IV SA/Wr 79/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.) Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Protokolant Aleksandra Rygielska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2008 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej we Wrocławiu Marii Walkiewicz sprawy ze skargi S. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium szkolnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Ch. z dnia [...] Nr [...] w sprawie odmowy przyznania S. D. stypendium szkolnego dla S. D. W motywach swego rozstrzygnięcia Kolegium podało, że w dniu 11 września 2007r. wpłynął do Urzędu Gminy Ch. wniosek S. D., w którym zwrócił się o przyznanie jego córce S. D. stypendium szkolnego. Decyzją pierwszoinstancyjną odmówiono jednak temu wnioskowi. Powołując się na art. 90d ust. 7 i 8 ustawy o systemie oświaty organ I instancji wskazał, że miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, natomiast miesięczna wysokość dochodu ustalona jest na zasadach określonych w art. 8 ust. 3-13 ustawy o pomocy społecznej. Zwrócił również uwagę na treść art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej, który przyjmuje, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł. Uznał jednocześnie, że bez znaczenia przy ustalaniu dochodu jest fakt, iż część gospodarstwa rolnego została wydzierżawiona za czynsz niższy niż obliczony na powyższych zasadach dochód z tej jego części. Mając to na względzie, organ ten wyliczył dochód na osobę w rodzinie strony w wysokości 488,04 zł. Podkreślił też, że stypendia przyznawane były uczniom o dochodzie na osobę w rodzinie, który był niższy niż 351 zł. Tak niski dochód uprawniający do otrzymania stypendium wynika z tego, że w Gminie Ch. występuje wysokie bezrobocie, przez co dużo rodzin znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i życiowej. Ponadto niewysoki budżet Gminy uniemożliwił przekazanie środków na stypendia szkolne. Jak dalej podało Kolegium, w odwołaniu od tej decyzji S. D., przedstawiciel ustawowy S. D., zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 8 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej przez błędną wykładnię, iż stypendium szkolne nie należy się dziecku z powodu uzyskiwania dochodu na jedną osobę w rodzinie przekraczającego kwotę 351 zł, gdy tymczasem dochód ten jest faktycznie niższy. Nie zgodził się z tą częścią uzasadnienia, która wskazuje, iż obliczenie dochodu w oparciu o art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej dokonuje się dla właściciela gospodarstwa rolnego. Zdaniem odwołującego się, pogląd taki stanowi nadinterpretację wskazanego wyżej przepisu. Przepis ten stanowi tylko tyle, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód. Nie uzależnia on uzyskania dochodu od tego, czy ktoś jest właścicielem gruntów rolnych lub ma inny tytuł prawny do gruntów. Jedynym kryterium jest dochodowość obliczana w sposób określony w ustawie. I tak, dzierżawca posiadając grunt może również korzystać z pomocy społecznej albowiem forma władania gruntem jest tu bez znaczenia. Podkreślił następnie, iż część gruntów wydzierżawił osobie trzeciej, a zatem nie jest on ich posiadaczem. Posiadaczem zależnym gruntów jest dzierżawca, a jedynym źródłem przychodów strony z wydzierżawianych gruntów jest czynsz. Dla obliczenia dochodu nie może więc być brany pod uwagę obszar gruntów, którego jest ona właścicielem, gdy przez czas trwania dzierżawy strona tymi gruntami faktycznie nie włada. Nieprawidłowo obliczając kwotę dochodu na członka rodziny organ I instancji, według odwołującego się, naruszył wskazane wyżej przepisy prawa, a odmawiając przyznania stypendium szkolnego uniemożliwił mu prawo do korzystania z pomocy społecznej. W zaskarżonym orzeczeniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że problematykę pomocy materialnej dla uczniów (w tym stypendium szkolnego) regulują przepisy rozdziału 8a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.). Stosownie do art. 90c ust. 2 pkt 1 tej ustawy stypendium szkolne należy do świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym. Zgodnie z jej art. 90d ust. 1 stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, z zastrzeżeniem ust. 12. Z kolei, według art. 90d ust. 7 powoływanej ustawy miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Według zaś ust. 8 art. 90d ustawy o systemie oświaty miesięczna wysokość dochodu, o której mowa w ust. 7, jest ustalana na zasadach określonych w art. 8 ust. 3-13 ustawy, o której mowa w ust. 7, z tym że do dochodu nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej, o których mowa w art. 90c ust. 2 i 3. Kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej wynosi 351 zł. Natomiast pod pojęciem dochodu, zgodnie z art. 8 ust. 3 cytowanej ustawy, należy rozumieć sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej /.../. Przepisy ustawy o pomocy społecznej, do których odsyłają przepisy ustawy o systemie oświaty normujące kwestię udzielania stypendium szkolnego, dokładnie określają sposób, w jaki organy są obowiązane ustalać dochód z gospodarstwa rolnego. Dla celów pomocy społecznej, a zatem i stypendium szkolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł (art. 8 ust. 9 ustawy). Jak wynika z akt sprawy w dniu 30 sierpnia 2007 r. pomiędzy S. D. a Z. B. została zawarta umowa dzierżawy części gospodarstwa rolnego należącego do S. D. o powierzchni 3,22 ha. Z treści tej umowy wynika, iż dzierżawa zawarta została na czas określony, tj. na 10 lat, zaś czynsz dzierżawny został ustalony na kwotę 500 zł. Dzierżawca został następnie zobowiązany do zapłaty podatków związanych z dzierżawioną nieruchomością. Łączna powierzchnia gospodarstwa rolnego stanowi - w oparciu o nakaz płatniczy - powierzchnię 8,4300 ha fizyczne, co stanowi odpowiednio 12,1365 ha przeliczeniowe. W ocenie Kolegium zawarta przez wnioskodawcę umowa dzierżawy, mając na uwadze treść art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej, nie mogła wywołać zamierzonych przez stronę skutków w postaci obniżenia powierzchni gospodarstwa rolnego stanowiącego podstawę do obliczenia wysokości dochodu rodziny. Umowa stanowi dobrowolne oświadczenia woli oznaczonej treści i nie pozbawia strony tytułu własności do tej części gospodarstwa rolnego. Pogląd taki został wyrażony w wyroku NSA z dnia 16 stycznia 2002 r., sygn. akt I SA 1726/01. Podkreślenia przy tym wymaga, iż analizowany wyżej przepis wskazuje sposób wyliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego niezależnie od faktycznej dochodowości danego gospodarstwa. Określa on bowiem ryczałtowy tryb ustalania dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego. Czasowe więc "pozbawienie" się części gospodarstwa rolnego w wyniku jego wydzierżawienia, jakkolwiek wpływa na obniżenie dochodowości tego gospodarstwa, tym nie mniej jednak okoliczność ta, co podkreślono wyżej, pozostaje obojętna na końcowy rezultat obliczenia wysokości dochodu. Reasumując, należy wskazać, iż ustawa o pomocy społecznej nie daje podstaw do wyłączenia dochodu z hektarów przeliczeniowych w przypadku wydzierżawienia gospodarstwa rolnego (także w części). Bez względu na fakt, czy ziemia uprawiana jest bezpośrednio przez właściciela, czy jest oddana w dzierżawę, dochód ustala się tak samo, biorąc pod uwagę wielkość gospodarstwa rolnego. Skoro należące do odwołującego się gospodarstwo rolne ma powierzchnię 12,1365 ha przeliczeniowe, to miesięczna wysokość dochodu z tego gospodarstwa wyliczona w oparciu o art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej winna wynosić 2.512,26 zł (12,1365 x 207 zł). Łączny zatem dochód rodziny w miesiącu sierpniu 2007 r. (tj. w miesiącu poprzedzającym miesiąc, w którym został złożony wniosek) wynosi 2.928,26 zł, na który składa się wspomniany wyżej dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 2.512,26 zł oraz zasiłki rodzinne na dzieci w kwocie 256,00 zł i dodatki do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej przyznane na dwoje dzieci w kwocie 160,00 zł. Miesięczna zatem wysokość dochodu na osobę w rodzinie wynosi 488,04 zł i nie uprawnia do ubiegania się o stypendium szkolne, gdyż jest wyższa od kwoty, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, tj. 351 zł. Nadto Kolegium dodało, że z treści uzasadnienia kwestionowanej decyzji organu I instancji wynika też, że stypendia przyznawane były tym uczniom, u których dochód na osobę w rodzinie kształtował się poniżej 351 zł oraz występowały okoliczności wskazane w art. 90 d ust. 1 ustawy o systemie oświaty. W skardze na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu S. D. wskazał, iż poza sporem jest, że dla celów ustawy o pomocy społecznej dochód z gospodarstwa rolnego wyliczany jest jako wartość dochodu odpowiadająca dochodowi z 1 ha przeliczeniowego. Jednakże, jak podkreślił, ustawa ta w żaden sposób nie przesądza o dochodzie z gospodarstwa rolnego w przypadku oddania jego części lub całości w dzierżawę zwłaszcza, że na czas trwania dzierżawy gruntów strona nie włada nimi. Zarzucił ponadto pominięcie przy ustalaniu miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie przepisu art. 8 ust. 3 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, który za dochód uważa sumy miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (...) bez względu na źródło ich uzyskania pomniejszony o składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w NFZ oraz ubezpieczenia społecznego określonego w odrębnych przepisach. Tymi odrębnymi przepisami są składki na KRUS, które płaci będąc rolnikiem. W związku z powyższym uważa, iż kwota dochodu przypadająca na jedną osobę w rodzinie została zawyżona albowiem nie uwzględnia składek płaconych na KRUS. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i z przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Skarga nie jest zasadna. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r., Nr 256, 2572 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z art. 90d ust. 1 ustawy stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe. Kryterium dochodowe uprawniające do tego rodzaju pomocy zostało określone w art. 90d ust. 7 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), tj. 351 zł. Miesięczna wysokość dochodu w rodzinie ucznia ustalana jest na zasadach określonych w art. 8 ust. 3-13 ustawy o pomocy społecznej (art. 90d ust. 8 ustawy o systemie oświaty). W myśl art. 8 ust. 3-13 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach i kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. utrzymano w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącemu stypendium szkolnego dla córki S. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, że skarżący nie godzi się ze sposobem wyliczenia przez organ decyzyjny wysokości dochodu osiąganego przez jego rodzinę, który zgodnie z wyliczeniami skarżącego uprawnia go do otrzymania świadczenia w postaci stypendium szkolnego na dziecko. Na poparcie swego stanowiska skarżący przywołuje fakt dzierżawy części gruntu rolnego stanowiącego jego własność, w związku z którym od powierzchni gospodarstwa, jaką wziął pod uwagę organ decyzyjny przy wyliczaniu dochodu rodziny, należałoby odjąć część wydzierżawioną, a zatem 3,22 ha. Wówczas, zdaniem skarżącego, wnioskowane świadczenia, z uwagi na spełnienie ustawowych przesłanek, zostałyby mu przyznane. W myśl art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej w związku z § 1 pkt 2 lit. e rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. Nr 135, poz. 950) przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł. Jak wynika z dokonanej analizy akt sprawy, łączna powierzchnia gospodarstwa rolnego, którego skarżący jest właścicielem to 12,1365 ha przeliczeniowych. Biorąc pod uwagę wskazaną wyżej kwotę, dochód osiągany z tego gospodarstwa, to w przybliżeniu kwota 2512,26 zł. Powiększając tę kwotę, w świetle decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ch. z dnia [...] Nr [...], o 256 zł pobieranych z tytułu zasiłków rodzinnych na dzieci oraz 160 zł otrzymywanych dodatków do tych zasiłków z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej przyznane na dwoje dzieci, w miesiącu poprzedzającym miesiąc, w którym został złożony wniosek, uzyskiwany dochód, to kwota 2928,26 zł. W przypadku sześcioosobowej rodziny skarżącego, na osobę w rodzinie, przypada więc 488,04 zł. Zatem kwota ta przekracza wskazane na wstępie kryterium dochodowe, uprawniające do uzyskania stypendium szkolnego o 137,04 zł na każdego członka rodziny. Przy czym wskazać należy, iż na powyższe wyliczenia nie ma wpływu wskazywana przez skarżącego okoliczność wydzierżawienia 3,22 ha gruntów, wchodzących w skład jego gospodarstwa rolnego. W tym miejscu przywołać trzeba pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 16 stycznia 2002 r., sygn. akt I SA 1726/2001, który podzielił Sąd w obecnym składzie, iż umowa dzierżawy części gospodarstwa rolnego nie wywołuje skutków w postaci obniżenia powierzchni gospodarstwa rolnego stanowiącego podstawę do obliczenia wysokości dochodu rodziny (LEX nr 81819). Bez znaczenia jest okoliczność, czy i w jaki sposób jest wykorzystywana nieruchomość rolna, której właścicielem jest skarżący. Zgodnie bowiem z przepisem art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej uzyskuje on z tego tytułu potencjalną możliwość uzyskiwania dochodów. Ustalanie zaś dochodu, w oparciu o ten przepis winno mieć miejsce dopóty, dopóki skarżący nie wyzbędzie się własności gospodarstwa rolnego, ani nie pozbawi się możliwości prowadzenia działalności rolniczej (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 11 grudnia 2007 r., sygn. akt II SA/Lu 597/07, CBOSA, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 8 listopada 2007r., sygn. akt II SA/Bd 624/07, CBOSA). Reasumując, zawarcie umowy dzierżawy nie daje żadnych podstaw do pominięcia wydzierżawionych gruntów w procesie dokonywania obliczeń dochodu uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego, na potrzeby sprawy dotyczącej kwestii przyznania stypendium szkolnego, gdyż wydzierżawiony grunt jest nadal własnością skarżącego i stanowi część jego gospodarstwa. W świetle tych okoliczności zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca nie zawierają uchybień powodujących konieczność ich eliminacji z obrotu prawnego. Wobec powyższego skargę należało oddalić, co na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono w sentencji wyroku.