IV SA/Wr 755/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Rozbicka – Ostrowska Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Masternak - Kubiak Protokolant Katarzyna Leśniowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...], [...] w przedmiocie ustalenia podlegającej zwrotowi kwoty nienależnie pobranych świadczeń w formie zasiłków celowych oddala skargę. Decyzją z dnia [...], [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 98 , art. 104 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 175, poz. 1362 ze zm.), dalej ustawa, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Oławy przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. z dnia [...], [...], w przedmiocie ustalenia podlegającej zwrotowi kwoty nienależnie pobranych przez A. J. świadczeń w formie zasiłków celowych w wysokości 1050 zł. W uzasadnieniu wskazano, że decyzją z dnia [...], nr [...] organ pierwszej instancji przyznał A. J. zasiłek celowy w kwocie 300 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie rachunku za gaz. Następnie, decyzją z dnia [...] nr [...] przyznano kolejny zasiłek celowy w kwocie 300 zł przeznaczony na dofinansowanie przejazdu do szpitala oraz zakup żywności. Decyzją z dnia [...], nr [...] przyznano stronie zasiłek celowy w kwocie 450 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do czynszu, rachunku za gaz, rachunku za energię elektryczną oraz na częściowe pokrycie kosztów zakupu żywności i środków czystości. Pismem z dnia 5 sierpnia 2009 r. Wojskowe Biuro Emerytalne we W. poinformowało Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, że A. J., od 1 października 1999 r. pobiera rentę inwalidzką w wysokości 1 546,81 zł netto. Na podstawie tej informacji organ pierwszej instancji stwierdził, że wnioskodawca przekracza ustawowe kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, a pomimo tego korzystał ze świadczeń pomocy społecznej. W konsekwencji, w wyniku wznowionego postępowania, Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. wydał w dniu [...] trzy decyzje: - nr [...], którą uchylono decyzję nr [...] oraz orzeczono o odmowie przyznania zasiłku celowego, - nr [...], którą uchylono decyzję nr [...] oraz orzeczono o odmowie przyznania zasiłku celowego, - nr [...], którą uchylono decyzję nr [...] oraz orzeczono o odmowie przyznania zasiłku celowego. A. J. odwołał się od decyzji nr [...] oraz nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. nie znalazło podstaw do zmiany, bądź uchylenia badanych w postępowaniu odwoławczym rozstrzygnięć i decyzjami z dnia [...] nr [...]utrzymało je w mocy. Dalej wskazano, że decyzją z dnia [...], nr [...] organ pierwszej instancji orzekł o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej w formie zasiłków celowych, przyznanych A. J. decyzjami: z dnia [...], nr [...] z dnia [...] nr [...] oraz z dnia [...] nr [...]. Ustalono, że łączna kwota nienależnie pobranych świadczeń, podlegająca zwrotowi wynosi 1050 zł. Stwierdzono, że zwrotu ustalonej kwoty należy dokonać w dwóch ratach po 525 zł. W odwołaniu od decyzji z dnia 2 czerwca 2010 r. A. J. wniósł o jej "oddalenie w całości jako bezzasadnej". W ocenie odwołującego się, postępowanie prowadzone przez organ pierwszej instancji "toczyło się na podstawie nieprawomocnie zakończonego postępowania dowodowego", ze względu na brak doręczenia mu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. Zauważył, że w aktach sprawy znajduje się potwierdzenie dwukrotnego awizowania przesyłki, której nadawcą było Kolegium. Przesyłka ta nie została jednak podjęta przez odwołującego się w terminie, ponieważ w tym czasie przebywał w Areszcie Śledczym we W. i jako aresztowany nie miał możliwości poinformowania ani MOPS w O. ani Samorządowego Kolegium Odwoławczego o zmianie adresu. Zdaniem organu odwoławczego podstawę prawną decyzji stanowią przepisy ustawy. Zgodnie z art. 104 ust. 1 ustawy należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami niniejszej ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu tej należności ustala się w drodze decyzji administracyjnej (art. 104 ust. 3 ustawy). Stosownie do przepisu art. 6 pkt 16 ustawy świadczenie nienależnie pobrane to takie, które uzyskano na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Stwierdzenie, że świadczenie zostało nienależnie pobrane skutkuje obowiązkiem zwrotu kwoty tychże świadczeń (art. 98 ustawy). Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy, bezzwrotne świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przysługują - na zasadach ogólnych - osobom, których dochód nie przekracza określonego przez ustawodawcę kryterium dochodowego. Dla osoby samotnie gospodarującej - jak w rozpatrywanym przypadku - kryterium to wynosi 477 zł netto (§ 1 pkt rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, Dz. U. nr 135, poz. 950) obowiązującego w dacie przyznawania stronie świadczeń. Jednym ze świadczeń pieniężnych udzielanych w ramach pomocy społecznej jest zasiłek celowy, który może być przyznany za zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy). Jak wynika z akt sprawy, w dniu 4 sierpnia 2009 r. A. J. oświadczył, iż "obecnie nie pobieram świadczeń od instytucji wojskowej ani ZUS. Sprawa świadczenia odnośnie mojej osoby jest w toku postępowań". Ponadto poinformował, że utrzymuje się wyłącznie z pomocy rodziców w kwocie 200 zł. Organ pierwszej instancji, biorąc pod uwagę sytuację zdrowotną strony oraz informacje przez nią przedstawione stwierdził, iż w sprawie A. J. zostało spełnione ustawowe kryterium dochodowe oraz występują przesłanki do udzielenia wsparcia z pomocy społecznej. Kolejnymi decyzjami z dnia [...], nr [...], [...], nr [...] oraz [...] nr [...] przyznano wnioskodawcy zasiłki celowe na łączną kwotę 1050 zł. Następnie Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w O. uzyskał informację, z której wynikało, że strona od października 1999 r. pobiera rentę wojskową w kwocie 1456,81 zł. Wobec powyższego organ pierwszej instancji stwierdził, że A. J. nie spełnił ustawowego kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymywania świadczeń z pomocy społecznej. W wyniku wznowionego postępowania uchylono wskazane wyżej decyzje przyznające świadczenia z pomocy społecznej oraz orzeczono o odmowie przyznania zasiłków celowych. Stwierdzono, że w rozpatrywanej sprawie poza sporem pozostaje, że A. J. celowo wprowadził organ pierwszej instancji w błąd, zatajając istotny składnik swojego dochodu (fakt pobierania renty wojskowej). Konsekwencją przedstawienia przez stronę nieprawdziwych informacji było wypłacenie A. J. świadczeń, w sytuacji, gdy nie były one należne. Zatem, po niewątpliwym ustaleniu, że nastąpiło nienależne pobranie przez stronę świadczeń, organ był nie tylko uprawniony, lecz także zobligowany na mocy art. 98 ustawy do orzeczenia o zwrocie kwoty świadczeń, którą A. J. wypłacono. Zdaniem Kolegium, sposób i forma naliczenia w rozpatrywanej sprawie przez organ pierwszej instancji należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń jest zgodna z przepisami ustawy o pomocy społecznej (art. 104 ust. 1 i ust. 3), a wysokość naliczonej kwoty nie budzi żadnych zastrzeżeń. Ponadto wskazano, że argumentacja podnoszona przez odwołującego się - odnośnie sytuacji zdrowotnej i życiowej - nie jest w stanie, na tym etapie postępowania, przynieść spodziewanych przez A. J. rezultatów. Podkreślenia wymaga, że w przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu (stosownie do art. 104 ust. 4 ustawy) lub zastosować inne ulgi przewidziane w tym przepisie. Z powyższego przepisu wynika, że A. J. może ubiegać się o rozważenie możliwości zastosowania ulg w spłacie kwoty nienależnie pobranych świadczeń z uwagi na szczególną sytuację zobowiązanego (a okolicznością taką może być trudna sytuacja życiowa lub rodzinna). Wniosek ten będzie jednak przedmiotem odrębnego postępowania. Odnosząc się do zarzutu odwołującego się, dotyczącego braku doręczenia rozstrzygnięć wydanych przez Kolegium, w sprawie uchylenia decyzji przyznających zasiłki celowe podkreślono, że okoliczność ta nie ma wpływu na postępowanie prowadzone w sprawie ustalenia kwoty świadczeń nienależnie pobranych ani na podejmowane w tej sprawie rozstrzygnięcie. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniósł A. J. Zarzucił organom pomocy społecznej bezczynność oraz podjęcie rozstrzygnięć w oparciu o nieprawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe. W ocenie skarżącego wydane decyzje zapadły z pominięciem jego osoby, SKO nie dostarczyło mu decyzji z postępowania dowodowego, a MOPS w O. nie udostępnił mu akt postępowania. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z powodów podanych w uzasadnieniu decyzji ostatecznej. Poinformowano jednocześnie, że kwestia doręczenia skarżącemu decyzji z dnia [...] była wyjaśniona w piśmie Kolegium z dnia [...] które znajduje się w aktach sprawy. Za bezzasadny uznano zarzut skargi dotyczący załatwienia sprawy z pominięciem osoby skarżącego. Podkreślono, że pismem z dnia 20 kwietnia 2010 r. skarżący został zawiadomiony o wszczęciu postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń. Następnie zawiadomieniem z dnia 17 maja 2010 r. poinformowano skarżącego o zakończeniu postępowania oraz możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Zdaniem Kolegium, nie znajduje uzasadnienia zarzut skarżącego odnośnie bezczynności organu odwoławczego gdyż odwołanie A. J. rozpatrzono i wydano decyzje. Natomiast zwłoka w rozpatrzeniu odwołania spowodowana była dużą ilością spraw które wpłynęły do Kolegium, w szczególności zaś spraw z zakresu pomocy dla osób poszkodowanych w wyniku powodzi. W piśmie procesowym nadesłanym do Sądu w dniu 2 lutego 2011 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie Sądu o wyjaśnienie, na czym miałaby polegać bezczynność organów administracyjnych w sprawie, której dotyczy skarga, skarżący w dalszym ciągu kwestionował prawidłowość postępowania przed organem pierwszej instancji. Nadto podał, że w wyniku "bałaganu w Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej" zaginęły jego akta skierowane przez Wojskowe Biuro Emerytalne we W., wskutek czego komisja odbyła się po terminie i przez pewien okres pozostawał całkowicie bez środków do życia. Poinformował, że przez okres kliku miesięcy nie otrzymywał emerytury wojskowej., ale w dalszej części pisma już przyznał, że "później wszystko mi wyrównano". Podczas rozprawy w dniu 13 kwietnia 2011 r. skarżący oświadczył, że mimo wyznaczenia mu terminu zwrotu rat nienależnie pobranego świadczenia, w ustalonych terminach, świadczenia tego nie zwrócił, a organ nie podjął kroków egzekucyjnych. Dodatkowo podniósł zarzut naruszenia konstytucyjnego prawa do życia, albowiem w okresie kiedy składał wniosek o przyznanie prawa pomocy pozostawał faktycznie bez środków do życia. Przyznał jednocześnie, że formalnie miał przyznaną rentę, a faktycznie jej nie otrzymywał. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy. Zgodnie z art. 104 ust. 1 ustawy należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami niniejszej ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu tej należności ustala się w drodze decyzji administracyjnej (art. 104 ust. 3 ustawy). Stosownie do przepisu art. 6 pkt 16 ustawy świadczenie nienależnie pobrane, to takie które uzyskano na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Stwierdzenie, że świadczenie zostało nienależnie pobrane skutkuje obowiązkiem zwrotu kwoty tychże świadczeń (art. 98 ustawy). Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy, bezzwrotne świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przysługują - na zasadach ogólnych - osobom, których dochód nie przekracza określonego przez ustawodawcę kryterium dochodowego. Dla osoby samotnie gospodarującej - jak w rozpatrywanym przypadku - kryterium to wynosi 477 zł netto (§ 1 pkt rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, Dz. U. nr 135, poz. 950) obowiązującego w dacie przyznawania stronie świadczeń. Jednym ze świadczeń pieniężnych udzielanych w ramach pomocy społecznej jest zasiłek celowy, który może być przyznany za zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy). Nie budzi wątpliwości, że A. J. zwracając się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. o przyznanie pomocy finansowej poinformował, że nie pobiera żadnych świadczeń wypłacanych przez instytucje wojskowe lub ZUS, utrzymuje się jedynie z pomocy finansowej rodziców w kwocie 200 zł miesięcznie. Wobec powyższego wymienionymi wyżej decyzjami z dnia 9 czerwca 2009 r., 29 czerwca i 13 lipca 2009 r. przyznano skarżącemu zasiłki celowe na łączną kwotę 1050 zł. Uzyskanie informacji przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w O. od Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego we W., o tym, że skarżący od października 1999 r. pobiera wojskową rentę inwalidzką w kwocie 1546, 81 zł (netto), spowodowało wznowienie postępowania przez organ pierwszej instancji w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń w formie zasiłku celowego. W konsekwencji, decyzją z dnia 2 czerwca 2010 r. organ pierwszej instancji zasadnie orzekł o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń przyznanych wymienionymi decyzjami. Sąd w całości podzielił stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego zawarte w zaskarżonej decyzji, że pobieranie przez skarżącego wojskowej renty inwalidzkiej spowodowało przekroczenie ustawowego kryterium dochodu dla osoby samotnie gospodarującej co oznacza, że pobrane świadczenia stanowiły "świadczenia nienależnie pobrane" w rozumieniu art. 6 pkt 16 ustawy. Stosownie zaś do art. 106 ust. 5 ustawy, decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia Argumentacja skarżącego dotycząca jego sytuacji zdrowotnej i życiowej nie może zmienić powyższej oceny co do uznania pobranych świadczeń za nienależne, gdyż ustawodawca prawo do świadczeń w formie zasiłku celowego uzależnia wyłącznie od kryterium dochodowego i jest to jedyne kryterium decydujące o tym uprawnieniu. Skoro fakt otrzymania przez skarżącego wojskowej renty inwalidzkiej jest bezsporny, to ta i tylko ta okoliczność przesądziła o uznaniu, że świadczenia były nienależnie pobrane. Zdaniem Sądu organ odwoławczy prawidłowo poinformował skarżącego, że w przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu (stosownie do art. 104 ust. 4 ustawy) lub zastosować inne ulgi przewidziane w tym przepisie. Skarżący może zatem ubiegać się o rozważenie możliwości zastosowania ulg w spłacie kwoty nienależnie pobranych świadczeń z uwagi na szczególną sytuację zobowiązanego (a okolicznością taką może być trudna sytuacja życiowa lub rodzinna). Wniosek ten będzie jednak przedmiotem odrębnego postępowania. Za bezzasadny Sąd uznał zarzut skargi dotyczący załatwienia sprawy z pominięciem osoby skarżącego. Pismem bowiem z dnia 20 kwietnia 2010 r. skarżący został zawiadomiony przez organ pierwszej instancji o wszczęciu postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń, a zawiadomieniem z dnia 17 maja 2010 r. poinformowano skarżącego o zakończeniu postępowania oraz możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Pisma te znajdują się w aktach administracyjnych niniejszej sprawy. Zdaniem Sądu nie znajduje także uzasadnienia zarzut skarżącego odnośnie bezczynności organu odwoławczego gdyż wniesione odwołanie organ ten rozpatrzył i wydał stosowną decyzję. Za nietrafny Sąd uznał wreszcie zarzut wyrażony w piśmie procesowym z dnia 2 lutego 2011 r. oraz podczas rozprawy sądowoadministracyjnej w dniu 13 kwietnia 2011 r., dotyczący tego, że skarżący przez kilka miesięcy nie otrzymywał wojskowej renty inwalidzkiej. W piśmie procesowym z dnia 2 lutego 2011 r. sam skarżący przyznał, że zostało wypłacone mu wyrównanie. Z pisma zaś nadesłanego przez Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego we W. jednoznacznie wynika, że świadczenie to skarżący pobierał nieprzerwanie od października 1999 r. do 28 lutego 2011 r. Gdyby nawet założyć, że wskutek jakiś przyczyn świadczenie przez pewien czas nie było faktycznie wypłacane, to dla oceny sytuacji prawnej skarżącego decydujące znaczenie ma fakt posiadania doń stosownego uprawnienia, a nie fakt zakłóceń w jego realizacji. Sąd jednocześnie podkreśla brak podstaw prawnych do nadania decyzji organu pierwszej instancji rygoru natychmiastowej wykonalności w oparciu o art. 108 § 1 kpa. Katalog przesłanek uzasadniających nadanie decyzji nieostatecznej rygoru natychmiastowej wykonalności jest zamknięty i jedynie wzgląd na dobra i wartości określone w wymienionym przepisie uprawnia organ administracji publicznej do nadania takiego rygoru. Zdaniem Sądu żadna z wymienionych przesłanek w przedmiotowej sprawie nie zachodziła. Wskazane naruszenie nie miało jednak wpływu na treść merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd. Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organy administracyjne wydając zaskarżone decyzje, nie naruszyły prawa. W związku z tym, stosownie do art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku.