IV SA/Wr 770/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Wydziale IV w dniu 6 marca 2018 r. sprawy ze skargi W. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala sprzeciw. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją Nr [...] z dnia [...] września 2017 r. na podstawie art. 138 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego (j.t.Dz.U.2017, poz.1257) oraz art.3 ust. 3 i 4 , art.8 ust.1 pkt. 1 i art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz.U. 2017r. , poz. 7069) , uchwały Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013 roku o ustanowieniu wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020 (M.P. 2013,poz. 1024), uchwały Nr [...] Rady Miasta N. z dnia [...] lutego 2014 roku w sprawie szczegółowych zasad udzielania pomocy w ramach wieloletniego programu wspierania finansowego gminy w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020 ([...]) - po rozpatrzeniu odwołania Pana W. U. zam. w N. przy ul. [...] od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta N. przez Kierownika Sekcji Pomocy Środowiskowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z dnia [...] sierpnia 2017 roku Nr [...] w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego na zakup leków, żywności, gazu i ciśnieniomierza - uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu organ podał, że przedmiotem postępowania administracyjnego jest zasiłek celowy o jaki wystąpił w dniu 8 lutego 2017 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. W.U. Powołując się na art.2, art.3, art. 4, art.7 , art.8, art. 11 ust.2, art. 39, art. 106 i art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, po rozpatrzeniu wniosku z dnia 8 lutego 2017 r., organ I instancji zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. odmówił przyznania W. U. zasiłku celowego na zakup leków, żywności, gazu i ciśnieniomierza. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 23 lutego pracownicy socjalni udali się do miejsca zamieszkania wnioskodawcy w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, w/w nie wpuścił pracowników do mieszkania, oświadczają, że właśnie wychodzi i wywiad środowiskowy nie może być przeprowadzony, a pracownik socjalny nie umówił się telefonicznie na przeprowadzenie wywiadu. Ponadto organ zacytował przepisy art. 106 ust.4 i art. 107, art. 11 ust.2 ustawy o pomocy społecznej dotyczące obowiązku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, współpracy wnioskodawcy z pracownikiem socjalnym pomocy społecznej. Reasumując organ zaznaczył, iż wobec uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie ma podstaw do objęcia zainteresowanego pomocą w formie zasiłków na wnioskowane cele. Od wydanej decyzji zainteresowany wniósł odwołanie wskazując, że już w oświadczeniu z dnia 8 lutego br. podał przyczyny dla którym może nie być w mieszkaniu, a telefoniczne powiadomienie o wywiadzie załatwiłoby sprawę, sprawa dotyczy okresu od stycznie do kwietnia, a wywiad był przeprowadzony w marcu 2017 roku. W. U. podał, iż jest osobą niepełnosprawną, wymaga opieki specjalistycznej i systematycznego przyjmowania leków. Organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 11 ustawy brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, i innych okoliczności określonych w tym przepisie mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Regulacja art. 11 ust.2 ustawy jest regulacją materialno-prawną w zakresie ograniczenia prawa do świadczeń z pomocy społecznej, jest ona następstwem negatywnych zachowań świadczeniobiorcy. Stosownie do art. 77 § 1 k.p.a., na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy oraz dokonania oceny na podstawie art. 80 k.p.a. całokształtu materiału dowodowego. W postępowaniu w sprawach z zakresu pomocy społecznej, podstawowym dowodem przeprowadzanym w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawcy pomocy społecznej jest obligatoryjne przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - Dz. U. z 2015 r. poz. 163, z późn. zm.). Z jednej strony organ jest zobowiązany do zebrania materiału dowodowego, natomiast strona jest zobowiązana do współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych sprawy, przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu. Dowód z rodzinnego wywiadu środowiskowego stanowi swoiste postępowanie dowodowe, prowadzone z udziałem strony, świadków, oględzin miejsca pobytu strony, ewentualnie treści dokumentów urzędowych i prywatnych. Niemożność natomiast przeprowadzenia wywiadu uniemożliwia organowi dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga od strony szczególnej aktywności, bowiem z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej, nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi. Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 107 ust.4a ustawy). W aktach sprawy brak jest wywiadu środowiskowego z marca 2017 roku na jaki w odwołaniu wskazuje strona. Ponadto strona wskazuje, iż nie wiedziała o terminie przeprowadzenia wywiadu, nie była zawiadomiona ("telefoniczne powiadomienie o wywiadzie załatwiłoby sprawę"). W oświadczeniu z dnia 8 lutego br. w/w podał przyczyny dla którym może nie być w mieszkaniu. Organ I instancji nie odniósł się do zarzutów strony (oświadczenie strony z dnia 8 lutego br., zaskarżona decyzja z dnia 1 sierpnia br.). Przekazując odwołanie organ także nie wyjaśnił kwestii terminu wyznaczenia wywiadu , w tym poinformowania strony o jego przeprowadzeniu wskazując na okoliczność nie wpuszczenia pracowników do mieszkania w chwili, gdy zjawili się w miejscu zamieszkania w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Podał, że jak wskazano wyżej strona nie jest zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych sprawy czy przedstawieniu informacji niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego. Niemniej jednak na organie ciąży obowiązek zawiadomienia o terminie przeprowadzenia dowodu stosownie do cytowanego przepisu. Termin taki w przedmiotowej sprawie nie został ustalony. W dniu 23 lutego 2017 roku pracownicy socjalni udali się do miejsca zamieszkania strony nie informując w/w o przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, chociaż już wcześniej niż planowana wizyta do organu wpłynął kolejny wniosek Pana W. U. ( z dnia 8 lutego br., wpływ 10 lutego 2017r.) wraz z oświadczeniem iż "każdego dnia o godz. 12/15 jedzie po córkę do szkoły, co zajmuje około godziny, również może być u lekarza, stara się jak najkrócej przebywać w mieszkaniu (...) musi oszczędzać opał (...), pracownik socjalny ma Jego nr telefonu (...), również we wniosku z grudnia 2016 r. wskazał na telefon kontaktowy (...). W ocenie Kolegium, przy tak przedstawionych okolicznościach, w chwili obecnej nie można uznać za zasadną odmowę strony do przeprowadzeniu wywiadu, tym samym uznać o braku współdziałania W. U. z pracownikiem socjalnym (skutkującym odmową przyznania świadczenia w trybie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). Kolegium stwierdziło, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ winien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, wyznaczyć termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i w zależności od ustaleń ponownie rozpatrzyć wniosek strony o przyznanie zasiłku celowego. Sprzeciw na powyższą decyzję złożył wnioskodawca, wniósł o jej uchylenie jak również decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu podał, że "Kierownik MOPS odmawiając mu pomocy na zakup leków wydaje na wnioskodawcę wyrok śmierci". Jest osobą chorą, niepełnosprawną, korzysta z pomocy MOPS około 10 lat. Od stycznia 2017 r. nie posiada ciśnieniomierza "co było powodem bezpośredniego zagrożenia życia". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie sprzeciwu. Podał, że wydano zaskarżoną decyzję, gdyż postępowanie organu I instancji zostało przeprowadzone z naruszeniem norm prawa procesowego "organ nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w takim zakresie, iż miało to wpływ na merytoryczne rozstrzygnięcie. Szczególną formą dowodu w sprawach z zakresu pomocy społecznej jest rodzinny wywiad środowiskowy; organ I instancji na którym ciąży taki obowiązek, nie przeprowadził wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony. Ponadto wskazane przez organ okoliczności uniemożliwienia przez skarżącego przeprowadzenia przez pracownika socjalnego wywiadu, w świetle zebranego w sprawie materiału, nie można uznać za odmowę jego przeprowadzenia w świetle argumentów przez niego przedstawionych. Wymóg przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w celu merytorycznego rozpatrzenia wniosku skarżącego stanowił podstawę do zastosowania przez tutejsze Kolegium art. 138 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Art. 138 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.) – dalej k.p.a., określa rodzaje decyzji wydawanych przez organ odwoławczy. W § 2 stanowi, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Decyzja, od której został wniesiony sprzeciw jest oparta na wyżej wymienionym przepisie. Organ odwoławczy uchylając decyzję organu I instancji stwierdził, że brak jest podstaw do odmowy przyznania świadczenia w oparciu o art. 11 ustawy o pomocy społecznej i sformułowania zarzutu braku współpracy i uniemożliwieniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego albowiem w niniejszej sprawie organ I instancji nie zawiadomił skutecznie skarżącego o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Tym samym nie można przypisać winy skarżącemu w związku z nieprzeprowadzonym wywiadem. W związku z powyższym organ udzielił wskazówek - co do dalszego postępowania w sprawie - przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, wyznaczenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego a w zależności od ustaleń ponowne rozpatrzenie wniosku strony. Zgodnie z art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – dalej p.p.s.a. od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw, zwany dalej "sprzeciwem od decyzji". Przesłanki ocenianie przy rozpoznaniu sprzeciwu określa 64e p.p.s.a. Mówi on, że rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Art. 64d § 1 p.p.s.a. stanowi, że Sąd rozpoznaje sprzeciw od decyzji na posiedzeniu niejawnym w terminie 30 dni od dnia wpływu sprzeciwu od decyzji. Zgodnie z § 2 tego przepisu Sąd rozpoznając sprzeciw od decyzji, może przekazać sprawę do rozpoznania na rozprawie. Mając na uwadze powołane wyżej przepisy a także stan faktyczny sprawy, należy uznać, że decyzja, od której został złożony sprzeciw trafnie zarzuca, że organ I instancji wydał decyzję z naruszeniem przepisów postępowania a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotne znaczenie dla rozpoznania sprawy. Przede wszystkim należy się zgodzić z organem odwoławczym, iż rozpoznając złożony przez stronę wniosek o przyznanie zasiłku celowego organ zobowiązany jest do przeprowadzenia lub aktualizacji wywiadu środowiskowego. Powyższe wynika z art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 107 ust. 4 w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy. W aktach administracyjnych sprawy brak jest dokumentów a w decyzji ustaleń w przedmiocie, czy skarżący jest osobą korzystającą z pomocy ośrodka, czy o taką pomoc zwrócił się po raz pierwszy i jeżeli jest osobą korzystającą po raz kolejny z pomocy, kiedy przeprowadzono wywiad aktualizacyjny po raz ostatni. Zgodzić się należy z wypowiedzią organu, że brak jest w aktach dowodu na to aby przeprowadzono wywiad w marcu 2017 r., który mógłby stanowić podstawę do rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 16 stycznia 2017 r., 8 lutego 2017 r. Niewątpliwie rodzinny wywiad środowiskowy jest podstawowym dowodem dla rozpoznania wniosku o przyznanie pomocy, co wynika między innymi z art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Przedmiotem ustaleń organu podczas tej czynności jest sytuacja rodzinna, majątkowa, dochodowa i osobista osoby zainteresowanej, ustalenia dokonane w tym zakresie są istotne dla rozpoznania wniosku. Brak ustaleń w tym zakresie a także brak współdziałania może prowadzić do odmowy przyznania świadczeń – co wynika z art. 11 ust. 2 i 107 ust. 4a omawianej ustawy. Stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W tym przypadku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Zgodzić się należy z organem, a powyższe wynika z akt administracyjnych sprawy, że w dniach 27 stycznia 2017 r., 31 stycznia 2017 r. i 2 lutego 2017 r. a także 23 lutego 2017 r. skarżący nie był powiadamiany o terminie przeprowadzanego wywiadu. Wyjaśnił też w oświadczeniu z dnia 8 lutego 2017 r. z jakich powodów mógł być nieobecny w tym czasie w domu. Zgodzić się należy z organem II instancji, że brak jest podstaw do uznania, że z winy zainteresowanego nie doszło do przeprowadzenia wywiadu. Jak również o tym, że pewnym i skutecznym sposobem jest powiadomienie osoby zainteresowanej na piśmie o terminie przeprowadzenia wywiadu. W tych okolicznościach skoro z przyczyn nie zawinionych przez wnioskodawcę nie zostały dokonane podstawowe czynności i tym samym nie wyjaśniono okoliczności istotne dla rozpoznania sprawy decyzję organu I instancji należało uchylić celem uzupełnienia materiału dowodowego. W tych okolicznościach zarzuty sprzeciwu należy uznać za niezasadne i sprzeciw należało oddalić w całości.