IV SA/Wr 767/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący : Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.) Sędziowie : Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski Protokolant : Dorota Hurman po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 16 marca 2011 r. ze skargi L. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...], [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy rzeczowej oddala skargę. Decyzją z dnia [...], nr [...] wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta M. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w M., na podstawie art. 39, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 175, poz. 1362 ze zm.), zwanej dalej ustawą, oraz art. 104 kpa odmówiono L. T. przyznania pomocy rzeczowej w formie lodówki i kuchni węglowej. W uzasadnieniu wskazano, że na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, że dochód strony w wysokości 757,67 zł przekracza kryterium dochodowe. Wskazano też, że Ośrodek nie może sprostać oczekiwaniom strony w zakresie udzielenia pomocy w formie rzeczowej ponieważ nie dysponuje sprzętami ani rzeczami wymienionymi we wniosku strony. Zdaniem organu pomocy społecznej, strona w zajmowanym mieszkaniu posiada sprzęty wymienione we wniosku o udzielenie pomocy społecznej tj. kuchnię gazową i piecyk węglowy. Drugi piec, który został zakupiony dla syna strony zostanie przywieziony z B. K., są więc możliwości ogrzania i gotowania. Wskazano, że uszkodzona lodówka stoi na korytarzu i można ją naprawić, a ponadto strona może dołożyć starań w celu pozyskania lodówki poprzez wywieszenie ogłoszenia na tablicy, gdyż wiele osób pozbywa się takiego sprzętu. Wskazano jednocześnie, że Ośrodek Pomocy Społecznej dysponuje określoną pulą środków finansowych, a przed udzieleniem pomocy organ I instancji dokonuje dokładnego rozeznania potrzeb wnioskodawców i tak w roku 2010 udzielono pomocy 37 osobom, w szczególności na leki i leczenie. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji L. T. wniosła odwołanie, w którym podała, że działalność gospodarczą podjęła bo nie było żadnej propozycji pracy pomimo, że posiada wykształcenie średnie ekonomiczne. Zdaniem odwołującej się Gmina M. o nią nie dba i żąda tylko opłaty targowej. Podała, że zużycie gazu przy eksploatacji dotychczasowej kuchenki gazowej kształtuje się na poziomie około 1.000 zł rocznie, nadto brakuje jej funduszy na naprawę lodówki (300 zł), która jest starego typu i przez to nieekonomiczna. Decyzją z [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 2 ust. 1, art. 3, art. 7, art. 8 ust. 1 pkt. 1, ust. 3 oraz art. 39 ustawy utrzymało w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że w dniu 21 lipca 2010 r. L. T zgłosiła organowi pierwszej instancji, iż oczekuje pomocy finansowej w formie zasiłku celowego w wysokości 300 zł (150 zł na zaległy czynsz i 150 zł za wodę, ścieki i gaz) oraz przyznania pomocy rzeczowej w formie lodówki i kuchni węglowej. Strona posiada trzypokojowe mieszkanie. Mieszkanie jest własnością strony, jest ono w bardzo złym stanie technicznym, brak jest łazienki, meble są stare. Strona powołała się na trudną sytuację finansową spowodowaną prowadzeniem od szeregu lat nierentownej działalności gospodarczej , zadłużeniem w bankach i u osób prywatnych i instytucjach. Podała, że z powodu zadłużenia nie może już zaciągnąć następnej pożyczki na spłatę zaległości finansowych. Wskazała, że pomimo zarejestrowania się w PUP nie otrzymała żadnej oferty pracy chociaż posiada średnie wykształcenie ekonomiczne. Strona dołączyła do wniosku pismo z ZUS z dnia 26 lutego 2010 r. o odmowie umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ogólną sumę 6.704, 23 zł, wezwanie do zapłaty z dnia 4 lutego 2010 r. ZBK w B. K. kwoty 1.096, zł wraz z odsetkami, pismo ZGKiM w M. z dnia 30 czerwca 2010 r. o zadłużeniu na kwotę 587,49 zł., roczne rozliczenie Wspólnoty Mieszkaniowej w M. za rok 2009 na kwotę 629,80 zł. Dalej wskazano, że pracownik socjalny organu pierwszej instancji w dniu 4 sierpnia 2010 r. przeprowadził wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania strony i ustalił, że L. T. ur. 5 marca 1942 r. pomimo, że mieszka z synem A. T. to prowadzi odrębne, jednoosobowe gospodarstwo domowe. Syn strony utrzymuje się z renty i zasiłku pielęgnacyjnego. Według jego oświadczenia nie pomaga matce. Strona posiada trzypokojowe mieszkanie. L. T. jest osobą schorowaną. Źródłem utrzymania strony jest emerytura w wysokości 757,67 zł, obciążona z powodu potrącania zaległych składek ZUS w wysokości 220,24 zł miesięcznie . Równocześnie ten sam pracownik stwierdził, że strona prowadzi nierentowną działalność gospodarczą pn. "Handel Detaliczny Artykułami Wielobranżowymi" i jest zadłużona z tytułu zaciągniętych kredytów w bankach , których nie jest w stanie spłacić i że taka sytuacja utrzymuje się od szeregu lat. W aktach sprawy znajduje się oświadczenie strony z dnia 4 sierpnia 2010 r., z którego wynika, że za miesiąc czerwiec 2010 r. nie osiągnęła dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Organ pierwszej instancji proponował stronie zawarcie kontraktu socjalnego w celu likwidacji działalności gospodarczej. Strona w dniu 4 sierpnia 2010 r. oświadczyła na piśmie , że nie wyraża zgody na zawarcie proponowanego kontraktu socjalnego na likwidację działalności gospodarczej z powodu zadłużeń wobec wierzycieli oraz zadłużenia syna rencisty w wielu bankach, jak również w zadłużenia w ZGM i ZBK w B. K. oraz u osób prywatnych. Wg zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. K. z dnia 9 sierpnia 2010 r. L. T. w roku podatkowym 2009 uzyskała dochód w wysokości 9.964,88 zł. Organ odwoławczy wskazał, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowią przepisy ustawy. Na podstawie art. 8 ust. 1 pkt. 1 ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91 przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł. Warunki przyznania zasiłku celowego określa art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy. W myśl tego przepisu w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Stosownie do ust. 3 powołanego wyżej przepisu za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Dochód strony ustalony zgodnie z powołanymi wyżej przepisami w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku ,tj. w czerwcu 2010 r. wyniósł 757,67 zł. Zatem dochód strony przekraczał kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej o 280, 67 zł. (757,67 zł. - 477 zł.). Kolegium wyjaśniło, iż spłata kredytu jak i spłata zaległych składek ZUS nie stanowi utraty dochodu i nie może wpływać na wysokość kryterium dochodowego. Przekroczenie kryterium dochodowego stanowi ujemną przesłankę do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego. Niezależnie od powyższego Kolegium wskazało, że w oparciu o art. 4 ustawy osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc (lub korzystającej z niej) należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych i rozsądnych propozycji pracownika socjalnego, pomagających osobie lub rodzinie przezwyciężyć trudne sytuacje. Za brak współpracy, o jakiej mowa w tym przepisie uznać należy odmowę zawarcia kontraktu socjalnego. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniosła L. T. Wskazała, że przepracowała 23 lata i 7 miesięcy. Działalność gospodarczą podjęła po przeprowadzce do M., ponieważ nie było dla niej innej propozycji pracy pomimo, że ukończyła Policealne Studium Ekonomiczne. Działalność ta nie przynosi jej dochodów bo nie posiada samochodu, ponadto zbyt wysoka opłata targowa w M., (26 zł za jeden dzień) sprawia, że dojeżdża do innych miejscowości na targ. Ponadto winą za brak dochodów z tej działalności skarżąca obciążyła Gminę z uwagi na to, że nie otrzymała żadnej pożyczki na rozpoczęcie działalności gospodarczej w sytuacji gdy inne osoby będące w podobnej sytuacji w latach 90-tych taką pomoc otrzymywało. Ponadto wskazała, że z synem A. T. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Wyjaśniła, że w wywiadzie środowiskowym podała, że syn i ona prowadzą oddzielne gospodarstwo domowe tylko dlatego, żeby syn mógł uzyskać pomoc w formie zasiłku celowego w wysokości 50 zł na przejazd do W. celem stawienia się na komisję lekarską. Potwierdziła fakt zadłużenia w wielu bankach jak i u osób prywatnych, wskazała, że z emerytury w wysokości 757, 67 zł ZUS potrąca kwotę od 220 zł do 240 zł miesięcznie. Zdaniem skarżącej kuchnia węglowa jest tak przepalona, że może stanowić zagrożenie pożarowe oraz ryzyko zatrucia tlenkiem węgla. Wskazała, że nie może zawrzeć proponowanego przez organ I instancji kontraktu socjalnego, którego założeniem jest likwidacja nierentownej działalności gospodarczej z uwagi na to, że działalność ta jest jedyną forma przetrwania i daje szansę na spłatę wierzycieli oraz zadłużenia jej syna. Wskazała, że propozycja współpracy z OPS w M. winna być w latach 90-tych, tj. po przeprowadzce do tej Gminy. Jej emerytura nie wystarczy na spłatę obciążenia z powodu zaciągniętych kredytów jak i opłacanie składek ZUS. Dodała, że otrzymała sądowy nakaz zapłaty na kwotę 1.266 zł + 200 zł kosztów procesu. Podniosła, że w jej ocenie ona i jej syn są dyskryminowani przez organ pomocy społecznej ponieważ inne osoby są lepiej traktowane i otrzymują pomoc z opieki społecznej. Dodała, że oczekuje pomocy w postaci przyznania większej kwoty zasiłku celowego na opał, wyżywienie, odzież, zakup lekarstw, opłaty eksploatacyjne i remont mieszkania. Skarżąca wskazała, że nie stać ją na przywiezienie piecyka (zakupionego przez OPS w M. dla syna) oraz poniesienie kosztów wniesienia do mieszkania. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z powodów podanych w uzasadnieniu decyzji ostatecznej. Wskazano jednocześnie, że skoro skarżąca, wbrew temu co oświadczyła w wywiadzie środowiskowym w dniu 4 sierpnia 2010 r., prowadzi gospodarstwo domowe z synem A. T., którego źródłem utrzymania jest renta i zasiłek pielęgnacyjny w łącznej wysokości 769, 72 zł to faktyczny dochód na osobę w rodzinie w niniejszej sprawie wynosi 769, 69 zł i jest wyższy od kryterium na osobę w rodzinie o 412, 69 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury. Sąd administracyjny nie jest też tym samym uprawniony do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie w postaci wydania orzeczenia zmieniającego kontrolowaną decyzję. W niniejszej sprawie skarga wniesiona została na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...], nr [...] utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia z pomocy rzeczowej w formie lodówki i kuchni węglowej. Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych zasad kontrola wykazała, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja pierwszoinstancyjna odpowiadają przepisom prawa. Podstawę materialnoprawną wydanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej zwanej dalej ustawą, która określa zasady przyznawania pomocy społecznej. Podkreślić należy, że stosownie do treści art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna służy wspieraniu osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwieniu im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być jednak odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). W myśl art. 3 ust. 2 tej ustawy, zadaniem pomocy społecznej jest bowiem zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Jedną z form pomocy społecznej, której rodzaje określone zostały w art. 36 ustawy, jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego (art. 36 pkt 1 lit. "c" ustawy). Zgodnie z art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Na gruncie powołanej regulacji zauważyć należy, że okoliczności, określone w ust. 2, których wystąpienie uprawnia do przyznania zasiłku celowego, wskazane zostały przez ustawodawcę jedynie przykładowo. Przyjąć tym samym trzeba, że również każda inna potrzeba, o ile będzie potrzebą niezbędną, może stanowić podstawę uprawnienia do otrzymania tego świadczenia. Jego przyznanie jednak w każdym przypadku uzależnione będzie od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego, wynikającego z art. 8 ust. 1 ustawy. Oznacza to, że niezależnie od zaistniałych trudności życiowych, organ przyznający świadczenia z pomocy społecznej obowiązany będzie odmówić przyznania zasiłku celowego osobie samotnie gospodarującej, bądź rodzinie, jeśli jej dochód przekroczy ustawowe kryterium dochodowe. O ile bowiem, rozstrzygając o przyznaniu zasiłku celowego organ działa na zasadzie uznania administracyjnego, uznanie to nie pozwala organowi na dowolność w podjęciu rozstrzygnięcia. Oznacza to, że wprawdzie w przypadku, gdy kryterium dochodowe zostanie spełnione, dokonując interpretacji i oceny w zakresie "niezbędnej potrzeby bytowej", może odmówić przyznania zasiłku celowego, niemniej jednak z uwagi na regulację art. 8 ust. 1 ustawy, w każdym przypadku obowiązany jest odmówić przyznania zasiłku celowego, gdy ustawowo określone kryterium dochodowe zostanie przekroczone. Niespełnienie wskazanego wymogu bezwzględnie wyłącza przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego. W niniejszej sprawie, jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym, skarżąca zamieszkuje z synem, ale prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W myśl art. 8 ust. 1 prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje: osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł. Stosownie do ust. 3 powołanego art. 8 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W ocenie Sądu, organy prawidłowo ustaliły, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie zasiłku, tj. w miesiącu czerwcu 2010 r. skarżąca uzyskała dochód w wysokości 757, 67 zł. Słusznie też na tej podstawie uznano, że przekraczał on określone dla osoby samotnie gospodarującej kryterium dochodowe o kwotę 280, 67 zł. Podsumowując dotychczasowe rozważania należało stwierdzić, że skarżąca nie spełniła warunków do uzyskania pomocy w formie zasiłku celowego, gdyż jej dochód przekroczył kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej o kwotę 280, 67 zł. Jak wskazano już wyżej, kryterium dochodowe jest przesłanką warunkującą przyznanie świadczenia tego rodzaju, co oznacza, że jej niespełnienie pozbawia organ możliwości przyznania zasiłku celowego, nawet jeżeli wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji życiowej. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że z akt administracyjnych sprawy, wynika również brak wyrażenia zgody przez skarżącą na zaproponowane jej ze strony Ośrodka Pomocy Społecznej formy pomocy tj. pracę socjalną w formie wskazówek, informacji w zakresie samodzielnego rozwiązywania problemów będących przyczyną trudnej egzystencji oraz zawarcie kontraktu socjalnego dotyczącego likwidacji nierentownej działalności gospodarczej. Postawa taka jest równoznaczna z brakiem wykonania obowiązku wynikającego z art. 4 ustawy, zgodnie z którym osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organy administracyjne wydając zaskarżone decyzje, nie naruszyły prawa. W związku z tym, stosownie do art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak na wstępie.