IV SA/Wr 753/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA - Andrzej Wawrzyniak Sędziowie: Sędzia NSA - Tadeusz Kuczyński (spr.) Sędzia WSA - Lidia Serwiniowska Protokolant: Katarzyna Leśniowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 28 czerwca 2006 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej we Wrocławiu Anny Głowacińskiej sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku okresowego oddala skargę E. S. dnia [...]r. złożył w Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o przyznanie zasiłku celowego na cele określone w ustawie o pomocy społecznej oraz na opłaty związane z czynszem mieszkaniowym. Strona po wezwaniu organu I instancji (pismo z dnia [...]r.) doprecyzowała wniosek z dnia [...] r. i pismem z dnia [...] r. wskazała, że oczekuje pomocy na zakup 1 tony węgla. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej po rozpatrzeniu ww. wniosku decyzją z dnia [...] r. Nr [...]odmówił E. S. przyznania zasiłku celowego . Od decyzji tej strona wniosła odwołanie, nie precyzując powodów jego wniesienia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po rozpatrzeniu odwołania E. S. decyzją z dnia [...]r. Nr [...] uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, wskazując w uzasadnieniu decyzji na konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego oraz na konieczność doprecyzowania żądania strony poprzez wskazanie na jakie cele oprócz opłat związanych z czynszem oczekuje pomocy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. jeszcze dwukrotnie uchylało decyzje organu I instancji ( decyzja z dnia [...] r. Nr [...] oraz decyzja z dnia [...] r. Nr [...] ) z uwagi na fakt podejmowania przez organ I instancji decyzji bez uwzględnienia zaleceń organu odwoławczego (decyzja z dnia [...] r. Nr [...] oraz decyzja z dnia [...]r. Nr [...]. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w P. Z. po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] r. Nr [...], po uzupełnieniu postępowania dowodowego zgodnie z zaleceniami Kolegium Odwoławczego, na podstawie art. 104 kpa, art. 2 ust. 1, art. 4, art. 6 ust. 9, art. 11, art. 39 i art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593) odmówił E. S. przyznania zasiłku celowego na zakup 1 tony węgla. Odmowę przyznania świadczenia uzasadnił tym, że strona jest osobą zdrową, zaradną, która podejmując stosowne działania może sama wyjść z trudnej sytuacji w jakiej się znajduje. Wskazał, iż E. S., gdy tylko dysponuje własnymi środkami to je marnotrawi, a dowodem na to jest fakt, iż trakcie odbywania przygotowania zawodowego ( umowa nr [...] z dnia [...] r. pomiędzy Starostą K., a Burmistrzem Miasta P. Z.) podjął pracę będąc pod wpływem alkoholu ([...] promila alkoholu we krwi). Ponadto organ wskazał, iż strona odmawia udzielenia odpowiedzi na pytania, mające istotne znaczenie dla ustalenia stanu faktycznego, a zachowanie takie stwarza podejrzenie, że stan faktyczny sprawy nie jest taki, jak przedstawia to wnioskodawca. Od decyzji wniósł odwołanie Pan E. S. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 2 , art. 8 ust. 1, art. 11 ust. 1, art. 39, art. 107 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że z przedłożonych Kolegium Odwoławczemu akt sprawy wynika, że E. S. (lat [...]) zajmuje wraz z matką lokal mieszkalny położony przy ulicy Z., którego najemcą jest W. S. – jego matka, posiadająca emeryturę w wysokości [...]zł. E. S. jest osobą samotnie gospodarującą, co wynika z jego oświadczenia z dnia [...]r. oraz z oświadczenia jego matki złożonego w dniu [...] r. w obecności pracowników socjalnych. Zeznania te zostały wprawdzie utrwalone w formie notatki służbowej, mającej jednak charakter protokołu. W. S. oświadczyła, że syn zamieszkuje w osobnym pokoju, nie korzysta z kuchni, która znajduje się w mieszkaniu przez niego zajmowanym, gotuje u siebie (w pomieszczeniu które zajmuje ) na kuchence elektrycznej. Oświadczyła również, że w żaden sposób nie pomaga synowi, jednakże opłaty związane z czynszem mieszkaniowym ponosi sama. Organ odwoławczy podkreślił, iż mieszkanie w którym zamieszkuje strona wraz z matką jest położone na dwóch kondygnacjach, na jednej kondygnacji jest pokój, w którym zamieszkuje W. S., a na drugiej pokój z kuchnią, który zajmuje E. S. Wyjaśnienia zarządcy budynku potwierdzają zaznania W. S. w zakresie opłat. E. S. ponosi wszelkie opłaty z tytułu najmu (czynsz, woda, wywóz nieczystości). Według oświadczenia E. S. jest on osobą samotnie gospodarującą. Strona od [...]r. jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. Jak wynika z zaświadczenia tego Urzędu z dnia [...]r. , od [...]r. do [...]r. przyznano E. S. stypendium z tytułu przygotowania zawodowego ( umowa z dnia [...]r. Nr [...]). E. S. jest żonaty lecz od wielu lat nie zamieszkuje wspólnie z żoną G. S., zatrudnioną w Zespole Uzdrowisk K. z miesięcznym wynagrodzeniem około [...] zł, z którą nie ma prawnie orzeczonej separacji. G. S. zamieszkuje w P. Z. przy ul. Ż. [...]. Właścicielem budynku nr [...] przy ul. Ż. jest G. S. i R. T.. Dwójka dzieci E. S. jest już pełnoletnia i samodzielna . Syn Ł. (lat [...]) zamieszkuje we W., a córka A. (lat [...]) przebywa w Anglii. Kolegium podało dalej, że E. S. w dniu [...]r. podczas przesłuchania go przez organ I instancji, odmówił udzielenia odpowiedzi na istotne w sprawie pytania twierdząc iż wszystkie wyjaśnienia w tej sprawie złożył w piśmie z dnia [...]r. W oświadczeniu z dnia [...] E. S. stwierdził, że jest osobą bezrobotną, nie posiada majątku ruchomego i nieruchomości, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. gospodarstwo domowe, od [...] r. do [...] roku otrzymywał dochód w wysokości [...] zł. miesięcznie. Organ odwoławczy podkreślił, że sytuacja materialna osoby ubiegającej się o przyznanie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. ustalana jest i oceniana pod względem uprawnień wynikających z tej ustawy. Pierwszą i zasadniczą przesłanką kwalifikującą do uzyskania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej jest spełnienie warunków określonych w art. 8 ust. 1 cyt. ustawy przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy. Natomiast celem pomocy społecznej jest zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin (art. 2 ust. 1), których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, możliwości i zasoby. Oznacza to, że osoba ubiegająca się o przyznanie pomocy społecznej powinna przede wszystkim pokrywać wydatki związane np. z zakupem węgla z własnych dostępnych środków. Dokonanie oceny czy osoba ta posiada własne środki, możliwe jest po zbadaniu jej sytuacji materialnej. Brak jakichkolwiek środków na pokrycie tych wydatków stwarza możliwość otrzymania pomocy społecznej. Dopiero po ustaleniu, że taka pomoc jest niezbędna organ może przyznać w miarę posiadanych środków finansowych zasiłek celowy biorąc pod uwagę wyżej przytoczone okoliczności przemawiające za udzieleniem pomocy jak i przeciw jej udzieleniu. Sytuację materialną i osobistą zgodnie z art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej dokonuje się na podstawie wywiadu środowiskowego przy współdziałaniu z organem osoby ubiegającej się o pomoc. W sytuacji braku takiego współdziałania, ustalenie sytuacji materialnej strony jest w zasadzie niemożliwe . Zdaniem Kolegium Odwoławczego w przedmiotowej sprawie zaistniała okoliczność wymieniona w art. 107 ust. 5 ustawy uzasadniająca wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego bowiem E. S. odmawiając w dniu [...]r. udzielenia odpowiedzi na istotne w sprawie pytania uniemożliwił organowi ocenę jego sytuacji materialnej, co należy ocenić jako brak współpracy strony z pracownikiem socjalnym. Jednocześnie Kolegium zważyło, iż w przedmiotowej sprawie zaistniała także okoliczność wymieniona w art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej , zgodnie z którą można odmówić stronie udzielenia pomocy w przypadku stwierdzenia marnotrawstwa przyznanych świadczeń, ich celowego zniszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów materialnych. Zdaniem Kolegium Odwoławczego zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, że strona marnotrawiła własne zasoby finansowe, bowiem będąc w trakcie pobierania z Wojewódzkiego Urzędu Pracy stypendium, w dniu [...] r. była w pracy w stanie nietrzeźwym ([...] promila alkoholu we krwi), za co została ukarana wyrokiem Sądu Grodzkiego karą grzywny w wysokości [...] zł. Podkreślono, że E. S. podejmując pracę po spożyciu alkoholu "marnotrawi" ewentualną szansę jego ponownego zatrudnienia np. w pracach interwencyjnych organizowanych przez Gminę P. Z. Poza tym Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że E. S. nie jest osobą chorą, niepełnosprawną i niezaradną życiowo oraz może wykorzystać własne środki i uprawnienia w celu poprawy swojej sytuacji, poprzez podjęcie pracy dorywczej, czy też wystąpienia o alimenty na swoją rzecz od swoich najbliższych Jednocześnie poinformowano, iż Ośrodek Pomocy Społecznej w miarę możliwości udziela stronie pomocy, o czym świadczy trzykrotnie zatrudnienie E. S. w ramach robót publicznych, w okresie od [...]r. do [...]r., od [...] r. do [...]r., od [...] r. do [...] r. E. S. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z powodów podanych w uzasadnieniu decyzji ostatecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) Zgodnie z jej art. 39 ust. 1 i 2 pomoc społeczna może mieć formę zasiłku celowego. Według powyższego przepisu prawa w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jest to wyliczenie przykładowe, co oznacza, że zawarte w powyższym przepisie prawa wyliczenie nie ma charakteru zamkniętego. W myśl art. 2 ust. 1 pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, w których się znalazły i nie są w stanie ich pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z art. 4 ustawy zaś wynika, że osoby korzystające ze świadczeń są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Według art. 8 ust. 1 cytowanej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", 3)rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. W przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego (art. 11 ust. 1). Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2). Pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia (art. 107 ust. 5). Nie budzi wątpliwości, że E. S. jako bezrobotny spełnia ogólne przesłanki warunkujące uzyskanie świadczenia z pomocy społecznej. Jak ustaliły organy pomocy społecznej skarżący jednakże marnotrawi własne zasoby materialne. Dowodem tego jest ukaranie go karą grzywny wyrokiem Sądu Grodzkiego z dnia [...]r. za przebywanie w miejscu pracy w stanie nietrzeźwym. Dodać należy, że skarżący był wówczas w trakcie pobierania stypendium z Wojewódzkiego Urzędu Pracy. Należy wskazać ponadto, iż skarżący nie wykazał chęci współdziałania z pracownikami socjalnymi uniemożliwiając udzielenia koniecznych informacji i wyjaśnień. E. S. odmówił złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym podczas przesłuchania w dniu [...]r. Rozpatrując niniejszą sprawę trzeba mieć na względzie, że osoby i rodziny powinny przezwyciężać trudne sytuacje życiowe wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Dopiero niemożność pokonania w ten sposób trudnych sytuacji życiowych stanowi przesłankę włączania się instytucji państwa. Pomoc społeczna ma zatem charakter uzupełniający. Zakres tej pomocy uzależniony jest przy tym od możliwości organu administracyjnego i osobistej aktywności zainteresowanego. Zatem przepisy ustawy wyraźnie nakładają obowiązek współudziału osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Przesłanką odmowy udzielenia E. S. zasiłku celowego była zatem negatywna ocena jego postawy wyrażająca się marnotrawieniem własnych zasobów materialnych oraz brakiem osobistej aktywności we współdziałaniu z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji życiowej. Samo pozostawanie bez pracy i środków do życia, jak utrzymuje skarżący, który nie jest ani osobą chorą ani niepełnosprawną, nie stanowi o obowiązku przyznania mu prawa do zasiłku. Skarżący wykazał także brak gotowości samodzielnego rozwiązywania problemów pomimo istnienia psychofizycznych możliwości, o których świadczyć może chociażby aktywność we wszczynaniu licznych postępowań w celu uzyskania wsparcia społecznego. Stwierdzić należy, że organ pomocy społecznej nadal udziela skarżącemu wsparcia poprzez takie działania jak pomoc w uzyskaniu zatrudnienia. Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organy administracyjne wydając zaskarżone decyzje nie naruszyły prawa. W związku z tym, stosownie do art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak na wstępie.