IV SA/Wr 695/17

Ewa Orłowska starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Ł. M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Ł. M. na czynności funkcjonariusza służby więziennej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu i zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący na urzędowym formularzu złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. We wniosku tym podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Posiada [...] wykształcenie na poziomie [...]. Nie ma [..], doświadczenia i kwalifikacji zawodowych oraz wiedzy prawniczej. Przebywa w zakładzie karnym, gdzie odbywa karę [...] pozbawienia wolności i w którym nie jest zatrudniony odpłatnie, co potwierdził zaświadczeniem z poprzedniego zakładu karnego. Przed pozbawieniem wolności także nie był zatrudniony i dlatego nie mógł poczynić żadnych oszczędności, a w zakładzie karnym został osadzony już w wieku [..] lat. Przedłożył także wydruk z karty depozytowej w zakładzie karnym za okres od [...] do [...], z którego wynika, że akumulacja na książeczce [...] wynosi [...] zł, a akumulacja na rachunku bankowym [...] wynosi [...] zł, a akumulacja w miesiącu wynosi [...] zł, wpływy w miesiącu wynoszą [...] zł. Z wydruku tego wynika ponadto, że skarżący uzyskał tzw. "inne wpływy " tj. w dniu [...]r.[...] zł, a w dniu [...] r. [...] zł oraz, że skarżący miał do dyspozycji w dniu [...] r.[..] zł, a w dniu [...]r. kwotę [...] zł, po uwzględnieniu akumulacji na rachunek bankowy [..] w kwocie [..] zł. W treści wniosku o prawo pomocy podał także, że nie posiada majątku, domu, mieszkania, oszczędności, przedmiotów i papierów wartościowych, a w rubryce nr 11 obejmującej zobowiązania podał, że posiada kredyt ratalny w kwocie [...] zł, który wraz z odsetkami wynosi [..] zł na rzecz firmy windykacyjnej. Tą samą kwotę i firmę wpisał w rubryce obejmującej wierzytelności. Przedłożył także pismo [...] (specyfikacja wierzytelności) z którego wynika, że m. in., że saldo zadłużenia wynosi [..] zł i że dotyczyła ona zobowiązania z tytułu kredytu ratalnego (produkt). Następnie pismem starszego referendarza sądowego z dnia 6 lutego 2018 r. wezwano skarżącego do nadesłania, w terminie 15 dni, - na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego: - kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej: tj. aktualnego zaświadczenia z zakładu karnego potwierdzającego w jakiej aktualnie wysokości skarżący posiada środki pieniężne na koncie depozytowym do własnej dyspozycji, wymienione w art. 113 § 2 kkw oraz środki pieniężne do dyspozycji po opuszczenia zakładu karnego, o których mowa w art. 126 kkw, wyjaśnienia czy skarżący otrzymuje pomoc od rodziny i w jakiej wysokości (dane te należało udokumentować za okres ostatnich trzech miesięcy), historię kont i lokat bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy. Powyższe pismo referendarza sądowego zostało doręczone skarżącemu w areszcie śledczym w dniu 13 lutego 2018 r. k- 38. Skarżący nie udzielił żadnej odpowiedzi na to pismo. Wyznaczony 15-dniowy termin upłynął z dniem 28 lutego 2018 r. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata Z przepisu art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369.; dalej p.p.s.a.) wynika, że zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata obejmuje prawo pomocy w zakresie całkowitym. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. W myśl art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jego rzeczywista aktualna sytuacja dochodowa. Skarżący nie nadesłał bowiem żadnych dokumentów wymienionych w opisanym wyżej piśmie referendarza sądowego z dnia 6 lutego 2018 r, w tym żądanego aktualnego zaświadczenia z zakładu karnego (aresztu śledczego) potwierdzającego w jakiej aktualnie wysokości skarżący posiada środki pieniężne na koncie depozytowym do własnej dyspozycji, wymienione w art. 113 § 2 kkw oraz środki pieniężne do dyspozycji po opuszczenia zakładu karnego, o których mowa w art. 126 kkw. Przedłożony przez skarżącego razem z wnioskiem o prawo pomocy wydruk z karty depozytowej k- 32 obejmujący okres wsteczny tj. okres od dnia [..] do [..]r. nie odzwierciedla bowiem aktualnej sytuacji finansowej skarżącego obejmującej akumulację środków i środki przeznaczone do dyspozycji, co nie pozwala na ustalenie jak kształtuje się obecna sytuacja dochodowa strony, nawet jeżeli z przedłożonego wraz z wnioskiem o prawo pomocy zaświadczenia zakładu karnego, wynika, że skarżący nie jest zatrudniony odpłatnie w tym zakładzie. Pojęcie akumulacji środków zaś reguluje art. 126 § 1 kkw w myśl którego ze środków pieniężnych otrzymywanych przez skazanego, z wyjątkiem środków, o których mowa w art. 113 § 6 pkt 1-3, środki do wysokości jednego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników gromadzi się i zachowuje do przekazania skazanemu w chwili jego zwolnienia z zakładu karnego, z przeznaczeniem na przejazd do miejsca zamieszkania i na utrzymanie; ze środków tych nie prowadzi się egzekucji. Zgodnie z art. 113 § 2 kkw do dyspozycji skazanego pozostają środki pieniężne pozostałe po wywiązaniu się z ciążących na nim zobowiązań objętych egzekucją oraz po dokonaniu gromadzenia środków, o których mowa w art. 126 § 1. Stosownie natomiast do treści art. 113 § 3 k.k.w. środki pieniężne, o których mowa w § 2, skazany może przekazać na wybrany rachunek bankowy, książeczkę oszczędnościową lub pozostawić w depozycie. Z kolei w myśl art. 113 § 5 k.k.w. na pisemny wniosek skazanego i na jego koszt przekazuje się środki pieniężne i przedmioty wartościowe pozostające do jego dyspozycji na rzecz wskazanych przez niego osób, instytucji i organizacji; w uzasadnionych przypadkach koszty przekazania może pokryć zakład karny. We wspomnianym wydruku z karty depozytowej podano, że akumulacja [...] wynosi [...] zł, a w myśl art. 126 § 5 kkw rachunki sum depozytowych, o których mowa w § 4, (czyli środki zgromadzone na podstawie art. 126 §1 przekazane skazanemu w chwili jego zwolnienia z zakładu karnego,) prowadzi [...], (czyli wskazany w zaświadczeniu [...]) odrębnie dla każdego zakładu karnego na podstawie umów zawartych z dyrektorami zakładów karnych. Ponadto z wydruku tego wynika, że skarżący we wspomnianym okresie uzyskał przychody obejmujące tzw. "inne wpływy" w kwotach [..] zł i [...] zł z tym, że na podstawie tego dokumentu nie można ustalić z jakiego tytułu one pochodzą i czy obecnie skarżący uzyskuje inne wpływy. W tym miejscu zauważyć należy, że w przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13, LEX nr 1296829). Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Brak odpowiedzi na pismo referendarza sądowego nie pozwala więc na ocenę czy skarżący uzyskuje np. pomoc od rodziny, która ma wpływ na całokształt oceny rzeczywistych możliwości finansowych skarżącego. Brak danych dotyczący żądanych rachunków bankowych nie pozwala także na ustalenie pełnej, rzeczywistej i aktualnej sytuacji finansowej skarżącego z uwzględnienie stan ewentualnych kont bankowych. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Podkreślić należy, iż zgodnie z wydrukiem skarżący miał w ubiegłym roku gromadzone środki na zasadzie akumulacji, a ponadto zgodnie z przepisami np. art. 109, art. 110, art. 115 kkw, ma zapewnione posiłki, opiekę zdrowotną, podstawową odzież, co pozwala na przyjęcie, iż nie ponosi niezbędnych kosztów w tym zakresie. Natomiast powołana okoliczność dotycząca kredytu ratalnego nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, ponieważ zobowiązania cywilnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązania publicznoprawnymi, do których należą koszty postępowań sądowych. Ponadto przedłożony dokumentu k- 33 (specyfikacja wierzytelności) nie zawiera żadnych danych personalnych wskazujących, że dotyczy on osoby skarżącego. Poza tym wybiórcze udostępnienie danych lub wybiórcze złożenie wyjaśnień nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. W tej sytuacji przyznania prawa pomocy nie uzasadniają również [...] wiek skarżącego w momencie pozbawienia wolności czy też brak [...], doświadczenia i kwalifikacji zawodowych oraz wiedzy prawniczej. Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 6 lutego 2018 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawo pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. W tej sytuacji przyjąć należy, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Na stronie skarżącej zaś spoczywa obowiązek wykazania, poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Z tych względów należało odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 2 p.p.s.a. i w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.