IV SA/Wr 746/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędzia WSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) Protokolant Robert Hubacz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 14 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego uchyla decyzję I i II instancji. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...]Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r. Nr [...] odmawiającą przyznania J. P. uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Strona zwracała się o przyznanie świadczenia pieniężnego za okres od [...]r. do [...]r. z tytułu represji (urodzenia się) w czasie deportacji rodziców do pracy przymusowej w miejscowości J., powiat O. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, iż zgodnie z przepisem art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.), represją [..] jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. W ocenie Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie można stronie zaliczyć okresu po [...]r. (zajęcie powiatu O.), ponieważ pobyt na deportacji po tym okresie nie stanowi już represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a) cyt. ustawy. Datę zajęcia tego regionu ustalono na podstawie opracowania: Indeks dat wyzwolenia niektórych miejscowości polskich w latach 1944-1945 przez Armię Radziecką i Ludowe Wojsko Polskie, kap. dypl. Bolesław Dolata, dodatek do "Wojskowego Przeglądu Historycznego", Warszawa 1961 r. W związku z powyższym okres represji strony wynosi [...]i [...] dni (od [...] r. do [...]r.), co oznacza, że strona nie spełnia warunku ustawowego minimum 6 miesięcy represji. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu J. P. podnosi, iż jest ona dla niego krzywdząca. Skarżący utrzymuje, iż jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej. Zarzuca, iż Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydając decyzję nie wziął pod uwagę "jednostkowych, indywidualnych i jakże tragicznych losów ludzkich". W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację faktyczną i prawną zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP z 1997 r. i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z obowiązującym w dacie ich wydania prawem. Sąd administracyjny nie rozważa kwestii, czy decyzja organu administracji publicznej jest słuszna, lecz czy mieści się w granicach obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jeżeli stwierdzi on naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające postawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przepis art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.), uzależnia wypłatę świadczenia pieniężnego m. in. od deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Ustawa o świadczeniu pieniężnym z 31 maja 1996 r. ma charakter szczególny, reguluje bowiem pewne prawa zamkniętej i nie ulegającej powiększeniu grupy adresatów. Twierdzenie to wynika już z samego tytułu ustawy, odwołującego się do nieistniejących państw: III Rzeszy Niemieckiej i Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Uprawnionymi do pewnego szczególnego świadczenia są obywatele polscy (mający obywatelstwo zarówno w czasie wojny jak i obecnie), stale zamieszkali na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nie mający prawa do dodatku kombatanckiego, ani dodatku za tajne nauczanie, którzy byli represjonowani w okresie II Wojny Światowej (art. 1 i 2 ustawy). Kontrowersje dotyczące interpretacji przepisu art. 2 pkt 2 lit a) w kontekście pozostałych przepisów ustawy o świadczeniu, ujawniły się w orzecznictwie sądowym w zakresie dotyczącym dzieci, które były wywożone wraz z rodzicami, a także dzieci, które urodziły się w miejscu wykonywania pracy przymusowej przez matkę. W uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 12 października 1998 r. sygn. akt OPS 5/98 (ONSA 1999, nr 1, poz. 1) trafnie zwrócono uwagę, że ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich nie przewiduje objęcia świadczeniem wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego i powojennego, i nie dotyczy też wszystkich rodzajów i form represji, jakim w tym okresie poddani byli obywatele polscy. Należy przy tym mieć na uwadze, na co wielokrotnie zwrócono uwagę w orzecznictwie sądowym, że ustawa ta odróżnia samo pojęcie represji i osoby represjonowanej od świadczenia, którego wysokość jest związana z okresem wykonywania pracy przymusowej. Dlatego też konsekwentnie przyjmuje się w orzecznictwie sądowym (na przykład w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2001 r. sygn. akt III RN 112/99), że wykazanie wykonywania pracy przymusowej nie jest warunkiem uznania za represję, w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy, pobytu w obozie pracy lub na robotach przymusowych. W niniejszej sprawie kwestią sporną jest dokonanie oceny, czy - w świetle przepisów prawa, obowiązujących w dacie złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie świadczenia pieniężnego – także do dziecka poczętego można odnosić pojęcie osoby, która doznała represji, w myśl art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy. W przedmiotowej sprawie Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w ogóle nie rozważał możliwości zastosowania przepisów powołanej ustawy także wobec dzieci poczętych w czasie pobytu matki na deportacji. Organ administracji powinien rozważyć, czy do dziecka poczętego można odnosić pojęcie osoby w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR. Sprawa ta ma bowiem istotny charakter dla sposobu rozstrzygnięcia, a najnowsze orzecznictwo sądowoadministracyjne w tej kwestii nie jest jednolite. Na prawo składa się zespół norm wyrażających nakaz lub zakaz określonego zachowania się oraz normy zezwalające na określone zachowanie. Norma nakazująca lub zakazująca zawiera w sobie dwa aspekty. Pierwszy związany jest z funkcją ochronną normy. Racjonalny ustawodawca wydaje normę prawną celem ochrony określonego dobra, które przedstawia dla ustawodawcy wartość. Prawo materialne jest zawsze wyrazem przyjętego przez ustawodawcę systemu wartości. Bez względu na to, do jakiego stopnia system ten jest akceptowany przez osoby, do których prawo jest adresowane. W demokratycznym państwie prawnym akcentowany jest przede wszystkim aspekt wartościujący normy, akcentowane jest to, jakie dobro chroni. W ocenie Sądu bezspornym jest fakt, iż skarżący - urodzony w dniu [...] r., już jako dziecko poczęte i nienarodzone przebywał na deportacji do pracy przymusowej na terytorium III Rzeszy tj. w gminie J. powiat O. Organ administracji powinien zatem rozważyć sytuację prawną nasciturusa w kontekście przepisu art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR. Z wywiedzionych wyżej względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późń. zm.) orzekł jak w sentencji.