IV SA/Wr 794/14

Ewa Orłowska – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku adwokat, ustanowionej z urzędu, P. D. – D. o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi B. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu wydatków z tytułu opłat za pobyt w domu opieki postanawia: odmówić adwokat, ustanowionej z urzędu, przyznania od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wynagrodzenia za udział w postępowaniu sądowym w I instancji. Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 9 kwietnia 2015 r. przyznano stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Dnia 13 kwietnia 2015 r. Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła pełnomocnika z urzędu adwokat P. D. – D. Pismem z dnia 30 kwietnia 2015 r. wyznaczona pełnomocnik z urzędu udzieliła dwóm adwokatom pełnomocnictwa substytucyjnego do prowadzenia niniejszej sprawy przed sądami wszystkich instancji. Tego samego dnia jeden z pełnomocników substytucyjnych zapoznał się z aktami sprawy. W związku z licznymi pismami skarżącej o zmianę pełnomocnika z urzędu na adwokata prowadzącego kancelarię adwokacką w G., Sąd pismem z dnia 8 maja 2015 r., zwrócił się do Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej z prośbą o rozważenie zmiany pełnomocnika dla skarżącej i wyznaczenie pełnomocnika mającego kancelarię w powyższej miejscowości. W odpowiedz na to pismo, Okręgowa Rada Adwokacka, pismem z dnia 22 lipca 2015 r., poinformowała Sąd, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do zmiany pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem Sądu z dnia 4 września 2015 r. - wydanym po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 maja 2015 r. - odmówiono zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 kwietnia 2015 r. przyznającego skarżącej prawo pomocy zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Postanowienie to zostało doręczone skarżącej i jej pełnomocnikowi, podobnie jak postanowienie referendarza sądowego z dnia 12 maja 2015 r. w przedmiocie odmowy zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 kwietnia 2016 r. przyznającego prawo pomocy, od którego skarżąca wniosła powyższy sprzeciw. Postanowieniem Sądu z dnia 14 marca 2016 r., wydanym po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącej od postanowienie referendarza sądowego z dnia 2 listopada 2015 r. – cofnięto skarżącej prawo pomocy przyznane postanowieniem referendarza sądowego z dnia 9 kwietnia 2015 r. Postanowienie to zostało doręczone skarżącej i jej pełnomocnikowi, podobnie jak postanowienie referendarza sądowego z dnia 2 listopada 2015 r. w przedmiocie cofnięcia prawa pomocy, od którego skarżąca wniosła powyższy sprzeciw. Pełnomocnik z urzędu pismem z dnia 30 listopada 2015 r. poinformowała Sąd, iż z dniem 1 listopada 2015 r. uległ zmianie adres siedziby kancelarii adwokackiej i że zarządca nieruchomości, w której mieściła się poprzednia siedziba odmawia, z nieznanych przyczyn, mimo wcześniejszej deklaracji przyjmowania poczty kierowanej na nowy adres. Pismem z dnia 5 stycznia 2016 r., nadesłanym w nawiązaniu do postanowienia referendarza sądowego z dnia 2 listopada 2015 r. w przedmiocie cofnięcia prawa pomocy - pełnomocnik z urzędu wniosła o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oświadczając, że koszty te nie zostały pokryte przez stronę skarżącą w całości ani w części. W uzasadnieniu tego wniosku pełnomocnik wskazała, że podjęła w sprawie szereg czynności, a w szczególności, badała akta sprawy, odbierała i nadawała korespondencję, kontaktowała się telefonicznie z sekretariatem Sądu w celu ustalenia terminu rozprawy. Zarządzeniem Przewodniczącego wydziału z dnia 22 lutego 2016 r. wyznaczono w niniejszej sprawie termin rozprawy na dzień 30 marca 2016 r. Zawiadomienie to zostało wysłane stronie skarżącej i organowi administracji. Z protokołu rozprawy z dnia 30 marca 2016 r. wynika, że została ona odroczona przez Sąd z uwagi na brak waloru prawomocności postanowienia Sądu z dnia 14 marca 2016 r. w przedmiocie cofnięcia prawa pomocy. Naczelny Sad Administracyjny postanowieniem z dnia 4 maja 2016 r. sygn. akt I OZ 413/16 oddalił zażalenie skarżącej na postanowienie Sądu z dnia 14 marca 2016 r. cofające skarżącej prawo pomocy. Odpis tego postanowienia został przesłany skarżącej i jej pełnomocnikowi. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega, zawarty w piśmie z dnia 5 stycznia 2016 r. (k-161), wniosek pełnomocnika z urzędu, o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zgodnie z art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad prawnych określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stosownie do art. 258 § 2 pkt 8 powołanej ustawy do czynności referendarza sądowego w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy należy m. in. wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi lub radcy prawnemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków. Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu reguluje w niniejszej sprawie dotychczasowe rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm ). Do podjęcia na obecnym etapie postępowania rozstrzygnięcia w przedmiocie wynagrodzenia na rzecz pełnomocnika z urzędu uprawnia fakt, iż prawo pomocy przyznane postanowieniem referendarza sądowego z dnia 9 kwietnia 2016 r. w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu zostało cofnięte wyżej wskazanym prawomocnym postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 maja 2016 r. sygn. akt I OZ 413/16 oddalającym zażalenie skarżącej na postanowienie Sądu z dnia 14 marca 2016 r. cofające prawo pomocy. Uprawomocnienie się postanowienia w przedmiocie cofnięcia prawa pomocy skutkuje wygaśnięciem pełnomocnictwa. Jak już wyżej wskazano w sprawie znajduje zastosowanie dotychczasowe rozporządzenie, mimo że z dniem 1 stycznia 2016 r. weszło w życie nowe rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1801) (§ 23 tego nowego rozporządzenia) Jedynie w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego nowego rozporządzenia, stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, co wynika z treści § 22 tego nowego rozporządzenia. Przepis ten nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż postępowanie sądowe w I instancji nie zostało zakończone przed dniem wejścia tego nowego rozporządzenia, tym samym do wynagrodzenia adwokata z urzędu za udział w postępowaniu sądowym w I instancji, której dotyczy wniosek złożony w rozpoznawanej sprawie, należy stosować przepisy dotychczasowego rozporządzenia. Przepis § 19 cytowanego wyżej rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. stanowi, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb państwa obejmują: 1) opłatę w wysokości nie wyższej niż 150 % stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3 – 5 oraz 2) niezbędne udokumentowane wydatki adwokata. Natomiast § 20 tego rozporządzenia stanowi, że wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Z treści § 18 ust. 1 pkt 1 lit " c " dotychczasowego porządzenia wynika, że stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji, w innych sprawach niż wymienione w pkt 1 lit "a" i "b" , 240 zł. Stosownie do § 2 ust. 3 rozporządzenia, w sprawach w których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, opłaty o których mowa w ust. 1, sąd podwyższa o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach. Stawka podatku od towarów i usług wynosi zaś 23% (art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i sług; Dz. U. nr 54, poz. 535 ze zm.). Przesłanki, które należy wziąć pod uwagę rozstrzygając o zasadności wynagrodzenia na rzecz pełnomocnika ustanowionego z urzędu określa natomiast § 2 ust. 1 rozporządzenia, w myśl którego, zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Z akt sprawy wynika zaś, że pełnomocnik ustanowiona z urzędu pismem z dnia 30 kwietnia 2015 r. udzieliła dwóm adwokatom pełnomocnictwa substytucyjnego do prowadzenia niniejszej sprawy przed sądami wszystkich instancji i że tego samego dnia jeden z pełnomocników substytucyjnych zapoznał się z aktami sprawy. Z akt tych wynika ponadto, że pismem z dnia 30 listopada 2015 r. pełnomocnik z urzędu poinformowała Sąd o zmianie siedziby kancelarii adwokackiej Z kolei we wniosku o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej wskazała, że podjęła w sprawie szereg czynności, a w szczególności: badała akta sprawy, odbierała i nadawała korespondencję, kontaktowała się telefonicznie z sekretariatem Sądu w celu ustalenia terminu rozprawy. Wniosek pełnomocnik z urzędu o przyznanie wynagrodzenia za udział w postępowaniu sądowym w I instancji nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ wymienione wyżej czynności, w tym zapoznanie się z aktami sprawy (nawet za pośrednictwem pełnomocnika substytucyjnego), informacja o zmianie adresu siedziby, odbiór korespondencji z Sądu, czy ewentualna rozmowa telefoniczna z sekretariatem Sądu, nie stanowią nakładu pracy i wkładu pracy, o którym mowa w § 2 ust. 1 rozporządzenia, zmierzającego do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. Ponadto w orzecznictwie przyjęto pogląd, że samo zapoznanie się z aktami sprawy bez podjęcia dalszych czynności procesowych nie jest wystarczające dla uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie udzielona (por. post. NSA z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt I OZ 790/11; LEX nr 1069714). Dodać należy, że w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2005 r. sygn. akt I KZP 15./5; (OSNKW 2005/7-8/60) stwierdzono również, że ważne przesłanki w określeniu, co należy rozumieć pod pojęciem "udzielenia pomocy prawnej", sformułowane zostały w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (tj. Dz. U. z 2015 r. poz. 615). Zgodnie z tym przepisem "zawód adwokata polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami". Co prawda, określenie "w szczególności" wskazuje na to, że wyliczenie zawarte w art. 4 ust. 1 ma charakter jedynie przykładowy, tym niemniej w piśmiennictwie podjęto próbę dookreślenia, na czym polega udzielanie pomocy prawnej. Wyliczenie przykładowe wskazuje na to, że istota pomocy prawnej sprowadza się do podejmowania czynności o charakterze intelektualnym, wymagających zaangażowania sprawności umysłowej oraz cechujących się indywidualnym wkładem inwencji oraz pomysłowości. W postanowieniu tym podkreślono, że udzielenie pomocy prawnej to przede wszystkim przystąpienie do czynności o charakterze intelektualnym, połączonych najczęściej z pewnymi czynnościami o charakterze fizycznym i zmierzających do oceny, a w jej rezultacie do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której udzielana jest pomoc. Wymienione przez pełnomocnik z urzędu czynności nie spełniają tego wymogu. Poza tym w związku z postępowaniem o cofnięcie skarżącej prawa pomocy, na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 22 lutego 2016 r. pełnomocnik z urzędu nie była zawiadomiona o wyznaczonej na dzień 30 marca 2016 r. rozprawie, która została odroczona i tym samym nie brała w niej udziału, a więc nie podjęła czynności w stopniu mogącym zwiększyć jej nakład pracy, o którym mowa w § 2 ust. 1 rozporządzenia. Mając powyższe na uwadze, należało odmówić przyznania pełnomocnikowi z urzędu , wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej w postępowaniu sądowym w I instancji. Z tych względów, na podstawie art. 250 i 258 § 2 pkt 8 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit "c" oraz § 2 ust. 1 i 3 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, należało orzec jak w sentencji.