IV SA/Wr 771/17

Ewa Orłowska – starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku adwokata, ustanowionego z urzędu, J. K. o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze sprzeciwu W. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [..] z dnia [..] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego postanawia: I. przyznać od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu adwokatowi, ustanowionemu z urzędu, wynagrodzenie za udział w postępowaniu sądowym w I instancji w wysokości [..] zł wraz ze stawką podatku VAT w kwocie [...] zł, czyli ogółem [..] zł; II. odmówić przyznania wynagrodzenia w pozostałym zakresie. Postanowieniem starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 1 lutego 2018 r. przyznano stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu (pkt I sentencji). Okręgowa Rada Adwokacka pismem z dnia 4 lutego 2018 r. wyznaczyła pełnomocnika z urzędu adwokata J. K. Dnia 26 lutego 2018 r. pełnomocnik z urzędu zapoznał się z aktami sprawy. Zarządzeniem Sędziego z dnia 13 lutego 2018 r. sprawę skierowano na posiedzenie niejawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 6 marca 2018 r., wydanym na posiedzeniu niejawnym, oddalił sprzeciw wniesiony przez skarżącego na zaskarżoną decyzję. Pismem Sądu z dnia 7 marca 2017 r. odpis sentencji tego wyroku został wysłany w celu doręczenia pełnomocnikowi z urzędu i organowi administracji. Odpis tej sentencji został doręczony organowi administracji w dniu 12 marca 2018 r., a pełnomocnikowi z urzędu w dniu 26 marca 2018 r. Następnie pismem z dnia 16 marca 2018 r., złożonym tego samego dnia w Sądzie, pełnomocnik z urzędu sprecyzował sprzeciw wniesiony przez skarżącego na zaskarżoną decyzję i zarzucił w nim naruszenie przepisów prawa materialnego i wniósł o uchylnie zaskarżonej decyzji w całości i zobowiązanie organu do wydania w terminie 14 dni decyzji przyznającej zasiłek celowy. W piśmie tym uzasadnił swoje stanowisko. Ponadto we wspomnianym piśmie pełnomocnik z urzędu zawarł wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu z tytułu w kwocie [..] zł powiększonej o podatek VAT na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1 lit "c" w związku z § 4 ust. 2 i 3 rozporządzenia w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. Wniosek ten zawiera oświadczenie, że opłaty z tytułu pomocy prawnej nie zostały opłacone w całości ani w część. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega powyższy wniosek pełnomocnika z urzędu o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, który został zakwalifikowany jako wniosek o zasądzenie tych kosztów za udział w postępowaniu sądowym w I instancji. Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad prawnych określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stosownie do art. 258 § 2 pkt 8 powołanej ustawy do czynności referendarza sądowego w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy należy m. in. wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi lub radcy prawnemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków. Z dniem 2 listopada 2016 r. weszło w życie nowe rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1714). Skoro ustawodawca w § 22 tego nowego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, wskazał, że w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego nowego rozporządzenia (czyli przed dniem 2 listopada 2016 r.) należy stosować przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, to w niniejszej sprawie, w której sprzeciw wszczynający postępowanie sądowe został wniesiony już po wejściu w życie tego nowego rozporządzenia (czyli po dniu 2 listopada 2016 r.) należy stosować do toczącego się postępowania w I instancji, przepisy tego nowego rozporządzenia. W myśl § 2 powyższego rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia oraz 2) niezbędne i udokumentowane wydatki adwokata ustanowionego z urzędu. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Stosownie do ust. 2 tego przepisu, ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej 150% opłat określonych w rozdziałach 2-4, następuje z uwzględnieniem: 1) nakładu pracy adwokata, w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu; 2) wartości przedmiotu sprawy; 3) wkładu adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie; 4) stopnia zawiłości sprawy, w szczególności trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności. Opłatę, o której mowa w ust. 1 i 2, podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług (§ 4 ust. 3 rozporządzenia). W myśl zaś § 21 ust. 1 pkt 1 lit "c" rozporządzenia opłaty wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji, w innej sprawie niż sprawa wymiona w pkt a i pkt b tego przepisu: 240 zł. Artykuł 250 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi natomiast, że w uzasadnionych przypadkach, sąd może obniżyć wynagrodzenie, o którym mowa w § 1. Powołany przepis art. 250 § 2 dopuszcza zatem możliwość obniżenia wynagrodzenia pełnomocnika, w uzasadnionych przypadkach, co stanowi legitymację swoistego miarkowania w tym zakresie. Podkreślić przy tym trzeba, że mimo , iż w normie tej jest mowa o uprawnieniu sądu do obniżenia wynagrodzenia fachowego pełnomocnika, to w rzeczywistości kompetencję w tym zakresie posiada w pierwszej kolejności referendarz sądowy (M.Jagielska (w:) R.Hauser, M.Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2015, s. 994). W rozpoznawanej sprawie za udział pełnomocnika z urzędu w postępowaniu sądowym w I instancji, należało na podstawie art. 252 § 2, przyznać wynagrodzenie w obniżonej wysokości, tj. w kwocie 50 % opłaty uregulowanej w przepisie § 21 ust. 1 pkt 1 lit "c" rozporządzenia, czyli w kwocie [..] zł ([..]0x50%). Powyższe stanowisko jest uzasadnione tym, że opisane wyżej pismo procesowe pełnomocnika z dnia 16 marca 2018 r., w którym sprecyzował on swoje stanowisko w sprawie, a więc udzielił pomocy prawnej z urzędu, zostało złożone do akt sprawy w dniu 16 marca 2018 r., a więc już po wydaniu przez Sąd, na posiedzeniu niejawnym, w dniu 6 marca 2018 r., wyroku oddalającego sprzeciw wniesiony przez stronę skarżącą, przy czym stosownie do art. 64d § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozpoznaje sprzeciw od decyzji organu administracji na posiedzeniu niejawnym w terminie trzydziestu dni od dnia wpływ sprzeciwu od decyzji, a w myśl § 2 tego przepisu Sąd, rozpoznając sprzeciw od decyzji, może przekazać sprawę do rozpoznania na rozprawie. Sprawa ze sprzeciwu skarżącego nie została rozpoznana na rozprawie. Istotne jest zatem, że dnia 26 lutego 2018 r. pełnomocnik z urzędu zapoznał się z aktami sprawy, a więc i z informacją wynikającą z opisanego zarządzenia Sędziego z dnia 13 lutego 2018 r., że sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym k- 58. Dnia 13 lutego 2018 r. wpłynęło także do Sądu wspomniane wyżej pismo Okręgowej Rady Adwokackiej z dnia 4 lutego 2018 r. o wyznaczeniu pełnomocnika z urzędu k-56. Ponadto treść przepisu art. 64d § 1 powołanej ustawy wskazuje, iż sprawy wszczęte sprzeciwem są rozpoznawane przez wojewódzkie sądy administracyjne w przyspieszonym terminie, który powinien wynosić 30 dni od dnia wpływ sprzeciwu, a w niniejszej sprawie sprzeciw wpłynął do Sądu w dniu 1 grudnia 2017 r. Sprawa nie została rozpoznana w powyższym terminie z uwagi na toczące się postępowanie wpadkowe wywołane dwoma wnioskami o przyznanie prawa pomocy. Zatem mając na uwadze, że termin określony w przepisie art. 64d § 1 powołanej ustawy upłynął przed rozpoznaniem wniosku o prawo pomocy i wyznaczeniem przez Okręgowa Radę adwokacką osoby pełnomocnika z urzędu, wyznaczony w niniejszej sprawie pełnomocnik z urzędu powinien podjąć czynności dotyczące udzielenia pomocy prawnej, poprzez sprecyzowanie stanowiska w sprawie, bez zbędnej zwłoki. Sytuacja ta nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie, skoro opisane pismo pełnomocnika, zostało sporządzone już po wydaniu przez Sąd, na posiedzeniu niejawnym, w dniu 6 marca 2018 r., wyroku oddalającego sprzeciw. Tym samym pełnomocnik nie przyczynił się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych i zagadnień prawnych, o których m. in. mowa w przepisie § 4 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia, które należy wziąć pod uwagę przy ocenie wniosku o przyznanie wynagrodzenia na rzecz pełnomocnika z urzędu. Nie przeczy temu fakt, że sentencję wyroku oddalającego sprzeciw doręczono pełnomocnikowi w dniu 26 marca 2018 r. Norma przepisu § 4 rozporządzenia stanowi tym samym dyrektywę kierunkową dla ustalenia wynagrodzenia pełnomocnika w konkretnym przypadku. W tej sytuacji skoro pełnomocnik podjął minimalne czynności dotyczące udzielenia pomocy prawnej z urzędu polegające na zapoznaniu się z aktami sprawy, a więc stawił się w tym celu w sądzie i po zapoznaniu się z aktami sprawy, lecz już po wydaniu wyroku oddalającego sprzeciw, sporządził opisane pismo procesowe zawierające stanowisko w sprawie sprzeciwu skarżącego i wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji i zobowiązanie organu do wydania w terminie 14 dni decyzji przyznającej zasiłek celowy, które tym samym dotyczyło postępowania przed sądem I instancji, co oznacza, że sprecyzowanie sprzeciwu przez pełnomocnika zostało dokonane już po wydaniu wyroku oddalającego ten sprzeciw, to zasadne jest przyznanie wynagrodzenia w obniżonej wysokości, czyli w kwocie [...] zł. W tym kontekście zaakcentowania wymaga, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu należy się za pomoc prawną faktycznie udzieloną stronie, a za taką można uznać tylko takie działania, które zmierzają bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji strony (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt II FZ 303/13, LEX nr 1318936). Innymi słowy aktywność pełnomocnika powinna bądź przynieść stronie wymierne korzyści procesowe, bądź przynajmniej nie przyczynić się bezpośrednio do pogorszenia jej położenia, i obejmować takie czynności, które są usprawiedliwione i potrzebne w danej fazie postępowania. Skarb Państwa występuje bowiem najpierw w przypadku wyznaczenia a później wypłaty wynagrodzenia pełnomocnikowi wyznaczonemu z urzędu, jako zleceniodawca (jego charakter, status należy jednak określać w kontekście szerszych ram, w które został wpisany ustawą Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi a w szczególności jej art. 250 § 2) Umocowany został do tego zasadą m.in opiekuńczości, realizującą się poprzez zapewnienie stronie prawa do sądu ale i koniecznością działania dla dobra obywateli. Stąd też wysokość zapłaty za to "zlecenie" powinna odzwierciedlać zarówno wkład pracy, jak i wartość rzeczywiście wykonanej pracy, ocenianej oczywiście wieloaspektowo, ale przy pomocy obiektywnego miernika staranności. Zaznaczyć przy tym trzeba, że prezentowana wykładnia zagadnienia miarkowania w kontekście aspektu fiskalnego nie stoi w sprzeczności z rozporządzeniem a ma charakter doprecyzowujący jego treść, w tym konkretnym przypadku, który oceniać należy z uwzględnieniem zasady sprawiedliwości, która jako ogólna zasada ustrojowa i zasada orzekania sądowego, wyrażona została w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z p. zm.), por. post. WSA w Krakowie z dnia 9 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 440/16. Mając powyższe na uwadze, należało w pkt I sentencji, przyznać wynagrodzenie za udzieloną pomoc prawną obejmującą udział w postępowaniu sądowym w I instancji, - powiększone o stawkę podatku od towarów i usług- w łącznej wysokości [...] zł (wynagrodzenie: [..] zł + podatek VAT: [..] zł =[..] zł). Ponadto w rozpoznawanej sprawie pełnomocnik z urzędu powołując się na przepis § 4 ust. 2 rozporządzenia wniósł o przyznanie wynagrodzenia w podwyższonej wysokości, tj. w kwocie [..] zł (plus podatek VAT). Skoro w niniejszej sprawie w pkt I sentencji przyznano pełnomocnikowi wynagrodzenie w obniżonej wysokości, to powyższe rozstrzygniecie zawarte w pkt I sentencji, wyklucza możliwość przyznania podwyższonego wynagrodzenia, czyli wynagrodzenia żądanego w kwocie [..] zł. Wniosek ten nie zasługuje także na uwzględnienie z tego względu, że żądana kwota ([...] zł) stanowi maksymalną opłatę, jaką może zasądzić sąd na rzecz pełnomocnika z urzędu, uregulowaną w treści § 4 ust. 2 rozporządzenia, z którego wynika, że opłata nie może przekraczać 150% opłat określonych w rozdziałach 2-4, czyli 150% opłaty wskazanej w § 21 ust. 1 pkt 1 lit "c", która w rozpoznawanej sprawie wyniosłaby [..] zł ([...]x150%). Z tych względów brak jest podstaw do przyznania wynagrodzenia w podwyższonej wysokości. W tej sytuacji należało, w pkt II sentencji, odmówić przyznania wynagrodzenia w pozostałym zakresie, tj. zakresie przekraczającym kwotę, określoną w pkt I sentencji, czyli kwocie powyżej [...] zł. Z tych względów, na podstawie art. 250 § 2 i art. 258 § 2 pkt 8 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit "c" oraz § 4 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, orzeczono jak w sentencji.