IV SA/Wr 699/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi [...] na decyzję Wojewody D. z dnia [...] 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany imion i nazwiska postanawia: przywrócić termin do wniesienia skargi. Decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...] Wojewoda D., po rozpoznaniu odwołania [...] od decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w R. z dnia [...] 2013 r. nr [...] w sprawie odmowy zmiany imion i nazwiska [...] na imiona i nazwisko [...], zakwestionowaną decyzję utrzymał w mocy. Powyższą decyzję doręczono wyżej wymienionemu dnia 22 marca 2013 r. W dniu 25 marca 2013 r. skarżący wystąpił to tutejszego Sądu z wnioskiem o przyznanie pełnomocnika z urzędu, celem sporządzenia skargi na powołaną na wstępie decyzję. Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2013 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu przyznał [...] prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Pismem z dnia 23 kwietnia 2013 r. nr [...] Okręgowa Rada Adwokacka we W. wyznaczyła pełnomocnikiem skarżącego adwokata [...]. Z adnotacji pracownika Sądu sporządzonych w aktach sprawy wynika, że w dniach 17 i 20 maja 2013 r. wyznaczony pełnomocnik z urzędu przeglądała akta niniejszej sprawy. Pismem z dnia 24 lipca 2013 r. skarżący poinformował Sąd, że wyznaczony pełnomocnik z urzędu nie kontaktował się z nim i nie odpowiada na listy, w związku z czym prosi o informację na temat stanu sprawy. Stosowną informację, dotyczącą m.in. tego, że do Sądu nie wpłynęła skarga na decyzję z dnia [...] 2013 r., Sąd przesłał skarżącemu w piśmie z dnia 5 sierpnia 2013 r. Wobec powyższego skarżący, pismem z dnia 27 sierpnia 2013 r., zwrócił się m.in. z ponownym wnioskiem o ustanowienie adwokata z urzędu, a także z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, gdyż za takowy należy uznać prośbę skarżącego "o przydzielenie mi nowego (...) terminu do złożenia odwołania od decyzji Wojewody (...) z [...].2013 r." Postanowieniem z dnia 9 września 2013 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem skarżącego. Na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 10 września 2013 r. kserokopia pisma skarżącego z dnia 27 sierpnia 2013 r., zawierającego również wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, celem ustosunkowania się, została doręczona pełnomocnikowi skarżącego dnia 13 września 2013 r. wraz z postanowieniem referendarza sądowego z dnia 9 września 2014 r. Wobec braku odpowiedzi na powyższe, w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 17 października 2013 r., ponownie zwrócono się do pełnomocnika skarżącego o jej udzielenie. W dniu 23 października 2013 r. pełnomocnik skarżącego poinformowała, że w dniu 20 września 2013 r., za pośrednictwem organu II instancji, złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wraz ze skargą, dochowując terminu przewidzianego w art. 87 § 3 p.p.s.a. W przekazanym Sądowi wniosku o przywrócenie terminu, nadesłanym wraz ze skargą na decyzję z dnia [...] 2013 r. m.in. podniosła, że za zasadnością złożenia wniosku przemawia przede wszystkim to, że w toczącym się postępowaniu została naruszona zasada pisemności ujęta w art. 14 k.p.a., tzn. że powinna jej zostać doręczona decyzja Wojewody D. w celu sporządzenia skargi. Stąd też w chwili uprawomocnienia się postanowienia o przyznaniu prawa pomocy należało ją doręczyć pełnomocnikowi ustanowionemu w sprawie. Pismem z dnia 12 lutego 2014 r. skarżący złożył kolejny wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. Wskazał, że wnosi o wyznaczenie innego pełnomocnika ponieważ obecny milczy, a wcześniej stwierdził, że nie może wnieść skargi do Sądu. Z kolei, skarżący znajduje się w zakładzie karnym i nie może skutecznie dochodzić swych praw. Postanowieniem z dnia 21 lutego 2014 r. referendarz sądowy umorzył postępowanie wszczęte powyższym wnioskiem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przede wszystkim wyjaśnienia na wstępie wymaga, że w przedstawionych okolicznościach sprawy, a w szczególności biorąc pod uwagę treść pism skarżącego z dnia 27 sierpnia 2013 r. i 12 lutego 2014 r., nie ulega zdaniem Sądu żadnej wątpliwości, że intencją skarżącego jest jego osobisty udział w niniejszej sprawie i rezygnacja z dalszego reprezentowania przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu. Co prawda, w sensie formalnym, nie nastąpiło wypowiedzenie pełnomocnictwa dotychczasowemu pełnomocnikowi, jednakże z pism kierowanych do Sądu, zawierających kolejne wnioski o przyznanie innego pełnomocnika z urzędu bezwzględnie wynika, iż skarżący utracił zaufanie do swego pełnomocnika. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał za zasadne wysłanie odpisów pism procesowych i orzeczeń również do skarżącego, pouczając go o przysługujących środkach prawnych lub konsekwencjach niezastosowania się do poleceń Sądu, czym potwierdził, że skarżący działa w sprawie we własnym imieniu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 maja 2008 r., sygn. akt I OZ 316/08, LEX nr 494185). W dalszej kolejności wskazać trzeba, że bezspornym jest to, iż skarżący uchybił terminowi do wniesienia skargi na decyzję Wojewody D. z dnia [...] 2013 r. Dokonywanie czynności przez stronę w postępowaniu sądowoadministracyjnym ograniczone jest w przeważającej części terminami procesowymi. Mają one służyć m.in. zdyscyplinowaniu, zdynamizowaniu postępowania, jak również potrzebie rozstrzygnięcia sprawy w rozsądnym czasie i stabilizacji już podjętego rozstrzygnięcia. Uchybienie terminu wywołuje skutek prawny w płaszczyźnie procesowej, prowadząc do bezskuteczności podjętej czynności, o czym wyraźnie stanowi art. 85 p.p.s.a. Przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu strona może bronić się wyłącznie poprzez złożenie wniosku o jego przywrócenie. Na podstawie dyspozycji przepisu art. 86 § 1 p.p.s.a. sąd na wniosek strony postanowi o przywróceniu terminu, jeżeli strona nie dokonała czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy. Z przytoczonego przepisu wynika, że sąd postanawia o przywróceniu terminu, jeżeli strona wykaże, że w okresie, w którym powinna dokonać czynności w postępowaniu sądowym, nie dokonała jej bez swojej winy. Warunkami skuteczności takiego wniosku jest zaś: złożenie go w ciągu 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, spowodowanie dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego, równoczesne ze złożeniem wniosku dokonanie uchybionej czynności oraz uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i § 2 oraz art. 87 § 1, § 2 i § 4 p.p.s.a.). Wszystkie te przesłanki muszą być spełnione łącznie, co oznacza, że brak jednej z nich skutkować musi odmową przywrócenia terminu. Regułą jest, że w przypadku działania w procesie przez pełnomocnika, ryzyko negatywnych skutków zachowań pełnomocnika ponosi mocodawca. Jednakże należy mieć na uwadze, że w art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.), dalej: EKPCz, jak też w art. 45 Konstytucji RP, zostało zagwarantowane prawo strony do sądu, w ramach którego mieści się prawo do korzystania - w niektórych sytuacjach – z profesjonalnej pomocy prawnej. Skoro EKPCz mówi o prawie do "korzystania" z pomocy adwokata, a nie tylko "wyznaczenia", państwo odpowiada także za sposób, w jaki pomoc prawna jest świadczona (Artico p. Włochy - skarga nr 6694/74, § 33). Konwencja Praw Człowieka gwarantuje prawa, które są realne i skuteczne, a nie tylko teoretyczne i iluzoryczne, (...) (por. wyrok ETPCz z dnia 24 lutego 1994 r. 112547/86 Bendenoun p. Francja; wyrok ETPCz z dnia 12 lipca 2001 r. 44759/98 Ferrazzini p. Włochy – zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 maja 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 2216/07, LEX nr 980068). Bezsprzecznie sąd administracyjny nie jest właściwy do rozważania kwestii dotyczących sposobu reprezentacji strony przez wyznaczonego pełnomocnika i zastrzeżenia w tej mierze należy zgłaszać odpowiednio uprawnionym organom korporacji zawodowych. Stwierdzić jednak należy, że w świetle tego, co powiedziano wyżej o realizacji pomocy prawnej udzielonej z urzędu, nie sposób odmówić wyjątkowości sytuacji procesowej, w której znalazł się skarżący. Nie sposób też w świetle powołanych na wstępie okoliczności sprawy obciążyć go ujemnymi skutkami niewystąpienia przez adwokata z urzędu na odpowiednim etapie postępowania z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Tym bardziej, że po utracie zaufania do wyznaczonego pełnomocnika skarżący wykazał zaangażowanie w prowadzenie sprawy. Podjął próby zmiany pełnomocnika i doprowadzenia do rozpoznania jego skargi. W tym stanie rzeczy ustalić z kolei należało, czy wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności (wniesienia skargi kasacyjnej), z jednoczesnym dokonaniem tej czynności został złożony w ustawowym terminie 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, jak tego wymaga art. 87 § 1 p.p.s.a. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, z okoliczności faktycznych sprawy nie da się w sposób jednoznaczny wywieść, czy termin z art. 87 § 1 p.p.s.a. został dochowany. W takim przypadku sąd administracyjny wydaje rozstrzygnięcie merytoryczne (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FZ 658/10, LEX nr 1096794), co niniejszym uczynił. Przy czym podkreślenia wymaga, że czynność procesowa w postaci sporządzenia i złożenia skargi została już w sprawie dopełniona. Sąd nie widział zatem podstaw ku temu, aby wzywać skarżącego do złożenia skargi. W ocenie Sądu wniosek skarżącego o przywrócenie terminu jest uzasadniony i zasługuje na uwzględnienie. Całokształt sprawy, należycie zaś uprawdopodobnia, że do uchybienia terminu doszło bez winy skarżącego. Sąd uwzględnił fakt, że skarżący z powodów od niego niezależnych nie był świadomy, iż wyznaczony w dniu 23 kwietnia 2013 r. pełnomocnik z urzędu dopiero dnia 20 września 2013 r. złożył skargę i wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Tym bardziej, że w większości pism procesowych skarżący podnosi brak kontaktu z wyznaczonym pełnomocnikiem. W wyniku utraty zaufania do pełnomocnika z urzędu po upływie terminu do wniesienia skargi, skarżący wystąpił i występuje nadal w sprawie we własnym imieniu. W tej zaś sytuacji, biorąc pod uwagę wszystkie czynności podjęte w sprawie, które skądinąd zaważyły na odstąpieniu przez Sąd od reguły stanowiącej, że w przypadku działania w procesie przez pełnomocnika, ryzyko negatywnych skutków jego działań ponosi mocodawca, nie można obciążyć skarżącego procesowymi konsekwencjami działań pełnomocnika. Należy bowiem mieć na uwadze, że nadmiernie rygorystyczne stanowisko w kwestii przywrócenia terminu do dokonania uchybionej czynności, sprzeczne z prokonstytucyjną wykładnią przepisów procesowych, pozbawiałoby stronę prawa rozstrzygnięcia jej sprawy przez sąd, a co za tym idzie, naruszałoby podstawowe prawa jednostki, w tym uprawnienia do skutecznej ochrony sądowej. Pożądane jest zatem zachowanie pewnego kompromisu polegającego na tym, by z jednej strony mieć na uwadze obiektywny miernik staranności, której można i trzeba wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy, z drugiej zaś, o powstrzymanie się od nadmiaru formalizmu, by z tego powodu nie zamknąć stronie prawa do sądu. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.