IV SA/Wr 79/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Protokolant Krzysztof Caliński, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie Określenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr SKO [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu, powołując się na przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 23 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 7 lit. a) ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania T. G. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta W. przez Starszego Administratora ds. świadczeń rodzinnych i alimentacyjnych Działu Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] r. nr[...] , określającej kwotę nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od dnia 1 maja 2009 r. do dnia 30 sierpnia 2009 r. w wysokości 2000 zł i zobowiązującej do zwrotu w/w kwoty wraz z ustawowymi odsetkami – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podało, że po zawiadomieniu T. G. - przedstawicielki ustawowej M. G. - pismem z dnia 20 sierpnia 2009 r. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, opisaną wyżej decyzją z dnia [...] r. organ pierwszej instancji określił kwotę nienależnie pobraną na 2.000 zł oraz zobowiązał do zwrotu w/w kwoty wraz z odsetkami. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 20 sierpnia 2009 r. T. G. poinformowała MOPS o podjęciu pracy na umowę zlecenia w firmie "..." od dnia 1 kwietnia 2009 r. i o uzyskaniu wynagrodzenia netto za kwiecień 2009 roku w wysokości 1.236,91 zł. Po przeanalizowaniu sytuacji dochodowej rodziny organ ustalił, że miesięczny dochód, stanowiący podstawę do ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla M. G. wynosi w przeliczeniu na osobę w rodzinie 763,85 zł i przekroczył kryterium ustawowe uprawniające do uzyskania świadczeń. W związku z powyższym, świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone M. G. od dnia 1 maja 2009 r. do dnia 30 sierpnia 2009 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi. W odwołaniu od powyższej decyzji T. G. wniosła o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń. Podała, że składając wniosek o świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla córki dołączyła zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o dochodach z 2007 roku oraz dochodach utraconych z tytułu: utraty pracy w "...." W., świadczenia rehabilitacyjnego i renty. Podała, że od października 2009 roku pracowała w firmie "..." sp. z o.o., w której uzyskiwała dochód nieprzekraczający kryterium dochodowego, a w marcu 2008 roku została zwolniona z pracy. W kwietniu 2009 roku podjęła pracę w firmie "... " sp. z o.o. a jej dochód miesięczny wynosi od 1.100 zł do 1.300 zł. Odwołująca się podała, że była przekonana, że jej dochód nie przekracza kryterium uprawniającego do świadczeń, nieświadomie popełniła błąd. Kierowała się głównie koniecznością zapewnienia córce minimum bytowego. Dodała, że utrata świadczenia alimentacyjnego i konieczność zwrotu pobranych świadczeń doprowadzą rodzinę do skrajnej nędzy. Rozpatrując powyższe odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że warunki nabywania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zasady zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności z tytułu wypłaconych świadczeń oraz świadczeń nienależnie pobranych określa powołana wyżej ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 2 pkt 7 owej ustawy, nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenie z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty, e) wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 17 ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba, że zostały zwrócone zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Organ odwoławczy zauważył, że T. G. we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla M. G. na okres świadczeniowy 2008/2009 podpisała oświadczenie, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (na stronie 3, część II pkt 1 wniosku). Ponadto decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] r. nr [...]zawiera pouczenie o obowiązku informowania organu o każdej zmianie w sytuacji rodziny, mającej wpływ na prawo do zaliczki alimentacyjnej. Organ podał, że T. G. poinformowała Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W. o zatrudnieniu w firmie "..." od dnia 1 kwietnia 2009 r. i zmianie sytuacji dochodowej rodziny dopiero w dniu 20 sierpnia 2009 r. Mimo utraty przez M. G. prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ze względu na dochód rodziny przekraczający kryterium ustawowe, świadczenie było wypłacane do sierpnia 2009 r. Kolegium podało, że przeanalizowało dochód odwołującej się stanowiący podstawę do ustalenia uprawnień M. G. do przedmiotowych świadczeń i wyliczenia przedstawiło w decyzji z dnia [...] r. (....). Wynika z nich, że dochód rodziny z 2007 roku wykazany w zaświadczeniu Urzędu Skarbowego Wrocław K., po uwzględnieniu dochodu utraconego i dochodu uzyskanego, wynosił w skali miesiąca 1.527,70 zł, co stanowi w przeliczeniu na osobę w rodzinie 763,85 zł. Dochód ten przekracza kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w związku z czym świadczenie M. G. nie przysługuje od maja 2009 roku. Organ wskazał, że zgodnie z art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest zobowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. W świetle powyższego określenie przez organ pierwszej instancji w wydanej przez ten organ decyzji kwoty nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla M. G., za okres od dnia 1 maja 2009 r. do dnia 31 sierpnia 2009 r., jest w ocenie organu odwoławczego zasadne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze poinformowało też odwołującą się, że zgodnie z przepisem art. 23 ust. 8 powołanej wyżej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy wierzyciela może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny oraz, że wniosek w tej sprawie odwołująca się może złożyć do organu pierwszej instancji, który rozpatrzy go w odrębnym postępowaniu administracyjnym. Mając powyższe na uwadze Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło jak w zaskarżonej decyzji. T. G. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której domagała się "umorzenia" decyzji obydwu instancji. Powołując się na przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów podała, że na jej dochód uzyskany w 2007 roku, stanowiący podstawę do przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, składały się: wynagrodzenie za pracę wykonywaną do dnia 6 kwietnia 2007r., świadczenie rehabilitacyjne przyznane przez ZUS do października 2007 roku oraz renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy, którą otrzymywała do kwietnia 2008 roku. Zdaniem skarżącej, skoro świadczenie rehabilitacyjne, jak wskazało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w swojej decyzji, nie stanowi dochodu utraconego, nie może być też okolicznością wskazującą na dochód uzyskany, stanowiący składnik dochodu rodziny. W takiej sytuacji dochód skarżącej, pochodzący tylko z wynagrodzenia za pracę, nie przekraczał kryterium ustawowego, czemu przeczy określenie wysokości tego dochodu w zaskarżonej decyzji na kwotę 763,85 zł. Skarżąca podała, że w chwili składania wniosku o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego cały jej dochód z 2007 roku został utracony, a uzyskiwane wynagrodzenia za pracę na umowę zlecenia w firmie "....Sp. z o.o. nie przekraczały kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Podniosła, że świadczenie alimentacyjne dla jej córki zostało przyznane na podstawie prawomocnego wyroku sądu i było wypłacane w pełnej kwocie przyznanych alimentów z uwagi na brak podstaw prawnych do ściągania należności od dłużnika. Odebranie tych alimentów za okres maj - sierpień 2009 roku i konieczność ich zwrotu, pozbawia jej dziecko środków na zapewnienie prawidłowego rozwoju fizycznego i intelektualnego. Dodała również, że po utracie pracy w firmie "..." Sp. z o.o. podjęła zatrudnienie na umowę zlecenia w firmie "....", gdzie jej wynagrodzenie nie było stałe a jego wysokość nie przekraczała kryterium dochodowego uprawiającego do uzyskania świadczeń na córkę. Wyjaśniła też, że nie była świadoma, że dochód, jaki uzyskiwała z pracy, przekraczał to kryterium, skoro zarabiała od 1.100 zł do 1.300 zł. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z przepisem art. 184 Konstytucji RP i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i sporów o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z obowiązującym w dacie ich wydania prawem. Sąd administracyjny nie rozważa kwestii, czy decyzja organu administracji publicznej jest słuszna, lecz czy została wydana na podstawie i w granicach obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jeżeli stwierdzi on naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia, zdaniem Sądu administracyjnego, występują. Rozpatrując skargę, Sąd stwierdził, że wydane w sprawie decyzje zostały podjęte z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie pod względem legalności jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. nr SKO[...], którą to decyzją organ ten, powołując się m.in. na przepis art. 23 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 7 lit. a) ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania T. G. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta W. przez Starszego Administratora ds. świadczeń rodzinnych i alimentacyjnych Działu Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] r. nr[...] , określającej kwotę nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od dnia 1 maja 2009 r. do dnia 30 sierpnia 2009 r. w wysokości 2000 zł i zobowiązującej do zwrotu w/w kwoty wraz z ustawowymi odsetkami, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia sprawy stanowiły przepisy ustawy z dnia [...] r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów trafnie powołanej w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji. Organy rozpoznające sprawę uznały, że w świetle okoliczności faktycznych sprawy zachodzi podstawa do zastosowania przepisu art. 23 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 7 lit. a) wymienionej wyżej ustawy. Zgodnie z przepisem art. 23 ust. 1 owej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest zobowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Zaś nienależnie pobrane świadczenie to, w myśl powołanego przez organy decyzyjne w podstawie prawnej wydanych w sprawie decyzji przepisu art. 2 pkt 7 lit a), świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Zważyć należy, że w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów uregulowano m.in. warunki nabywania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 9 – art. 14), zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 15 – art. 21), postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (art. 23) oraz tryb zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w razie zmiany okoliczności mających wpływ na prawo do owych świadczeń (art. 24). W ocenie Sądu przepis art. 24 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ustanawia szczególny nadzwyczajny tryb weryfikacji decyzji administracyjnej wydanej w przedmiocie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w razie wystąpienia określonych w nim przesłanek do zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W razie wystąpienia przesłanek z powyższego przepisu prawa organ winien najpierw wydać decyzję w przedmiocie zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego i dopiero po zakończeniu postępowania w sprawie zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego, uruchomić kolejne zwykłe już postępowanie zmierzające do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, czyli postępowanie, o jakim mowa w art. 23 ustawy, a w ostatniej kolejności podejmować rozstrzygnięcie, o jakim mowa w art. 23 ust. 8 ustawy, to jest rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia owej należności na raty. Przedmiotem postępowania prowadzonego w trybie art. 24 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest ustalenie prawa strony do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w związku z wystąpieniem przesłanek do zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo do owych świadczeń, natomiast postępowanie prowadzone w trybie art. 23 owej ustawy jest postępowaniem w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia i w niniejszej sprawie jest wynikiem ustaleń poczynionych w sprawie prowadzonej w trybie art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i zakończonej wydaniem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzji z dnia [...]r. nr SKO [...]w sprawie uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W niniejszej sprawie, jak wynika z dołączonych do sprawy akt administracyjnych, jak również z akt sprawy o sygn. IV SA/Wr 80/10, obydwa postępowania, to jest postępowanie prowadzone w trybie art. 24 i w trybie art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, były wprawdzie prowadzone odrębnie, jednak równocześnie, co w ocenie Sądu stanowiło istotne naruszenie art. 23 ust. 1 w związku z art. 24 ust. 1 ustawy. W sprawie sygn. akt IV SA/Wr 80/10, której przedmiotem kontroli Sądu były decyzje wydane w trybie art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, Sąd wyrokiem z dnia 5 maja 2010 r. uchylił decyzję organu I i II instancji z powodu naruszenia przepisów postępowania, które to naruszenie w ocenie Sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że decyzja administracyjna wydana w trybie odwoławczym przez organ II instancji nie odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Organ odwoławczy bowiem, rozpatrując ponownie niniejszą sprawę w związku z wniesieniem przez skarżącą odwołania od decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, zamiast poczynić samodzielnie ustalenia mające w świetle treści przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie w sprawie, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odwołał się do ustaleń poczynionych w sprawie zakończonej wydaniem przez ten organ decyzji nr SKO [...]z dnia [...] r., co w ocenie Sądu stanowi istotne naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 140 k.p.a. Decyzja bowiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] została wydana w sprawie dotyczącej uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo do owych świadczeń, a więc w innej sprawie niż spawa niniejsza i nie stanowi integralnej części decyzji wydanej w sprawie niniejszej. Ponadto w odwołaniu od decyzji wydanej w pierwszej instancji skarżąca podniosła szereg zarzutów, do których organ odwoławczy winien w związku z art. 11 k.p.a. odnieść się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czego nie uczynił i z naruszeniem wyżej wymienionych przepisów prawa nie wskazał przyczyn, dla których nie uznał za zasadne argumentów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu. Powyższe uchybienia dają zdaniem Sądu podstawę do uchylenia decyzji zarówno organu pierwszej, jak i drugiej instancji, co orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Rozpoznając ponownie sprawę organy winny, mając na względzie to, co powiedziano wyżej odnośnie meritum, prowadzić postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranych przez skarżącą świadczeń z funduszu alimentacyjnego po zakończeniu postępowania prowadzonego w trybie art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a prowadząc w sprawie niniejszej postępowanie w trybie art. 23 ust. 1 w/w ustawy wyjaśnić, zgodnie z obowiązkiem wynikającym z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. istnienie przesłanek z art. 23 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 4 owej ustawy do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, a stanowisko swoje w tym przedmiocie wyrażone w wydanych decyzjach uzasadnić zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., odnosząc się jednocześnie w uzasadnieniu do zarzutów skarżącej podniesionych w odwołaniu. W związku z uchyleniem wydanych w sprawie decyzji administracyjnych Sąd na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.