IV SA/Wr 733/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.), Sędziowie sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, sędzia WSA Alojzy Wyszkowski, Protokolant Z-ca Kierownika Sekretariatu Agnieszka Figura, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2015 r. sprawy z wniosku Z. R. o przyznanie prawa pomocy w całości w sprawie ze skargi Z. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia odmawiającego wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej dodatek mieszkaniowy postanawia umorzyć postępowanie sądowoadministracyjne w powyższym zakresie. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 5 listopada 2014 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu z uwagi na nadużycie prawa do przyznania prawa pomocy. Skarżący na rozprawie w dniu 28 stycznia 2015 r. złożył wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu ze względu na zmienione okoliczności sprawy podyktowane względami procesowymi. Po rozpoznaniu tego wniosku referendarz sądowy postanowieniem z dnia 17 lutego 2015 r. również odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu z uwagi na nadużycie prawa do przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu tego postanowienia referendarz stwierdził, że prawo pomocy stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Tak zaś należy oceniać np. działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest celem samym w sobie. Na poparcie tego stanowiska referendarz sądowy dokonał analizy liczby spraw wszczętych skargami i wnioskami skarżącego i charakteru rozstrzygnięć wydanych przez Sąd. Z analizy tej wynika, że skarżący w okresie od 2009 r. do 2014 r. wniósł do Wydziału IV tut. Sądu 456 skarg i wniosków wszczynających postępowanie sądowe, przy czym w okresie od 2009 r. do 2013 r. liczba skarg wyniosła 207 skarg, a w maju 2014 r. 407, zaś w listopadzie liczba skarg i wniosków wszczynających postępowanie wyniosła 431 spraw, a grudniu 2014 r. 456 spraw. W 2014 r. około 95 skarg zostało odrzuconych, 17 oddalonych, w 2 sprawach umorzono postępowanie sądowe i w 2 sprawach oddalono wnioski wszczynające postępowanie sądowe, a jedną sprawę przekazano według właściwości do innego sądu. Natomiast w okresie od 2009 r. do 2013 r. w 116 sprawach skarga została odrzucona, zaś w 9 sprawach zostało umorzone postępowanie sądowe. W 13 sprawach oddalono skargę, zaś w jednej sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 98/10 uchylono decyzję organu I i II instancji. Dodatkowo w tym okresie trzech sprawach skarżący wniósł o wymierzenie organowi grzywny. W listopadzie 2014 r. ogólna liczba zarejestrowanych wniosków o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika wyniosła 240 wniosków. W 2014 r. 106 wniosków o ustanowienie pełnomocnika z urzędu pozostawiono bez rozpoznania na podstawie z uwagi np. na nieuzupełnienie jego braków poprzez złożenie wniosku na wymaganym urzędowym formularzu lub np. nie sprecyzowanie w jakiej sprawie żądane jest prawo pomocy. Natomiast 45 wniosków o przyznanie prawa pomocy zostało oddalonych postanowieniami Sądu z uwagi na nadużycie prawa pomocy, a w 37 sprawach odmówiono przyznania prawa pomocy postanowieniem referendarza z uwagi na nadużycie tego prawa. Ponadto w 2014 r. w 40 sprawach poinformowano skarżącego pismem referendarza sądowego, że jest zwolniony z kosztów sądowych z mocy ustawy, a w 39 sprawach umorzono postepowanie wszczęte takim wnioskiem. W okresie od 2009 r. do 2013 r. m. in. w 27 sprawach przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W większości spraw wyznaczony z urzędu adwokat składał opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżący wypowiadał również pełnomocnictwa wyznaczonym z urzędu pełnomocnikom. Skarżący złożył również w ponad 140 sprawach wnioski o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń kończących postępowanie sądowe, a także wnioski o dokonanie wykładni tych orzeczeń i wstrzymanie ich wykonania. Skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia kończącego postępowanie zostały odrzucone, ponieważ nie zostały sporządzone przez profesjonalnego pełnomocnika. Wnioski o wykładnię orzeczeń zostały załatwione odmownie lub też dodatkowo umorzono postępowanie wszczęte kolejnymi wnioskami w tym przedmiocie. We wszystkich sprawach odmówiono wstrzymania wykonania orzeczenia. Ponadto skarżący wielokrotnie składał wnioski o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, przy czym po wyznaczeniu przez Naczelny Sąd Administracyjny innego Sądu, np. w Gliwicach, w Opolu, skarżący złożył kolejny wniosek o wyłączenie składu tego innego Sądu. Skarżący wniósł również w 2014 r. szereg skarg o wznowienie postępowania sądowego. Po dokonaniu tej analizy referendarz podkreślił, że charakter rozstrzygnięć poddanych kontroli sądowej i liczba wniesionych spraw oraz liczba wniosków o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń kończących postępowanie sądowe (zakończonych postanowieniami o odrzuceniu tych skarg), a także liczba wniosków o dokonanie wykładni tych orzeczeń i wstrzymanie ich wykonania oraz systematyczny wzrost liczby skarg wniesionych przez skarżącego, a przy tym i wniosków o przyznanie prawa pomocy do tych skarg pozwala na przyjęcie, że celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym lecz inicjowanie postępowań sądowych, stanowiące cel sam w sobie. Na podstawie tych okoliczności referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu z uwagi na wspomniane nadużycie tego prawa. Na kolejnej rozprawie, w dniu 22 kwietnia 2015 r., skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie przed wszczęciem postępowania. Wniósł również o odroczenie rozprawy do czasu uprawomocnienia się postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. Sąd odmówił wnioskowi skarżącego o odroczenie terminu rozprawy i oddali skargę. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega złożony rozprawie, w dniu 22 kwietnia 2015 r., powyższy wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w całości, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie przed wszczęciem postępowania. Przepis art. 161 § 1 pkt 3 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm; dalej p.p.s.a.) stanowi, że sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe z innych przyczyn niż wymienione w pkt 1 i pkt 2 tego przepisu. W myśl art. 244 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu obejmuje z mocy art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, a przyznanie tego prawa następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Natomiast zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu obejmuje z mocy art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym, a przyznanie tego prawa następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Postępowanie sądowoadministracyjne wszczęte, złożonym na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2015 r., wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w całości, czyli w zakresie całkowitym, uregulowanym w art. 245 § 2 podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe. Wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu został bowiem rozpatrzony odmownie, omówionym wyżej, prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 17 lutego 2015 r. z uwagi na to, iż skarżący nadużywa prawa do przyznania mu prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Okoliczności przytoczone w tym postanowieniu dotyczące nadużycia prawa do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie uległy zmianie. Liczba zarejestrowanych spraw skarżącego stale wzrasta, gdyż w marcu 2015 r. zarejestrowano pond 500 spraw i wniosków skarżącego. Nadto w dalszym ciągu przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy zasadne jest twierdzenie, wyrażone w postanowieniu referendarza sądowego z dnia 17 lutego 2015 r., że charakter rozstrzygnięć poddanych kontroli sądowej i liczba wniesionych spraw oraz liczba wniosków o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń kończących postępowanie sądowe (zakończonych postanowieniami o odrzuceniu tych skarg), a także liczba wniosków o dokonanie wykładni tych orzeczeń i wstrzymanie ich wykonania oraz systematyczny wzrost liczby skarg wniesionych przez skarżącego, a przy tym i wniosków o przyznanie prawa pomocy do tych skarg dowodzą, iż celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym lecz inicjowanie postępowań sądowych, stanowiące cel sam w sobie. O ile Sąd zobligowany jest wszcząć postępowanie na skutek wniesienia każdej skargi, to już przyznanie uprawnienia procesowego, które wiąże się z przejęciem przez Skarb Państwa kosztów udziału strony w postępowaniu, musi być racjonalnie uzasadnione. Sąd, jako gospodarz postępowania, będący jednocześnie dysponentem środków publicznych w tym zakresie, nie może akceptować sytuacji, w której koszty wszczętych przez skarżącego licznych, merytorycznie wątpliwych postępowań sądowych, zostałyby sfinansowane przez Skarb Państwa (post. NSA z dnia 19 grudnia 2014 r. sygn. akt I OZ. 1171/14 ). Ponadto znane są Sądowi z urzędu okoliczności, że niemal każdorazowo po wyznaczeniu rozprawy skarżący składa wniosek o przyznanie prawa pomocy i towarzyszący mu wniosek o odroczenie rozprawy. W postanowieniu tutejszego Sądu z dnia 19 lutego 2015 r. sygn. akt IV SAB/Wr 168/14, podjętym w innej sprawie skarżącego, wskazano zaś, że skarżący zmierza w ten sposób do spowodowania przewlekłego prowadzenia postępowania. Podobnie postąpił skarżący w niniejszej sprawie składając na rozprawie wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Przedstawione okoliczności uprawniały do stwierdzenia, że domaganie się przez skarżącego prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w tej sprawie również na obecnym etapie postępowania stanowi nadużycie tego prawa i uzasadnia umorzenie postępowania sądowego w tym zakresie jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Dodać należy, że również wcześniejszym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 5 listopada 2014 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy we wspomnianym zakresie z uwagi na to, że nadużywa on prawa do przyznania prawa pomocy. Odnośnie zaś wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że stosownie do przepisu art. 239 pkt 1 lit "a" p.p.s.a nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Skarżący jest zatem zwolniony z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych. Z tych względów należało umorzyć jako bezprzedmiotowe postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 245 § 2 i art. 239 pkt 1 lit "a" p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.