IV SA/Wr 76/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Henryk Ożóg, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Protokolant Agnieszka Figura, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 19 maja 2011 r. sprawy ze skargi L. F. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przekazania wniosku do załatwienia Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Rodzinie w Sz. jako organowi właściwemu oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., po rozpatrzeniu zażalenia L. F. na postanowienie Kierownika Zespołu do Spraw Osób Bezdomnych i Uchodźców Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] nr [...] przekazujące wniosek strony do załatwienia Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Rodzinie w Sz. jako organowi właściwemu, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a., kwestionowane postanowienie utrzymało w mocy. W uzasadnieniu postanowienia Kolegium podało, że wnioskiem z dnia 5 lipca 2010 r. L.F. wystąpił do organu pierwszej instancji "o przyznanie pomocy publicznej" w postaci: "trzech posiłków dziennie, w tym jeden obiad (...), odpowiedniej jednostki mieszkaniowej (...), odzieży i obuwia odpowiednich do pory roku (...), odpowiedniej opieki medycznej, w tym psychologicznej (...), zaspokajania potrzeb w dziedzinie wypoczynku, rekreacji i kultury (...), dostępu do komunikacji i łączności (...), edukacji i szkoleń (...)". Oświadczył, że nie jest w stanie podjąć zatrudnienia z uwagi na "brak odpowiedniej kondycji psychofizycznej". Kwestionowanym postanowieniem organ pierwszej instancji przekazał wniosek strony do załatwienia Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Rodzinie w Sz. jako organowi właściwemu. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskodawca podał, iż jest osobą bezdomną i przebywa przy ulicy [...] we W., tj. na terenie D. G. [...] we W. Ostatnie stałe zameldowanie wnioskodawca posiadał w Sz. przy ul. [...]. Organ powołał art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym, w przypadku osoby bezdomnej, właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania osoby na pobyt stały. Z kolei, sprawa nie należy do niecierpiących zwłoki, ponieważ strona ma możliwość skorzystania z usług placówek pomocowych (noclegownie, schroniska), gdzie może mieć zapewniony nocleg, pomoc medyczną oraz jeden ciepły posiłek w wybranej jadłodajni na terenie W. W zażaleniu na to postanowienie L.F. przedstawił własną interpretację pojęcia bezdomności w relacji do "miejsca zamieszkania" określonego w kodeksie cywilnym. Nie zgodził się z rozstrzygnięciem zaskarżonego postanowienia oraz stwierdzeniem, że jego sprawa nie należy do niecierpiących zwłoki. Na uzasadnienie swych twierdzeń przytoczył fragment Biuletynu Głównej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce (tom I, Poznań 1946). W konkluzji wniósł o rozstrzygnięcie "czym są potrzeby niecierpiące zwłoki". Jak dalej podało Kolegium, zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej, właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2 ustawy). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki, właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. W świetle art. 6 pkt 8 ustawy, występujące w przepisach ustawy określenie "osoba bezdomna", oznacza osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Jak wynika z akt sprawy, L.F. przebywając we W. nie ma miejsca zameldowania na pobyt stały oraz nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy. Wnoszący zażalenie jest zatem - w świetle powołanej wyżej definicji - osobą bezdomną. Faktu tego nie kwestionuje również wnoszący zażalenie, lecz wskazując na swoją bezdomność, oczekuje od Gminy W. zapewnienia mu lokalu mieszkalnego, wyżywienia, odzieży oraz innych potrzeb. Podkreślenia wymaga, że L.F. ma potwierdzone ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały w Sz., przy ul. [...]. W odniesieniu do osób bezdomnych, które mają potwierdzone miejsce ostatniego zameldowania na pobyt stały - zgodnie z art. 101 ust. 2 ustawy - właściwa miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Ta konstatacja znajduje potwierdzenie również w orzecznictwie sądów administracyjnych. Przykładowo, Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 stycznia 2008 r., sygn. akt I OW 110/07 (publ. LEX nr 456727) stwierdził, że skoro w przypadku osoby bezdomnej nie jest możliwe ustalenie miejsca zamieszkania, gdyż wiąże się z zamiarem stałego przebywania w określonym miejscu i pod określonym adresem, to konieczne jest posłużenie się adresem stałego zameldowania. Wprawdzie przepis art. 101 ust. 3 ustawy stwarza podstawę do przyjęcia szczególnej właściwości gminy ze względu na miejsce pobytu wnioskodawcy, jednak zastosowanie tego przepisu wymaga uprzedniego stwierdzenia, że zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, a sprawa, której podanie dotyczy jest sprawą niecierpiącą zwłoki. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, powyższe okoliczności zostały przez organ pierwszej instancji rozważone. Organ uznał, że nie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 101 ust. 3 ustawy, ponieważ L.F. ma możliwość skorzystania z usług placówek pomocowych (noclegownia, schroniska), gdzie może mieć zapewniony nocleg, pomoc medyczną oraz jeden ciepły posiłek w wybranej jadłodajni na terenie W., a nadto odzież. Całokształt okoliczności sprawy, w tym twierdzenia zażalenia wskazują, że wnoszący zażalenie nie jest zainteresowany skorzystaniem z oferowanych przez organy pomocy społecznej form pomocy, a tym samym zaspokojenia potrzeb, które uważane są za niezbędne. Z uwagi na fakt, że sytuacja L.F. jest znana organowi odwoławczemu, gdyż jego odwołania i zażalenia są przedmiotem spraw rozpatrywanych przez Kolegium od wielu lat, należy przyjąć, że nie oczekuje on pomocy na potrzeby niezbędne i niecierpiące zwłoki. Dla przykładu: decyzją z dnia [...] ([...]) Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] ([...]), odmawiającą przyznania L.F. świadczenia w postaci zasiłku celowego w formie biletu kredytowanego do Australii, zaś decyzją z dnia [...] ([...]) Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] ([...]), odmawiającą przyznania L.F. pomocy w formie rzeczowej, tj. samochodu półciężarowego w celu ekonomicznego usamodzielnienia. Podobnie obecnie - większość potrzeb objętych wnioskiem do potrzeb niezbędnych nie należy: mieszkanie, wypoczynek, rekreacja i kultura, dostęp do komunikacji i łączności (internetu), edukacji i szkoleń. Wobec powyższego, w ocenie Kolegium, organ pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że w sprawie właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania strony na pobyt stały i stosownie do treści art. 65 § 1 k.p.a. przekazał jego wniosek Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Rodzinie w Sz. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego, a przekazanie sprawy następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Na to postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożył L.F. Skarżący podtrzymując argumentację zawartą w zażaleniu wniósł o jego uchylenie z powodu rażącego naruszenia prawa. Zarówno w skardze, jak i w jej uzupełnieniu, obszernie wypowiedział się w sprawie dotyczącej jego miejsca zamieszkania oraz kwestii niezbędnych i niecierpiących zwłoki potrzeb, które posiada. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Na wstępie powiedzieć należy, że tego rodzaju sprawy jak rozważana, ze skargi L.F., były już przez tutejszy Sąd rozpatrywane. Sąd w obecnym składzie podzielił pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 grudnia 2009 r., sygn. akt IV SA/Wr 361/09 (publ.CBOSA). Sprawa administracyjna w niniejszej sprawie została wszczęta wnioskiem skarżącego z dnia 5 lipca 2010 r. o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Problematyka właściwości miejscowej organów udzielających świadczeń z pomocy społecznej uregulowana została w art. 101 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm.). Stosownie do tych regulacji, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo gminą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). Omawiana ustawa w art. 101 ust. 3 przewiduje, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Według art. 6 pkt 8 ustawy osobą bezdomną jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W ocenie Sądu, dokonane przez organy ustalenia w zakresie stanu faktycznego, jak również wykładnia i zastosowanie powołanych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przepisów prawa, są prawidłowe. Prawidłowe i niekwestionowane przez skarżącego ustalenia faktyczne poczynione w niniejszej sprawie przez organy obu instancji w sposób wyczerpujący, dawały w pełni podstawę do przyjęcia, że skarżący jest osobą bezdomną w rozumieniu przepisów ustawy. W treści powołanego przepisu art. 6 pkt 8 opisano dwie postacie bezdomności obejmujące dwa odrębne stany faktyczne uzasadniające uznanie osoby za bezdomną - pierwszy odnosi się do osoby, która nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i nie jest zameldowana na pobyt stały, a drugi do sytuacji, kiedy osoba nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym, a posiada stałe zameldowanie w lokalu, w którym z kolei nie ma możliwości zamieszkania. Okoliczności wymienione w każdym z tych stanów faktycznych muszą występować kumulatywnie. Odnosząc opisany stan prawny do stanu faktycznego sprawy, należy uznać, że w przypadku skarżącego mamy do czynienia z bezdomnością w pierwszej z opisanych postaci. Zgromadzony w sprawie materiał bezsprzecznie wskazuje bowiem, że skarżący nie posiada zameldowania na pobyt stały. Nie można też uznać, że skarżący zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy. Za lokal taki nie można bowiem uznać obiektu użyteczności publicznej w postaci D. G. we W., co do którego skarżący twierdzi, że na jego terenie przebywa. Ostatnie, potwierdzone miejsce zameldowania skarżącego na pobyt stały znajduje się w Sz. przy ul. [...]. Skoro właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania bezdomnego na pobyt stały, podanie skarżącego o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej należało przekazać według właściwości organowi ostatniego miejsca zameldowania skarżącego na pobyt stały, to jest Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Sz. jako właściwemu, co też uczyniono. Zasadnie organy rozpatrujące sprawę uznały, że sprawa zainicjowana przez skarżącego wnioskiem z dnia 5 lipca 2010 r. o przyznanie pomocy społecznej nie jest sprawą, o której mowa w art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, która uzasadniałaby właściwość miejscową gminy W. Z jej okoliczności nie wynika, by była ona sprawą niecierpiącą zwłoki. Tym bardziej, że skarżący nie chce skorzystać z oferowanej mu pomocy w postaci możliwości skorzystania z usług takich placówek jak noclegownia, czy schronisko, w których mógłby otrzymać choćby pomoc medyczną i ciepły posiłek. Skoro nie budziło wątpliwości, że skarżący jest osobą bezdomną, a nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, organ Gminy W. nie był właściwy miejscowo w sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącego o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. W konsekwencji, przekazanie podania L. F. z dnia 5 lipca 2010 r. według właściwości Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Sz. - w świetle art. 101 ust. 2 ustawy uznać należy za prawidłowe. Zauważyć trzeba, że zgodnie z art. 19 kpa, organy administracji publicznej zobowiązane są z urzędu przestrzegać swojej właściwości miejscowej. Wobec przedstawionych rozważań, uznając zarzuty skargi za bezzasadne Sąd stwierdził, iż zaskarżone postanowienie odpowiada przepisom prawa. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm.), skargę oddalił, o czym orzekł w sentencji wyroku.