IV SA/Wr 777/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędziowie sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.), sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Protokolant Krzysztof Erbel, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 22 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi L. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę w całości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] lipca 2015r. ([...]) po rozpatrzeniu odwołania L. F., od wydanej z upoważnienia Prezydenta W. decyzji Zastępcy Kierownika Zespołu Terenowej Pracy Socjalnej nr [...] Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] czerwca 2015r. (nr [...]) odmawiającej przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na niezbędne potrzeby bytowe i egzystencjalne – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że w dniu 20 maja 2015r. L. F. wniósł o udzielenie pomocy finansowej na niezbędne potrzeby bytowe i egzystencjalne. Oznaczoną na wstępie decyzją, odmówiono przyznania L. F. zasiłku celowego z przeznaczeniem na ww. potrzeby, bowiem pomimo kilkakrotnych prób podejmowanych przez pracownika socjalnego - wspólnie ustalających termin spotkania - z winy wnioskodawcy, nie udało przeprowadzić się wywiadu środowiskowego. Organ uznał, że wnioskodawca nie współdziała z organem pomocy społecznej. L. F. w ustawowym terminie odwołał się od opisanego na wstępie rozstrzygnięcia. W odwołaniu wskazał, że "Odmowa przyznania środków do życia i pomocy dostosowanej" do konkretnej sytuacji, w sytuacji gdy obywatel nie posiada zabezpieczenia socjalnego jest nieludzka - podniesienie godności i człowieczeństwa oraz dyskryminująca ze względu na uznanie administracyjne w związku ze statusem - nędza całkowita, pełnosprawność, obywatelstwo, wiek, dostęp do rozwiązań cywilizacyjnych w tym prawnych w państwie demokratycznym". Odwołujący się wniósł o uchylenie decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zważyło co następuje: Na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 163, z późn. zm.), dalej; ustawa, co do zasady, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom, których dochód nie przekracza ustawowo określonego kryterium dochodowego, przy jednoczesnym wystąpieniu, co najmniej jednego z powodów wskazanych w art. 7 pkt 2 - 15 ustawy, takich jak np. sieroctwo, bezdomność, bezrobocie, niepełnosprawność lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Obecnie kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 542 zł, a kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie - 456 zł (§ 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz. U. z 2012 r., poz. 823). Organ podkreślił, że jednym ze świadczeń pieniężnych udzielanych w ramach pomocy społecznej jest- na podstawie art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy - zasiłek celowy, który może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W rozpatrywanej sprawie, organ pierwszej instancji na podstawie danych z kartoteki ustalił, że L. F. (rok urodzenia [...]), przebywa w gminnym lokalu socjalnym (1 pokój + wnęka kuchenna) i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca nie ponosi opłat mieszkaniowych i nie otrzymuje dodatku mieszkalnego (nie złożył wniosku). Nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny. Brak jest danych, dotyczących aktualnej łącznej wysokości dochodu L. F. Z akt sprawy wynika, że w związku ze złożonym wnioskiem pracownik socjalny wspólnie z wnioskodawcą ustalił termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na dzień 21 maja 2015 r., jednakże w tym terminie strona nie była obecna w miejscu swojego zamieszkania. Następnie pismem z dnia 25 maja 2015 r. zawiadomiono stronę o nowym terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu 8 czerwca 2015 r. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłkę zawierającą ww. pismo, L. F. odebrał w dniu 3 czerwca 2015 r., co potwierdził własnoręcznym podpisem na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. Jednakże w nowym terminie pracownik socjalny również nie zastał wnioskodawcy w miejscu zamieszkania. Jednocześnie pracownik socjalny pozostawił wiadomość z prośbą o kontakt w skrzynce pocztowej, lecz L. F. nie skontaktował się w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Organ pomocy społecznej ocenił, że L. F. nie respektując ustalonych wspólnie z pracownikiem socjalnym terminów, uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, co w jego przypadku, jako osoby korzystającej z pomocy społecznej, nie wypełnia obowiązku współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Odwołujący się zakwestionował stanowisko organu pierwszej instancji. W ocenie Kolegium w rozpatrywanej sprawie należy zgodzić się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji. Pomoc społeczna z jednej strony, ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne zasoby, uprawnienia i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy), ale z drugiej strony pomoc społeczna ma za zadanie wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiać im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ustawy). Z treści przywołanego wyżej art. 39 ustawy wynika ponadto, że zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że ocena okoliczności uzasadniających przyznanie świadczenia, jak i samo jego przyznanie, a także określenie kwoty zasiłku, ustawodawca pozostawił swobodnej ocenie organu. Tym samym oznacza to, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 grudnia 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1570/10, LEX nr 750691). Kolegium dodało także, iż w postępowaniu o udzielenie pomocy społecznej, oprócz czynności, jakie podejmuje sama osoba ubiegająca się o pomoc, szczególnie ważne jest czy współpracuje z instytucjami, które wspierają ją w celu poradzenia sobie z zaistniałą trudną sytuacją życiową. Zgodnie bowiem z art. 4 ustawy, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Jednym z aspektów ww. współdziałania jest stosowanie się do zaleceń i propozycji pracownika socjalnego, m.in. respektowanie wspólnie umówionych z pracownikiem socjalnym terminów do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Skoro wskazuje Odwołujący się, że znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, to niezrozumiałe jest dlaczego nie współpracuje z pracownikiem socjalnym i nie respektuje wspólnie ustalonego terminu do przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. Dalej Kolegium podkreśliło, że w sytuacji, gdy ustalony termin jest z jakiś względów nieodpowiedni dla strony, to strona powinna wykazać inicjatywę w celu ustalenia nowego terminu przeprowadzenia wywiadu, chociażby telefonicznie (strona dysponuje telefonem). Ponadto podkreślono, że rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin ubiegających się o pomoc z pomocy społecznej (art. 107 ust. 1 ustawy). W przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu (art. 107 ust. 4 ustawy). Z tych też względów istotne jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W ocenie Kolegium, postawa zaprezentowana przez L. F. świadczy o tym, że nie jest zainteresowany uzyskaniem wsparcia ze strony organu pomocy społecznej, bowiem uniemożliwianie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego musi skutkować wydaniem decyzji negatywnej dla strony. Jednocześnie Kolegium wyjaśniło, że nie udzielenie kwestionowaną decyzją wnioskowanego świadczenia nie pozbawia L. F. możliwości złożenia ponownego wniosku o przyznanie pomocy celowej, w przypadku zaistnienia potrzeb, których nie będzie w stanie zaspokoić we własnym zakresie. Wniosek taki, byłby jednak przedmiotem odrębnego postępowania. W skardze na powyższą decyzję L. F. wskazał, że wywiad środowiskowy "w okresie 6 miesięcy od wydania decyzji był przeprowadzony co najmniej 2-krotnie. Podniósł, że "odmowa przyznania środków do życia i pomocy dostosowanej do konkretnej sytuacji, w sytuacji gdy organom znane są okoliczności w jakich znajduje się obywatel – brak bezpieczeństwa socjalnego – i uzależnienie decyzji od wywiadu środowiskowego, jest nieludzka (...) oraz dyskryminująca ze względu na status"- nędza, całkowita pełnosprawność, obywatelstwo, wiek, dostęp do rozwiązań cywilizacyjnych, w tym, prawnych w państwie demokratycznym. Ponadto Skarżący odwołał się do pojęcia minimum socjalnego i minimum egzystencji. Wniósł stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja ma "charakter kary śmierci z przyczyn biologicznych odłożonych w czasie". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z argumentacją przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ uznał, że skarga nie podważa dokonanych w sprawie ustaleń. Podkreślano, ze na podstawie art. 107 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizacje sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych. Określona w powołanym przepisie granica czasowa do częstotliwości przeprowadzania wywiadu środowiskowego, jest górną granicą, co oznacza, że nawet w sytuacji braku zmiany danych, aktualizacja wywiadu może odbywać się częściej niż na raz na 6 miesięcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Akt administracyjny jest niezgodny z prawem o ile przy jego wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego. Wówczas to sąd w oparciu o art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) - dalej p.p.s.a. może w zależności od okoliczności uchylić decyzję, stwierdzić jej nieważność lub uznać, że została wydana z naruszeniem prawa. Natomiast zgodnie z art. 134 §1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrola Sądu oparta na wskazanych wyżej przepisach daje podstawę do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji nie narusza prawa. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] lipca 2015r. ([...]) utrzymującą w mocy wydana z upoważnienia Prezydenta W. na decyzję - Zastępcy Kierownika Zespołu Terenowej Pracy Socjalnej nr [...] Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] czerwca 2015r. (nr [...]) o odmowie przyznania zasiłku celowego. Przedmiotem rozpoznania organów był wniosek skarżącego z dnia 20 maja 2015r. o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego na uwzględnienie potrzeby bytowe i egzystencjalne. Podstawę materialnoprawną rozpoznania wniosku jest ustawa o pomocy społecznej a w szczególności art. 39. W myśl tego przepisu zasiłek celowy może być przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Do art. 39 ustawy o pomocy społecznej mają zastosowanie również przepisy ogólne - art. 11 ust. 2, a także 106 ust. 4 omawianej ustawy. Stanowią one, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymania jego postanowień (...) mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia lub wstrzymania świadczeń z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2). Ponadto zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy decyzję odmowną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowego oraz decyzji w sprawie cudzoziemców, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wywiad rodzinny służy ustaleniom przez pracownika sytuacji osobistej, dochodowej, rodzinnej, w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Stanowi on podstawę do oceny sytuacji osoby wnioskującej o pomoc i ustalenia, czy zostały spełnione przesłanki wynikające z prawa materialnego, warunkujące przyznanie wnioskowanej pomocy. Z powołanych przepisów wynika, że wywiad środowiskowy jest szczególnym dowodem w sprawie o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, który niewątpliwie jest sporządzany we współdziałaniu z osobą zainteresowaną, wynika też, że ma charakter obligatoryjny. Waga tego dowodu wyraża się w treści powołanego wyżej art. 11 ust. 2 oraz art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej, które zawierają sankcję w postaci odmowy udzielenia pomocy lub uchylenia decyzji przyznającej pomocy. Stosownie zaś do art. 107 ust. 1 ustawy oraz § 2 ust. 3 i 4, § 8 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego wywiad rodzinny służy do ustalenia przez pracownika socjalnego sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby zainteresowanej. W przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych (art.107 ust.4). Z kolei art.107 ust. 4a stanowi, że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Przytoczony przepis wyraźnie stanowi o skutkach odmowy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że w dniu 20 maja 2015r. skarżący złożył do organu pomocy społecznej wniosek o przyznanie pomocy finansowej na niezbędne potrzeby bytowe i egzystencjalne. W dniu 10 czerwca 2015r. pracownik socjalny organu odnotował w aktualizacji wywiadu środowiskowego, iż "20 maja 2015r. wpływ wniosku o pomoc finansowa, ustalenie terminu przeprowadzeniu wywiadu z klientem na 21 maja 2015r. w godzinach wskazanych przez klienta. 21 maja 2015r. wizyta w miejscu zamieszkania klienta nikogo nie zastano w domu. Pozostawiono wiadomość o kontakt w skrzynce pocztowej. Próba kontaktu telefonicznego bez rezultatu, w dniach 21,22 i 25 maja 2015r. 25 maja 2015r. wysłanie pisma o wyznaczenie terminu wizyty w środowisku zamieszkania klienta na dzień 8 czerwca 2015r. 8 czerwca 2015r. wizyta w miejscu zamieszkania klienta. W mieszkaniu nikogo nie zastano. Pozostawiono wiadomość o kontakt w skrzynce pocztowej. Do dnia dzisiejszego klient nie skontaktował się z pracownikiem socjalnym". W okolicznościach wskazanych wyżej zaistniały podstawy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Zważyć należy, że skarżący w skardze nie kwestionuje dokonanych w sprawie ustaleń. Zarzuca jedynie, że w okresie 6 miesięcy – 2 krotnie przeprowadzany był wywiad środowiskowy. Należy w tym miejscu wskazać na treść wyżej powołanego art.107 ust.4 ustawy, który stanowi odpowiedź na zgłoszony zarzut. Można powtórzyć za organem, że określona w powołanym przepisie granica czasowa co do częstotliwości przeprowadzania wywiadu środowiskowego, jest górna granica, co oznacza, że nawet w sytuacji braku zmiany danych aktualizację wywiadu może odbywać się częściej niż raz na 6 miesięcy. W ocenie Sądu organy prawidłowo uznały, że w sprawie została spełniona przesłanka wynikająca z art.11 ust.2 ustawy. Uniemożliwienie organowi przeprowadzenia wywiadu środowiskowego jest bowiem jedną z postaci braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Przy czym wyżej powołany przepis nie formułuje żadnych dodatkowych warunków odmowy przyznania świadczenia pomocy społecznej. W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.