IV SA/Wr 770/17

Ewa Orłowska – starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku adwokat, ustanowionej z urzędu, N. K. o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze sprzeciwu W. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [..]r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego postanawia: przyznać od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu adwokat, ustanowionej z urzędu, wynagrodzenie za udział w postępowaniu sądowym w I instancji w wysokości [...] zł wraz ze stawką podatku VAT w kwocie [..] zł, czyli ogółem [...] zł. Postanowieniem starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 10 stycznia 2018 r. przyznano stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu (pkt I sentencji). Okręgowa Rada Adwokacka pismem z dnia 18 stycznia 2018 r. wyznaczyła pełnomocnika z urzędu adwokat N. K. Dnia 29 stycznia 2018 r. pełnomocnik z urzędu zapoznała się z aktami sprawy. Zarządzeniem Sędziego z dnia 13 lutego 2018 r. sprawę skierowano na posiedzenie niejawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 6 marca 2018 r., wydanym na posiedzeniu niejawnym, oddalił sprzeciw wniesiony przez skarżącego na zaskarżoną decyzję. Pismem Sądu z dnia 7 marca 2017 r. odpis sentencji tego wyroku został wysłany w celu doręczenia pełnomocnikowi z urzędu i organowi administracji. Odpis tej sentencji został doręczony organowi administracji w dniu 12 marca 2018 r., a pełnomocnikowi z urzędu w dniu 16 marca 2018 r. Następnie pismem z dnia 23 marca 2018 r., pełnomocnik z urzędu złożyła wniosek o sporządzenie uzasadnienia powyższego wyroku Sądu. O odpisu tego wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi z urzędu w dniu 22 maja 2018 r. Następnie pismem z dnia 4 lipca 2018 r. k- 87 pełnomocnik z urzędu złożyła wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych (tj. o przyznanie wynagrodzenia). Wniosek ten zawiera oświadczenie, że opłaty z tytułu pomocy prawnej nie zostały opłacone w całości ani w część. W uzasadnieniu tego wniosku pełnomocnik powołała przepis art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz podała, że wykonując obowiązki na zasadzie prawa pomocy podjęła następujące czynności: analiza akt w siedzibie WSA; kontakt telefoniczny ze stroną celem omówienia sprawy i pouczenia o prawach strony, pismo do strony celem ustalenia stanowiska w sprawie, wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W ostatnim zdaniu tego wniosku pełnomocnik wskazała, iż wnosi o przyznanie wynagrodzenia według norm przepisanych, czyli zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat z czynności adwokackie. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega powyższy wniosek pełnomocnika z urzędu o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, który został zakwalifikowany jako wniosek o zasądzenie tych kosztów za udział w postępowaniu sądowym w I instancji. Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad prawnych określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stosownie do art. 258 § 2 pkt 8 powołanej ustawy do czynności referendarza sądowego w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy należy m. in. wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi lub radcy prawnemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków. Z dniem 2 listopada 2016 r. weszło w życie nowe rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1714). Skoro ustawodawca w § 22 tego nowego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, wskazał, że w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego nowego rozporządzenia (czyli przed dniem 2 listopada 2016 r.) należy stosować przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, to w niniejszej sprawie, w której sprzeciw wszczynający postępowanie sądowe został wniesiony w dniu 27 października 2017 r. (data stempla pocztowego k- 5), a wie już po wejściu w życie tego nowego rozporządzenia (czyli po dniu 2 listopada 2016 r.) należy stosować do toczącego się postępowania w I instancji, przepisy tego nowego rozporządzenia. W myśl § 2 powyższego rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia oraz 2) niezbędne i udokumentowane wydatki adwokata ustanowionego z urzędu. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Stosownie do ust. 2 tego przepisu, ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej 150% opłat określonych w rozdziałach 2-4, następuje z uwzględnieniem: 1) nakładu pracy adwokata, w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu; 2) wartości przedmiotu sprawy; 3) wkładu adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie; 4) stopnia zawiłości sprawy, w szczególności trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności. Opłatę, o której mowa w ust. 1 i 2, podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług (§ 4 ust. 3 rozporządzenia). W myśl zaś § 21 ust. 1 pkt 1 lit "c" rozporządzenia opłaty wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji, w innej sprawie niż sprawa wymiona w pkt a i pkt b tego przepisu: 240 zł. Artykuł 250 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi natomiast, że w uzasadnionych przypadkach, sąd może obniżyć wynagrodzenie, o którym mowa w § 1. Powołany przepis art. 250 § 2 dopuszcza zatem możliwość obniżenia wynagrodzenia pełnomocnika, w uzasadnionych przypadkach, co stanowi legitymację swoistego miarkowania w tym zakresie. Podkreślić przy tym trzeba, że mimo , iż w normie tej jest mowa o uprawnieniu sądu do obniżenia wynagrodzenia fachowego pełnomocnika, to w rzeczywistości kompetencję w tym zakresie posiada w pierwszej kolejności referendarz sądowy (M.Jagielska (w:) R.Hauser, M.Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2015, s. 994). W rozpoznawanej sprawie za udział pełnomocnika z urzędu w postępowaniu sądowym w I instancji, należało na podstawie art. 252 § 2, przyznać wynagrodzenie w obniżonej wysokości, tj. w kwocie 50 % opłaty uregulowanej w przepisie § 21 ust. 1 pkt 1 lit "c" rozporządzenia, czyli w kwocie 120 zł (240x50%). Norma przepisu § 4 rozporządzenia stanowi samym tym samym dyrektywę kierunkową dla ustalenia wynagrodzenia pełnomocnika w konkretnym przypadku. Z orzecznictwa wynika natomiast, że samo zapoznanie się z aktami sprawy, analiza sprawy oraz udzielenie stronie informacji telefoniczne bez podjęcia dalszych czynności procesowych nie jest wystarczające dla uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie udzielona (por. NSA z dnia 12 września 2016 3 r. sygn. akt I OZ 678/13). Jednakże skoro pełnomocnik podjęła minimalne czynności dotyczące udzielenia pomocy prawnej z urzędu polegające na: jednorazowym zapoznaniu się z aktami sprawy i tym samym jednorazowym stawiennictwie w tym celu w Sądzie i sporządzeniu - po doręczeniu sentencji wyroku oddalającego sprzeciw - wniosku o jego uzasadnienie i doręczenie, to zasadne jest przyznanie wynagrodzenia w obniżonej wysokości, czyli w kwocie [..] zł (50% wynagrodzenia). Wynagrodzenie w tej kwocie uzasadnia także tryb prowadzenia sprawy, czyli fakt, iż sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym bez uczestnictwa stron, a więc bez udziału w rozprawie, a także czas konieczny na prowadzenie sprawy, który obejmował okres około czterech miesięcy liczonych od daty wyznaczenia pełnomocnika przez ORA do dnia otrzymania wyroku. W tym kontekście zaakcentowania wymaga, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu należy się za pomoc prawną faktycznie udzieloną stronie, a za taką można uznać tylko takie działania, które zmierzają bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji strony (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt II FZ 303/13, LEX nr 1318936). Innymi słowy aktywność pełnomocnika powinna bądź przynieść stronie wymierne korzyści procesowe, bądź przynajmniej nie przyczynić się bezpośrednio do pogorszenia jej położenia, i obejmować takie czynności, które są usprawiedliwione i potrzebne w danej fazie postępowania. Zatem sporządzenie wniosku o uzasadnienie było potrzebne w tej fazie postępowania. Skarb Państwa występuje bowiem najpierw w przypadku wyznaczenia a później wypłaty wynagrodzenia pełnomocnikowi wyznaczonemu z urzędu, jako zleceniodawca (jego charakter, status należy jednak określać w kontekście szerszych ram, w które został wpisany ustawą Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi a w szczególności jej art. 250 § 2) Umocowany został do tego zasadą m.in opiekuńczości, realizującą się poprzez zapewnienie stronie prawa do sądu ale i koniecznością działania dla dobra obywateli. Stąd też wysokość zapłaty za to "zlecenie" powinna odzwierciedlać zarówno wkład pracy, jak i wartość rzeczywiście wykonanej pracy, ocenianej oczywiście wieloaspektowo, ale przy pomocy obiektywnego miernika staranności. Zaznaczyć przy tym trzeba, że prezentowana wykładnia zagadnienia miarkowania w kontekście aspektu fiskalnego nie stoi w sprzeczności z rozporządzeniem a ma charakter doprecyzowujący jego treść, w tym konkretnym przypadku, który oceniać należy z uwzględnieniem zasady sprawiedliwości, która jako ogólna zasada ustrojowa i zasada orzekania sądowego, wyrażona została w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z p. zm.), por. post. WSA w Krakowie z dnia 9 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 440/16. Dodać należy, iż przyznanie wynagrodzenia w obniżonej wysokości uzasadnione jest także tym, że po zapoznaniu się z aktami sprawy w dniu 29 stycznia 2018 r. pełnomocnik z urzędu nie podjął czynności dotyczących udzielenia pomocy prawnej, poprzez sprecyzowanie pisemnego stanowiska w sprawie i poinformowanie o tym stanowisku Sądu bez zbędnej zwłoki. Podkreślenia wymaga, iż stosownie do art. 64d § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozpoznaje sprzeciw od decyzji organu administracji na posiedzeniu niejawnym w terminie trzydziestu dni od dnia wpływ sprzeciwu od decyzji, a w myśl § 2 tego przepisu Sąd, rozpoznając sprzeciw od decyzji, może przekazać sprawę do rozpoznania na rozprawie. Sprawa ze sprzeciwu skarżącego nie została rozpoznana na rozprawie skoro po otrzymaniu przez Sąd w dniu 30 stycznia 2018 r informacji o wyznaczeniu przez Okręgową Radę Adwokacką w dniu 18 stycznia 2018 r. wyżej wymienionego pełnomocnika z urzędu, opisanym zarządzeniem Sędziego z dnia 13 lutego 2018 r., sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym k- 62. Ponadto treść przepisu art. 64d § 1 powołanej ustawy wskazuje, iż sprawy wszczęte sprzeciwem są rozpoznawane przez wojewódzkie sądy administracyjne w przyspieszonym terminie, który powinien wynosić 30 dni od dnia wpływ sprzeciwu, a w niniejszej sprawie sprzeciw wpłynął do Sądu w dniu 1 grudnia 2017 r. Sprawa nie została rozpoznana w powyższym terminie z uwagi na toczące się postępowanie wpadkowe wywołane wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Powołana przez pełnomocnik z urzędu we wniosku o przyznanie wynagrodzenia okoliczność, iż sporządziła do strony pismo celem ustalenia stanowiska w sprawie nie podlegała ocenie Sądu rozstrzygającego sprawę, gdyż jakiekolwiek stanowisko pełnomocnika z urzędu w niniejszej sprawie nie zostało przedstawione Sądowi. Ponadto pełnomocnik nie wykazał, iż rzeczywiście takie pismo przesłała stronie skarżącej. Tym samym pełnomocnik w sprawie, która została wszczęta sprzeciwem sporządzonym samodzielnie stronę skarżąca nie przyczyniła się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych i zagadnień prawnych, o których m. in. mowa w przepisie § 4 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia, które należy wziąć pod uwagę przy ocenie wniosku o przyznanie wynagrodzenia na rzecz pełnomocnika z urzędu. Mając powyższe na uwadze, należało przyznać wynagrodzenie za udzieloną pomoc prawną obejmującą udział w postępowaniu sądowym w I instancji, - powiększone o stawkę podatku od towarów i usług- w łącznej wysokości [...] zł (wynagrodzenie: [...]zł + podatek VAT: [...] zł =[...] zł). Natomiast powołane w rozpoznawanym wniosku przez pełnomocnik z urzędu rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat z czynności adwokackie (tj. Dz. u. z 2015 r. poz. 1800) nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż nie dotyczy ono pełnomocników z urzędu. Z tych względów, na podstawie art. 250 § 2 i art. 258 § 2 pkt 8 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit "c" oraz § 4 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, orzeczono jak w sentencji.