał również, żona porusza się na wózku inwalidzkim, co także potwierdza wywiad środowiskowy z dnia 12 maja 2017 r. znajdujący się w aktach administracyjnych sprawy (rubryka nr III wywiadu). W formularzu wskazał ponadto, że nie pracuje, ponieważ żona wymaga stałej opieki i pomocy w zaspokajaniu potrzeb bytowych. Utrzymują się ze środków finansowych uzyskiwanych przez żonę z tytułu renty socjalnej w kwocie [...] zł oraz z tytułu pracy wykonywanej przez żonę w wysokości [...] zł netto, przy czym z akt administracyjnych sprawy wynika, że żona pracuje w domu w formie telepracy (rubryka nr IV wywiadu środowiskowego oraz oświadczenie żony z dnia 12 maja 2017 r. dołączone do tego wywiadu). W rubryce nr 10 formularza obejmującej dochody ponownie podał, że tylko żona uzyskuje wymienione wyżej świadczenia i że świadczenia żony wynoszą łącznie [...] zł. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki podał, że opłaty za czynsz, wodę , gaz prąd wynoszą łącznie średnio 700 zł miesięcznie. Stałym wydatkiem jest ponadto koszt rehabilitacji żony w wysokości 300 zł. Po poniesieniu opłat w kwocie 700 zł pozostaje im około 1300 zł na żywność, ubrania i lekarstwa i inne niezbędne wydatki, po poniesieniu których nie posiadają środków na opłacenie radcy prawnego. Podał, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, przedmiotów i papierów wartościowych, wierzytelności, natomiast żona posiada garaż o powierzchni [...] m2 o wartości około [...] zł nabyty w drodze darowizny od [..]. Następnie pismem referendarza sądowego z dnia 28 listopada 2017 r. wezwano stronę skarżącą na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego: - do nadesłania kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej, tj.: wyjaśnienia co obecnie stanowi źródło dochodu skarżącego i z czego się utrzymuje skoro w powyższym wniosku podał, że nie otrzymuje żadnych dochodów, oraz dowodów potwierdzających aktualną wysokość wszystkich dochodów skarżącego i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, w tym małżonka (w tym z tytułu prac dorywczych i pomocy społecznej, dodatku mieszkaniowego) za okres ostatnich czterech miesięcy np. zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu netto za ostatnie cztery miesiące z uwzględnieniem poszczególnych miesięcy, przelewy bankowe, umowa o pracę, zlecenie, decyzja przyznająca świadczenie, stypendia, dotacje, cztery ostatnie odcinki renty lub emerytury), wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych i kart kredytowych za ostatnie cztery miesiące wnioskodawcy, małżonka i domowników, dowodów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, rehabilitacja, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne), zeznania podatkowego za 2016 r. wnioskodawcy, małżonka i domowników, ostatnia decyzja w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego, w tym decyzja dotycząca garażu, oświadczenia o posiadanych środkach transportu (należało podać rocznik i markę), wyjaśnienia do kogo należy tytuł prawny do lokalu w którym zamieszkuje skarżący (dane te należało udokumentować), aktualne zaświadczenia z urzędu pracy potwierdzającego, czy skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku lub bez tego prawa, wyjaśnienia czy skarżący otrzymuje świadczenie wychowawcze na dziecko tzw. 500+ (należało nadesłać aktualną decyzję przyznającą lub odmawiającą przyznania tego świadczenia) i wyjaśnienia czy jest wynajmowany garaż stanowiący własność żony i w jakiej ewentualnie wysokości żona otrzymuje dochody z tego tytułu (dane te należało udokumentować za ostatnie cztery miesiące). W piśmie tym podano, że dokumenty i wyjaśnienia należy nadesłać w terminie siedmiu dni od dnia jego otrzymania. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że pismo to dnia 6 grudnia 2017 r. zostało odebrane przez osobę wymienioną w tym dokumencie nazwaną pełnomocnikiem, przy czym ta sama osoba, określona jako dorosły domownik, odebrała tego samego dnia, odpis odpowiedzi organu II instancji na skargę, a z akt administracyjnych sprawy wynika również, że ta sama osoba, działająca jako pełnomocnik adresata, dnia 27 września 2017 r. odebrała zaskarżoną do Sądu decyzję organu II instancji. Skarżący nie udzielił żadnej odpowiedzi na powyższe pismo referendarza sądowego. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W myśl art 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369; dalej p.p.s.a..) ustanowienie adwokata lub radcy prawnego obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowy. Na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane osobie fizycznej – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest rzeczywista aktualna sytuacja dochodowa jego rodziny. Skarżący nie nadesłał bowiem żadnego z dokumentów wymienionych w omówionych wyżej piśmie referendarza sądowego z dnia 28 listopada 2017 r., w którym został wezwany na podstawie art. 255 p.p.s.a. do nadesłania kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji dochodowej, tj. m. in. wspomnianych dowodów potwierdzających czy aktualnie uzyskuje on dochody i w jakiej wysokości i dowodów potwierdzających wysokość wymienionych w formularzu dochodów niepełnosprawnej żony z tytułu zatrudnia i renty socjalnej (np. zaświadczenia pracodawcy o wysokości wynagrodzenia netto za wskazane wyżej miesiące, kopii umowy o pracę lub innej umowy, wyciągów z kont bankowych za ten okres). Brak tych dokumentów nie pozwala na wiarogodną ocenę, czy rzeczywiście skarżący nie uzyskuje obecnie żadnych dochodów i czy rzeczywiście dochody żony kształtują się obecnie w kwotach podanych we wniosku prawo pomocy. Również w aktach administracyjnych sprawy brak jest jakiejkolwiek informacji w jakiej konkretnie wysokości żona uzyskała dochody z tytułu zatrudnienia i renty socjalnej, przy czy z akt tych wynika, że żona otrzymuje także zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności (rubryka nr IV wywiadu). Skarżący nie nadesłał także własnych wyciągów z kont bankowych i kart kredytowych i lokat bankowych za ostatnie cztery miesiące i wydruków z kont, kart i lokat małżonki, co również nie pozwala na ocenę aktualnej sytuacji dochodowej skarżącego i jego żony wynikającej ze stanu tych kont i lokat bankowych. Zauważać należy, że w złożonym w organie pomocy społecznej wniosku z dnia 15 grudnia 2016 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na żonę, który znajduje się w aktach administracyjnych sprawy, skarżący podał numer jego osobistego konta bankowego, na który należy przelewać to świadczenie. Powyższe oznacza, że skarżący dysponował przynajmniej jednym rachunkiem bankowym, a obecnie nie wykazał jakie rachunki posiada. Skarżący nie wyjaśnił ani też nie udokumentował, czy obecnie posiada status osoby bezrobotnej skoro nie nadesłał żadnego z dokumentów wymienionych w opisanym wyżej piśmie referendarza sądowego, w tym aktualnego zaświadczenia z urzędu pracy potwierdzającego, czy jest obecnie zarejestrowany jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku lub bez tego prawa. Wątpliwości tych nie usuwa twierdzenie skarżącego zawarte w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (rubryka nr 5), że nie pracuje, ponieważ opiekuje się niepełnosprawną żoną ani też dane zawarte w aktach administracyjnych sprawy, obejmujące wyłącznie pisemne oświadczenia skarżącego np. z dnia 15 grudnia 2017 r. i z dnia 12 maja 2017 r., że w tamtym okresie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna i że po otrzymaniu świadczenia pielęgnacyjnego na żonę wyrejestruje się z urzędu pracy. Oświadczenia te nie dokumentują, że skarżący jest obecnie zarejestrowany jako osoba bezrobotna i tym samym nie otrzymuje żadnych dochodów. Skarżący nie wyjaśnił ani też nie udokumentował czy ewentualnie otrzymuje świadczenie wychowawcze na dziecko tzw. 500+ (należało nadesłać aktualną decyzję przyznającą lub odmawiającą przyznania tego świadczenia) i nie wyjaśnił i nie udokumentował, czy ewentualnie garaż stanowiący własność żony jest wynajmowany i w jakiej ewentualnie wysokości żona otrzymuje dochody z tego tytułu. Brak powyższych danych dotyczących dochodów z tytułu świadczenia wychowawczego na dziecko i z tytułu własności garażu należącego do żony nie pozwala na ustalenie pełnej sytuacji dochodowej skarżącego i jego żony. Skarżący nie przedłożył także własnego zeznania podatkowego za 2016 r, i zeznania małżonki. Żądanie tych danych miało na celu ustalenie jak kształtowała się sytuacja dochodowa małżonków w dłuższym okresie czasu. Skarżący nie nadesłał także dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem, co nie pozwala na ocenę, czy wydatki te są ponoszone w kwotach podanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie udokumentował do kogo należy tytuł prawny do lokalu podanego jako adres zamieszkania, a z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący mieszka także z siostrą żony i jej rodziną oraz z rodzicami żony (rubryka nr II wywiadu środowiskowego). Nie przedłożył ponadto ostatniej decyzji dotyczącej podatku od nieruchomości i podatku rolnego, co nie pozwala na ustalenie czy jest podatnikiem tego podatku. Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 28 listopada 2017 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. W tej sytuacji przyjąć należy, że strona skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. Na stronie skarżącej zaś spoczywa obowiązek wykazania, poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Strona skarżąca bowiem winna wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym nie jest tak, że wszelkie wątpliwości winny być tłumaczone na korzyść strony, tylko wszystko, co wątpliwe strona skarżąca winna wyjaśnić, bo to po jej stronie istnieje powinność dowiedzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. To do strony ubiegającej się przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy (por. post. NSA z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt I GZ 275/10, LEX nr 741268). W tej sytuacji należało, w pkt I sentencji, odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Natomiast odnośnie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że strona skarżąca jest zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. "a" p .p. s. a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W tej sytuacji rozpoznanie tego wniosku stało się zbędne, a postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych podlega umorzeniu na podstawie art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. O umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych orzeczono w pkt II sentencji. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i 249a w związku z art. 239 pkt 1 lit "a" i art. 258 § 2 pkt 7 i art. 243 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.