IV SA/Wr 765/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA – Jolanta Sikorska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 kwietnia 2005 r. przy udziale --- sprawy ze skargi L. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej L. S. kwotę 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...]wydaną na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 oraz art. 2 pkt 2 lit. a) i b) ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. odmówił przyznania L. S. uprawienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie. W uzasadnieniu podał, że L. S. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego określonego w przepisach powołanej wyżej ustawy. Wskazał, że w niniejszej sprawie ma zastosowanie art. 2 pkt 2 lit. a) i b) ustawy z dnia 31 maja 1996 r., który stanowi, że represją w rozumieniu ustawy jest: deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium: a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Organ odmówił przyznania stronie uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego przepisami w/w ustawy podając, że nie spełnia ona określonego przepisami warunku deportacji do pracy przymusowej z terytorium II RP. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy L. S. podała, że decyzja jest dla niej krzywdząca. Wyjaśniła, że przebywała na przymusowych robotach w Niemczech wraz z rodzicami jako dziecko do lat [...]. Na roboty została wraz z rodzicami wywieziona z obozu koncentracyjnego Oświęcim Brzezinka w [...]r. Podała, że jest zaskoczona treścią wydanej decyzji albowiem jej matka otrzymała świadczenie a ona, będąc przy matce, takiego świadczenia nie otrzymała. Do odwołania dołączyła jako dowód oświadczenie świadka. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...]r. Nr [...]z powołaniem się na przepis art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 2 kpa oraz art. 2 pkt 2 lit. a i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r. W uzasadnieniu podał, że zgodnie z art. 1 ust. 1 powołanej wyżej ustawy świadczenie pieniężne przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy stanowi, że represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Organ wskazał, iż z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że L. S. została wywieziona z miejscowości G. znajdującej się na terytorium byłego ZSRR , a więc z obszaru nie należącego do państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. Brak jest więc podstaw do przyznania jej uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Organ dodał, że Fundacja "Polsko-Niemieckie Pojednanie" kieruje się własnymi odrębnymi przepisami, których nie można utożsamiać z przepisami ustawy stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Mając powyższe na uwadze orzekł jak w zaskarżonej decyzji. W skardze na powyższą decyzję L. S. podtrzymała twierdzenia zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ wniósł o oddalenie skargi, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wniósł także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Poinformowana o powyższym wniosku skarżąca wyraziła zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Administracyjny zważył, co następuje. Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd uznał, że wydane decyzje naruszają prawo procesowe w stopniu skutkującym konieczność ich uchylenia. Wskazać należy, że materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, jak to trafnie podaje organ decyzyjny, stanowią przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Z przepisu art. 1 ust. 1 powołanej ustawy wynika, że świadczenie pieniężne przysługuje z mocy tej ustawy osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten zatem przewiduje prawo do świadczenia pieniężnego dla osób, które podlegały represjom określonym w ustawie. Ustawa nie przewiduje jednak objęcia świadczeniem wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego i powojennego. Nie dotyczy wszystkich rodzajów i form represji jakim w tym okresie poddani byli obywatele polscy. Rodzaje represji, których doznanie z zastrzeżeniem wymagań art. 1 ustawy uprawnia do ubiegania się o przyznanie świadczenia pieniężnego wymienione zostały w sposób enumeratywny w art. 2 ustawy. Obejmują one: 1. osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych oraz 2. deportację do przymusowej pracy na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939r. na terytorium: a) III Rzeszy i terytoriów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, b) Związku Radzieckiego i terenów przez niego okupowanych w okresie od 17 września 1939r. do dnia 5 lutego 1946r. oraz po tym okresie do końca 1948r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Zatem represją w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a) w/w ustawy jest, co trafnie podkreśla organ decyzyjny, deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Rozpatrując sprawę po raz pierwszy w decyzji z dnia [...]r. organ w ogóle nie poczynił jakichkolwiek ustaleń faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W uzasadnieniu wydanej w tym dniu decyzji administracyjnej przytoczył jedynie treść przepisów ustawy będących materialnoprawną podstawą jej rozstrzygnięcia i podał, że strona nie spełnia określonego przepisami warunku deportacji do pracy przymusowej z terytorium II RP. Decyzja tej treści nie odpowiada wymogom art. 107 § 3 kpa. Powyższe uchybienie formalne uniemożliwia sądowi przeprowadzenie jej prawidłowej kontroli pod względem zgodności z prawem. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podała, że przebywała na przymusowych robotach w Niemczech wraz z rodzicami jako dwunastoletnie dziecko. Na roboty została wywieziona wraz z rodzicami z obozu koncentracyjnego Oświęcim Brzezinka w [...]r. Podała także, że jej matka otrzymała świadczenie a ona nie, co jest dla niej zaskoczeniem. Do odwołania dołączyła jako dowód oświadczenie świadka, swojej matki – D. W., która potwierdziła dotychczasowe twierdzenia strony w sprawie. Rozpatrując odwołanie organ poczynił na odwołaniu strony szereg adnotacji czerwonym długopisem, z których można wnioskować, że sprawa matki skarżącej była przedmiotem rozstrzygania przez jakiś organ i przyznano jej jakieś świadczenia lecz powyższe adnotacje nie znalazły rozwinięcia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W decyzji tej organ w żaden sposób nie odniósł się do twierdzeń strony odnośnie przyznania matce strony uprawnienia do świadczenia. Okoliczność ta jest o tyle istotna, że strona ma prawo wiedzieć z jakich przyczyn organ nie uznał jej twierdzeń za znaczące w sprawie. Obowiązek organu w tym zakresie wynika z przepisu art. 107 § 3 kpa oraz art. 9 kpa. Ponadto należy zwrócić uwagę, że zgodnie z utrwalonym już w tym względzie orzecznictwem osobą represjonowaną jest osoba deportowana do pracy przymusowej lub osadzona w obozie pracy przymusowej bez względu na wiek (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 13 stycznia 2000r., sygn.akt III RN 112/99, OSN i AP Nr 20 z 2000r., poz. 736; z dnia 6 kwietnia 2000r., sygn.akt III RN 143/99, "Wokanda" 2000, Nr 9, str.31). W wyroku z dnia 19 sierpnia 2004r. sygn. akt OSK 135/04 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał i podzielił kierunek wykładni w tych sprawach, zgodnie z którym przyjmuje się, że o deportacji (wywiezieniu) można mówić zarówno wtedy, gdy dziecko zostało wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, jak i wtedy, gdy wywieziona na roboty przymusowe kobieta urodziła dziecko w miejscu wykonywania tych robót. W wyroku tym wyrażono pogląd, że sytuacja małego dziecka wywiezionego wraz z matką na roboty przymusowe jest taka sama, jak dziecka urodzonego już po wywiezieniu matki na roboty przymusowe. Z powyższego wynika, że zarówno dziecko wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, jak i dziecko urodzone już po wywiezieniu matki na roboty przymusowe, dzieli los matki (rodziców), a tym samym służą mu uprawnienia przewidziane omawianą ustawą, jeżeli uprawnienia takie służą rodzicom małoletniego. Nie sposób w tej sytuacji, bez należytego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych mających istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności sytuacji prawnej matki skarżącej, uznać zaskarżoną decyzję za prawidłową. Gdyby bowiem się okazało, że matce skarżącej istotnie przyznano uprawnienia na podstawie ustawy będącej podstawą rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, to nie można by uznać za trafne rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Gdyby się natomiast okazało, że matce skarżącej przyznano uprawnienia przewidziane ustawą lecz decyzja tej treści pozostaje w sprzeczności z przepisami owej ustawy z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu decyzji będącej przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie, to organ winien z urzędu podjąć działania mające na celu wyeliminowanie z obrotu prawnego tejże decyzji jako sprzecznej z prawem. Wyżej wskazane uchybienia formalne jako mające istotny wpływ na wynik sprawy skutkowały konieczność uchylenia wydanych w sprawie decyzji, co orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ decyzyjny, mając na względzie to, co powiedziano wyżej, wyjaśni sprawę we wskazanym kierunku, poczyni prawidłowe ustalenia w tym względzie i dopiero wówczas rozstrzygnie o zasadności zgłoszonego wniosku. O kosztach postępowania przed Sądem orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zaś orzeczenie zawarte w pkt III wyroku oparto na przepisie art. 152 owej ustawy, a to w związku z treścią wydanych w sprawie decyzji, które jako odmawiające przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w/w ustawą, nie posiadają cech wykonalności.