IV SA/Wr 787/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, Sędzia WSA Katarzyna Radom, Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Kiermacka, po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2024 r. na rozprawie w Wydziale IV sprawy ze skargi J.S. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia 7 listopada 2023 r., nr ZP-P.8641.114.2023.DI w przedmiocie pozbawienia statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku I. oddala skargę w całości; II. przyznaje adwokatowi D.D od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych i czterdzieści groszy), zawierającą 23 % podatku od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji. Decyzją z 7 XI 2023 r. (ZP-P.8641.114.2023.DI) Wojewoda Dolnośląski (dalej "wojewoda") - po rozpatrzeniu odwołania J. S. (dalej "skarżący") – utrzymał w mocy decyzję Starosty Kłodzkiego z dnia 16 VIII 2023 r. (nr BK/E.7100.190206/4800.2345.2023.AB) orzekającą o pozbawieniu skarżącego statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku z dniem 2 III 2023 r. Jak wynika z uzasadnienia decyzji odwoławczej, wojewoda podzielił stanowisko organu I instancji stwierdzające, że w przypadku skarżącego należało orzec o pozbawieniu go statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku z dniem 2 III 2023 r. Od tego dnia skarżący bowiem przebywa w Zakładzie Karnym w S., o czym poinformował w piśmie z dnia 9 VIII 2023 r. Jak zaś wynika z art. 33 ust. 4 pkt 1 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit.g ustawy z 20 IV 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2023 r., poz. 735, ze zm.) – dalej "UoPZ", jednym z warunków uzyskania i utrzymania statusu bezrobotnego jest, by zainteresowany nie był osobą tymczasowo aresztowaną lub nie odbywał kary pozbawienia wolności, z wyjątkiem pozbawienia kary wolności odbywanej poza zakładem karnym w systemie dozoru elektronicznego. W związku z tym, że skarżący wskazał, że od dnia 2 III 2023 r. przebywa w Zakładzie Karnym w S., to utracił status osoby bezrobotnej. Jednocześnie wojewoda wyjaśnił, że z utratą statusu osoby bezrobotnej następuje również utrata wszystkich świadczeń z nim związanych. W skardze na powyższą decyzję skarżący podniósł, że od 2 III 2023 r. jest osobą pozbawioną wolności, przy czym podjął pracę w Zakładzie Karnym w S. od dnia 31 VII 2023 r. Dopiero z chwilą podjęcia pracy skarżący zawiadomił właściwy organ o tej okoliczności (pismem z dnia 9 VIII 2023 r.), gdyż nie miał świadomości, że samo pozbawienie wolności skutkuje utratą statusu bezrobotnego. Zarzucono, że skarżący kierował się w tym zakresie informacjami podanymi przez pracownika organu przy rejestracji oraz zawartymi w poradniku "ABC Bezrobotnego", wydanym przez Powiatowy Urząd Pracy w Kłodzku. Skarżący podkreślił, że jeśli zostałby prawidłowo poinformowany, dokonałby odpowiedniego zawiadomienia organu już z chwilą pozbawienia go wolności. Brak odpowiedniej informacji przyczynił się zaś do tego, że do VII 2023 r. pobierał on zasiłek dla bezrobotnych, który przeznaczał na utrzymanie swoich dzieci. Skarżący nie poczuwa się do obowiązku zwrotu kwot zasiłku za okres od III 2023 r. W odpowiedzi na skargę wojewoda podtrzymał swoje stanowisko, wnosząc o jej oddalenie. Zaznaczył, że w karcie rejestracyjnej bezrobotnego na stronie "C – oświadczenie bezrobotnego" znajduje się informacja o warunkach, jakie należy spełniać, aby uzyskać i utrzymać status bezrobotnego. Skarżący w dniu 8 VIII 2022 r. własnoręcznym podpisem potwierdził, że został pouczony o warunkach zachowania statusu bezrobotnego. Nadto wojewoda zaznaczył, że przedmiotem sprawy nie jest zwrot świadczenia nienależnego, tak więc argumenty skarżącego dotyczące wydatkowania pobranych zasiłków nie mają znaczenia. W piśmie procesowym z dnia 19 II 2024 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę wnosząc o uchylenie decyzji i przyznanie kosztów pomocy prawnej jako nieopłaconych w całości ani w części. Podniesiono przy tym, że przy rozpatrywaniu sprawy należało wziąć pod uwagę emocje związane z zatrzymaniem i osadzeniem skarżącego w zakładzie karnym, które usprawiedliwiają zaniechanie skarżącego w zakresie niezwłocznego powiadomienia organu o zmianie sytuacji faktycznej. Nie można też uznać za skuteczne pouczenia zawartego drobnym drukiem na formularzu, który stanowił jeden z wielu dokumentów urzędowych podpisywanych przez skarżącego w tym dniu. Zwrócono uwagę, że mimo rozwoju systemów informatycznych jednostki takie jak zakłady karne i areszty śledcze nie przekazują urzędom pracy informacji istotnych dla oceny statusu bezrobotnego, jednak nie wykluczało to możliwości organu, by we własnym zakresie ustalić sytuację skarżącego. Zaznaczono też, że skarżący ma wprawdzie świadomość, że pozbawienie statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku nie oznacza automatycznego obowiązku zwrotu pobranych zasiłków, niemniej jednak zawieszone obecnie postępowanie w sprawie zwrotu zasiłków (por. postanowienie PUP w Kłodzku z dn. 22 IX 2023 r.), po uprawomocnieniu się zaskarżonej decyzji, zostanie podjęte. Wówczas, skarżący odbywający karę pozbawienia wolności nie będzie miał możliwości wykazania, że jego sytuacja osobista i finansowa nie pozwala mu na zwrot pobranych zasiłków. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Jak wynika z art. 33 ust. 4 pkt 1 UoPZ, starosta pozbawia statusu bezrobotnego osobę, która nie spełnia warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2. Zgodnie zaś z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit.g UoPZ, ilekroć w ustawie jest mowa o "bezrobotnym" oznacza to osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 1 i 2 lit. a-g oraz i-m oraz osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 2 lit. ha, która bezpośrednio przed rejestracją jako bezrobotna była zatrudniona nieprzerwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 6 miesięcy, oraz osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 3, 4 i 4a, niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo innej pracy zarobkowej albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, nieuczącą się w szkole, z wyjątkiem uczącej się w szkołach dla dorosłych lub przystępującej do egzaminu eksternistycznego z zakresu programu nauczania tej szkoły oraz uczącej się w branżowej szkole II stopnia i szkole policealnej, prowadzącej kształcenie w formie stacjonarnej lub zaocznej, lub w szkole wyższej, gdzie studiuje na studiach niestacjonarnych, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jeżeli "nie jest osobą tymczasowo aresztowaną lub nie odbywa kary pozbawienia wolności, z wyjątkiem kary pozbawienia wolności odbywanej poza zakładem karnym w systemie dozoru elektronicznego". Z powyższego wynika jednoznacznie, że warunkiem uzyskania jak i utrzymania statusu osoby bezrobotnej jest m.in. nieodbywanie kary pozbawienia wolności. W okolicznościach sprawy jest bezsporne, że skarżący od dnia 8 VIII 2022 r. zarejestrowany był jako osoba bezrobotna, zaś od dnia 2 III 2023 r. odbywa karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w S. Z tym dniem więc skarżący przestał spełniać ustawowe warunki pozwalające uznać go za osobę bezrobotną w rozumieniu UoPZ. Organ I instancji był zatem zobligowany orzec o pozbawieniu skarżącego statusu bezrobotnego z dniem 2 III 2023 r. Nie zasługują na uwzględnienie argumenty skargi, jakoby skarżący nie został poinformowany o obowiązku zawiadomienia właściwego organu w przypadku odbywania kary pozbawienia wolności. Przede wszystkim Sąd zwraca uwagę, że ustawowa definicja "bezrobotnego" z art. 2 ust. 1 pkt 2 UoPZ ma charakter obiektywny. Uzyskanie oraz utrzymanie tego statusu jest możliwe wyłącznie w przypadku, gdy spełnione są określone w tej definicji przesłanki. Kwestia braku odpowiednich pouczeń lub niewłaściwego pouczenia nie ma wpływu na treść ustawowej definicji "bezrobotnego", tak więc siłą rzeczy nie może też podważyć legalności decyzji o pozbawieniu statusu bezrobotnego z powodu utraty warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2. Niezależnie jednak od powyższego, trzeba zwrócić uwagę, że skarżący został pouczony m.in. "o warunkach zachowania statusu bezrobotnego", co jednoznacznie wynika z jego oświadczenia z dnia 8 VIII 2022 r. (zob. karta rejestracyjna – cześć C). W treści formularza wyraźnie jest zaś wskazany m.in. warunek nieodbywania kary pozbawienia wolności (pkt 10). Skarżący zobowiązał się również do zawiadomienia organu w terminie 7. dni o wszelkich zmianach w danych przekazanych w trakcie rejestracji oraz w złożonych oświadczeniach (pkt. 22). Formułowanie na obecnym etapie twierdzeń, że pouczenie było "drobnym drukiem" nie podważa prawidłowości działania organu. Tak samo oceny sprawy nie może zmienić fakt, że zatrzymaniu i osadzeniu skarżącego w placówce penitencjarnej towarzyszyły emocje, przez co zapomniał on o powiadomieniu właściwego organu o zmianie stanu faktycznego. Jak wynika z art. 74 UoPZ, bezrobotny jest obowiązany zawiadomić w ciągu 7 dni powiatowy urząd pracy o podjęciu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub o złożeniu wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej oraz o zaistnieniu innych okoliczności powodujących utratę statusu bezrobotnego albo utratę prawa do zasiłku. Tak więc to nie organ ma obowiązek ustalania z urzędu aktualnej sytuacji bezrobotnego. Obowiązek ten ciąży na bezrobotnym. Co do kwestii zwrotu pobranych przez skarżącego po dniu 2 III 2023 r. świadczeń jako nienależnych, to kwestia ta nie stanowi przedmiotu zaskarżonej decyzji, przez co okoliczności dotyczące pobrania i wydatkowania tych świadczeń również nie mogą wpłynąć na ocenę jej legalności. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd orzekł na zasadzie art. 151 ppsa. O zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 ppsa, § 4 ust. 1 i 3 oraz § 23 ust. 1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 V 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 r. poz. 763).