IV SA/Wr 741/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale IV wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. U. na decyzję Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie badania kontrolnego inwalidy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 20 maja 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę J. U. na wyżej oznaczoną decyzję Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej we W. Pismem z dnia 20 czerwca 2011 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika celem sporządzenia skargi kasacyjnej. W treści złożonego na wezwanie urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca wskazał zakres swojego żądania, tj. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku J. U. podał, że kwotę 1.605,15 zł kosztów utrzymania gospodarstwa domowego, prowadzonego wspólnie z żoną w domu o powierzchni 170 m², położonym na działce o powierzchni 710 m² pokrywa ze swojej renty w kwocie 1.675 zł (brutto) oraz emerytury żony w kwocie 1.769,54 zł (brutto). Wskazał również na uiszczanie "rat w banku". Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki sądowej w dniu 1 lipca 2011 r. skarżący osobiście odebrał sporządzone przez referendarza wezwanie z dnia 27 czerwca 2011 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczące jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z akt sprawy wynika, że J. U. nie odpowiedział na ww. wezwanie. Z urzędu wskazać należy, iż w aktach sprawy znajdują się dokumenty dotyczące sytuacji materialnej skarżącego, przesłane do Sądu listem poleconym z dnia 7 marca 2011 r. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1)) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych oraz opłacenia usług profesjonalnego pełnomocnika zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów postępowania sądowego oparte będzie na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. niemożności poniesienia przez J. U. jakichkolwiek kosztów postępowania. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie wnioskodawca w sposób nader lakoniczny umotywował swoje żądanie, a nadto nie dostarczył informacji wskazanych w wezwaniu przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawił innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jego aktualna na dzień złożenia wniosku sytuacja materialna i rodzinna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Treść materiału aktowego niniejszej sprawy obligowała do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania J. U. prawa pomocy w zakresie całkowitym. Złożone przez wnioskodawcę oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku J. U. ograniczył się jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o jego złym stanie majątkowym i rodzinnym. Uchylił się natomiast od ich wykazania i uzupełnienia informacji o swojej sytuacji materialnej i życiowej w sposób określony, na zasadzie art. 255 ustawy procesowej, w doręczonym wezwaniu. Wykonanie skierowanego do skarżącego wezwania referendarza sądowego miało w sprawie szczególne znaczenie z uwagi na utrzymywanie przez skarżącego z dwóch świadczeń z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w łącznej kwocie 3.444,54 zł (brutto) dwuosobowego gospodarstwa domowego prowadzonego w domu o powierzchni 170 m² i jednoczesne spłacanie w ratach wierzytelności wobec banku. Wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji materialnej J. U. w chwili złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie mogą, zdaniem referendarza sądowego, być w pełni usunięte z uwagi na upływ czasu (trzech miesięcy) w oparciu o dokumenty przesłane przez skarżącego do akt sprawy listem poleconym z dnia 7 marca 2011 r. Zasadne jest powtórne stwierdzenie, że to wnioskodawca jest obowiązany do zachowania szczególnej staranności przy wykazaniu zasadności swojego żądania. Natomiast w rozpoznawanej sprawie skarżący nawet mimo wezwania nie przedstawił dokumentów dotyczących swoich dochodów, zasobów majątkowych i wydatków, dzięki którym możliwe byłoby ustalenie bez wątpliwości możliwości zaoszczędzenia przez niego kwot koniecznych do ponoszenia kosztów postępowania sądowego w sprawie. W tym stanie rzeczy należało ocenić, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 1) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania mu prawa pomocy. W rezultacie, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.