IV SA/Wr 81/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski Po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. K. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 kwietnia 2014 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. K. na decyzję D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za wprowadzanie do obrotu środków zastępczych postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący na urzędowym formularzu wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego wniosku skarżący podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwa domowe. Utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z tytułu działalności gospodarczej, które wynoszą miesięcznie brutto 1500 zł. Ponadto otrzymuje wsparcie finansowe od rodziców w kwotach 500 -1000 zł. W ubiegłym roku działalność gospodarcza przyniosła stratę i obecnie również. Studiuje zaocznie, co wiąże się ze sporymi kosztami. Z powodu złego stanu zdrowia na leki przeznacza kilkaset złotych miesięcznie. Jest zmuszony korzystać z pomocy rodziców. Podał, że nie posiada majątku, mieszkania, oszczędności ani przedmiotów i papierów wartościowych. Wniosek te został zakwalifikowany jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, tj. częściowe zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. W związku z powyższym, pismem referendarza sądowego z dnia 19 lutego 2014 r. wezwano skarżącego – w terminie siedmiu dni - do nadesłania dokumentów źródłowych i wyjaśnień potwierdzających jego sytuację materialną, tj.: dowodów potwierdzających wysokość dochodu lub straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za okres ostatnich sześciu miesięcy np. wydruk z podatkowej księgi przychodów i rozchodów, deklaracje złożone w urzędzie skarbowym i inne dowody oraz pisemne wyjaśnienie o wysokości dochodu lub straty za poszczególne miesiące obejmujące okres ostatnich sześciu miesięcy i zapłaconego w tym okresie podatku wraz dowodami potwierdzającymi wpłaty podatku w tym okresie, dowodów potwierdzających aktualną wysokość opłat związanych z utrzymaniem (czynsz, gaz, prąd, telewizja, telefon, raty kredytów i pożyczek, podatek od nieruchomości, leczenie, czesne z tytułu nauki i inne), kopii zeznania podatkowego za 2011 r., 2012 r. ewentualnie 2013 r., wyciągu z osobistego konta bankowego za ostatnie trzy miesiące oraz wyciągu z lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące, wyjaśnienia od kiedy skarżący prowadzi działalność gospodarczą i jaki jest jej zakres, oraz wyjaśnienia w jakiej wysokości otrzymuje wsparcie od rodziców wraz z dowodami potwierdzającymi te dane np. wyciąg z konta bankowego i inne. W wezwaniu tym pouczono skarżącego, że w przypadku braku możliwości złożenia jakiegokolwiek dokumentu należy udzielić stosownego wyjaśnienia ze wskazaniem ewentualnego terminu ich złożenia. W przeciwnym wypadku wniosek zostanie rozpoznany na podstawie danych zawartych w formularzu. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący pismem z dnia 3 marca 2014 r. podał, że rodzice udzielają mu wsparcia w formie gotówkowej w wysokości kilkuset złotych miesięcznie. Wraz z tym pismem przedłożył wydruk e-maila z dnia 4 października 2012 r., z którego wynika, że opłata semestralna za studia niestacjonarne II stopnia wynosi 2875 zł i można ją wnosić w całości lub w 5 ratach po 575 zł oraz zeznanie podatkowe za 2012 r., z którego wynika, że przychód z działalności gospodarczej obejmującej działalność kurierską wyniósł 114.952,89 zł, koszty uzyskania 129.237,83 zł, a strata wyniosła 14.284,94 zł. Przedłożył również potwierdzenie przelewu z dnia 6 lutego 2014 r. kwoty 1700 zł, w którym w tytule wpłaty wpisano czynsz, luty 2014. Postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym odmówiła skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 17 kwietnia 2014 r. strona skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu podniosła, że Sąd nie zbadał przedstawionych przez niego dokumentów, a skupił się na dokumentach, których nie nadesłał. Zdaniem skarżącego, nie została przeprowadzona rzetelna analiza dokumentów, które przedłożył, a jego oświadczenia dotyczące ponoszonych przez niego wydatków zostały zignorowane. Skarżący podniósł też, że nie jest w stanie przedstawić wszystkich rachunków na zakupy z życia codziennego, a przygotowanie wszystkich żądanych dokumentów przez Sąd w tak krótkim czasie przerosło jego możliwości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 i § 3 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W przypadku przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, prawo to może obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Rozpatrując przedmiotową sprawę po złożonym przez skarżącego sprzeciwie Sąd miał na względzie przepis art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika natomiast, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych (art. 199 i art. 214 p.p.s.a.). Do tych kosztów zalicza się opłaty sądowe stanowiące dochód budżetu państwa i zwrot wydatków (art. 211 i art. 212 p.p.s.a.). Ewentualne przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki. Zdaniem Sądu należy podnieść, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 61/04 i GZ 64/04, niepubl.). NSA podkreślił, że zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. Pogląd ten należy również odnieść do wszystkich innych podmiotów, które prowadząc działalność publiczną, są stronami postępowań sądowych, w których ponoszenie kosztów jest typową konsekwencją ich prowadzenia. W postanowieniu z dnia [...] stycznia 2005 r., FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W uzasadnieniu tego wniosku skarżący podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwa domowe. Utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z tytułu działalności gospodarczej, które wynoszą miesięcznie brutto 1500 zł. Ponadto otrzymuje wsparcie finansowe od rodziców w kwotach 500 -1000 zł. W ubiegłym roku działalność gospodarcza przyniosła stratę i obecnie również. Studiuje zaocznie, co wiąże się ze sporymi kosztami. Z powodu złego stanu zdrowia na leki przeznacza kilkaset złotych miesięcznie. Jest zmuszony korzystać z pomocy rodziców. Podał, że nie posiada majątku, mieszkania, oszczędności ani przedmiotów i papierów wartościowych. Pismem z dnia 19 lutego 2014 r. wezwano skarżącego – w terminie siedmiu dni - do nadesłania dokumentów źródłowych i wyjaśnień potwierdzających jego sytuację materialną, tj.: dowodów potwierdzających wysokość dochodu lub straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za okres ostatnich sześciu miesięcy np. wydruk z podatkowej księgi przychodów i rozchodów, deklaracje złożone w urzędzie skarbowym i inne dowody oraz pisemne wyjaśnienie o wysokości dochodu lub straty za poszczególne miesiące obejmujące okres ostatnich sześciu miesięcy i zapłaconego w tym okresie podatku wraz dowodami potwierdzającymi wpłaty podatku w tym okresie, dowodów potwierdzających aktualną wysokość opłat związanych z utrzymaniem (czynsz, gaz, prąd, telewizja, telefon, raty kredytów i pożyczek, podatek od nieruchomości, leczenie, czesne z tytułu nauki i inne), kopii zeznania podatkowego za 2011 r., 2012 r. ewentualnie 2013 r., wyciągu z osobistego konta bankowego za ostatnie trzy miesiące oraz wyciągu z lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące, wyjaśnienia od kiedy skarżący prowadzi działalność gospodarczą i jaki jest jej zakres, oraz wyjaśnienia w jakiej wysokości otrzymuje wsparcie od rodziców wraz z dowodami potwierdzającymi te dane np. wyciąg z konta bankowego i inne. W wezwaniu tym pouczono skarżącego, że w przypadku braku możliwości złożenia jakiegokolwiek dokumentu należy udzielić stosownego wyjaśnienia ze wskazaniem ewentualnego terminu ich złożenia. W przeciwnym wypadku wniosek zostanie rozpoznany na podstawie danych zawartych w formularzu. Skarżący dopiero w złożonym sprzeciwie wskazał, że termin ten jest dla niego zbyt krótki, nie przedstawił jednak żadnych innych dokumentów. W związku z powyższym Sąd może oprzeć się tylko na dokumentach, które skarżący przesłał pismem z dnia 3 marca 2014 r. w którym podał, że rodzice udzielają mu wsparcia w formie gotówkowej w wysokości kilkuset złotych miesięcznie. Wraz z tym pismem przedłożył wydruk e-maila z dnia 4 października 2012 r., z którego wynika, że opłata semestralna za studia niestacjonarne II stopnia wynosi 2875 zł i można ją wnosić w całości lub w 5 ratach po 575 zł oraz zeznanie podatkowe za 2012 r., z którego wynika, że przychód z działalności gospodarczej obejmującej działalność kurierską wyniósł 114.952,89 zł, koszty uzyskania 129.237,83 zł, a strata wyniosła 14.284,94 zł. Przedłożył również potwierdzenie przelewu z dnia 6 lutego 2014 r. kwoty 1700 zł, w którym w tytule wpłaty wpisano czynsz, luty 2014. Przepis art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), stanowi, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast w myśl art 245 § 4 tej ustawy częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 tej prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane osobie fizycznej – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy we wskazanym wyżej zakresie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie wykazał on w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania sądowego, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Skarżący bowiem prowadzi działalność gospodarczą, z tytułu której miesięczny dochód określił na kwotę około 1500 zł. Jednakże w żaden sposób nie udokumentował wysokości osiąganego dochodu ani też nie nadesłał dokumentów potwierdzających ten dochód w okresie ostatnich sześciu miesięcy do czego został zobowiązany wezwaniem referendarza sądowego z dnia 19 lutego 2014 r. wzywającym go do nadesłania np. wydruku z podatkowej księgi przychodów i rozchodów, deklaracji złożonych w urzędzie skarbowym i innych dowodów oraz pisemnych wyjaśnień o wysokości dochodu lub straty za poszczególne miesiące obejmujące okres ostatnich sześciu miesięcy i zapłaconego w tym okresie podatku wraz dowodami potwierdzającymi wpłaty podatku w tym okresie. Powyższe nie pozwala na ustalenie jaki jest aktualny, rzeczywisty dochód skarżącego z tytułu prowadzonej działalności. Wymogu tego nie uchyla nadesłane zeznanie podatkowe obejmujące 2012 rok, w którym wykazał stratę w wysokości 14.284,94 wynikająca z tego, że koszty uzyskania przychodu w kwocie 129.237,93 zł, przekroczyły przychód wynoszący 114.952,89 zł. Ponadto wykazanie w zeznaniu podatkowym straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oznacza, że skarżący posiada środki finansowe na poniesienie znacznych kosztów tej działalności i tym samym nie pozwala na przyjęcie, że skarżący nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi. Skarżący nadesłał ponadto wydruk e-maila z dnia 4 października 2012 r., z którego wynika, że opłata semestralna za studia niestacjonarne II stopnia wynosi 2875 zł i można ją wnosić w całości lub w 5 ratach po 575 zł oraz potwierdzenie przelewu kwoty 1700 zł, w którym w tytule wpłaty wpisano czynsz, luty 2014. Jednakże okoliczności te nie pozwalają na ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącego skoro nie nadesłał on innych dokumentów wymienionych w wezwaniu. Powyższe oznacza, że skarżący uchyla się od nadesłania tych dokumentów, pomimo że spoczywa na nim obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wybiórcze wykonanie wezwania sądowego nie uzasadnia zatem uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji, zawarty we wniosku o przyznanie prawa pomocy, argument skarżącego, że ponosi wydatki związane z leczeniem w wysokości kilkuset złotych nie stanowi okoliczności przemawiającej za pozytywnym rozpatrzeniem tego wniosku. Mając powyższe na względzie uznać należy, że skarżący nie wykazał, iż została spełniona przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a, pozwalająca na przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów. Z tych względów, działając na podstawie art. 260 p.p.s.a., art. 245 § 1 i § 3 p.p.s.a. oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.