IV SA/Wr 82/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.) Sędzia NSA Jolanta Sikorska Protokolant Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 14 maja 2013 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku stałego oddala skargę. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] 2012 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania P. K. od, wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy S., decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [...] 2012 r. ([...]), orzekającej o zwrocie kwoty 205,20 zł z tytułu nienależnie pobranego zasiłku stałego - w okresie od 12 czerwca 2012 r. do 30 czerwca 2012 r. - przyznanego na mocy decyzji z dnia [...] 2011 r. (Nr [...]) ze zmianami, uchylonej decyzją z dnia [...] 2012 r. (Nr [...]), na podstawie: - art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego, - art. 98 i art. 6 pkt 16, w związku z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach uzasadnienia tego orzeczenia podano, że na podstawie decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] 2011 r., (Nr [...]) z późniejszymi zmianami, P. K. przysługiwało prawo do zasiłku stałego, w wysokości 324 zł miesięcznie wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne. W dniu 11 lipca 2012 r. organ pierwszej instancji powziął informację, że P.K. został zatrzymany 12 czerwca 2012 r. i przebywa w Zakładzie Karnym we W. Przewidywany koniec kary to 31 lipca 2014 r. Wskutek powyższego, organ pierwszej instancji wszczął z urzędu postępowanie w sprawie nienależnie pobranych świadczeń w formie zasiłku stałego w okresie od 12 czerwca do 30 czerwca 2012 r., o czym zawiadomił Stronę pismem z dnia 30 sierpnia 2012 r. ([...]). Po przeprowadzeniu aktualizacji wywiadu środowiskowego, organ pierwszej instancji wydał zaskarżoną decyzję, w której orzekł o zwrocie kwoty 205 20 zł z tytułu nienależnie pobranego zasiłku stałego - w okresie od 12 czerwca 2012 r. do 30 czerwca 2012 r. - przyznanego na mocy decyzji z dnia [...] 2011 r. (Nr [...]) ze zmianami, uchylonej decyzją z dnia [...] 2012 r. (Nr [...]). W uzasadnieniu organ wskazał, że wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 109 ustawy o pomocy społecznej, P.K. nie poinformował organu pierwszej instancji o zmianie swojej sytuacji osobistej, tj. o rozpoczęciu odbywania kary pozbawienia wolności. Informację o tym fakcie organ uzyskał dopiero w dniu 11 lipca 2012 r. W czerwcu dokonano przelewu kwoty 324 zł na wskazane przez Stronę konto bankowe i powstała sytuacja nienależnie wypłaconego zasiłku w wysokości 205,20 zł. Organ wskazał, że zgodnie z art. 98 ustawy o pomocy społecznej, świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. P. K. odwołał się od powyższej decyzji. Stwierdził, że dokonanie przelewu zasiłku stałego na czerwiec 2012 r. było błędem pracowników organu pomocy społecznej, dlatego on nie zwróci tego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując odwołanie stwierdziło, że w rozpatrywanej sprawie bezsporne jest, że P. K. w dniu 12 czerwca 2012 r. został zatrzymany i przebywa w Zakładzie Karnym we W., gdzie odbywa karę pozbawienia wolności. Oznacza to, że od tego dnia utracił prawo do zasiłku stałego, ponieważ zgodnie z art. 13 ust. 1 powołanej we wstępie ustawy o pomocy społecznej, zwanej dalej "ustawą", osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej. W myśl art. 6 pkt 16 ustawy, świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Odnosząc ten przepis do stanu faktycznego niniejszej sprawy należy wskazać, że P. K. nie poinformował organu pomocy społecznej o zmianie swojej sytuacji osobistej, jaka nastąpiła w związku przebywaniem w zakładzie karnym. W tej sytuacji należy uznać, że zasiłek stały od 12 czerwca 2012 r. nie przysługiwał, ponieważ P.K. odbywa od tej daty karę pozbawienia wolności. Oznacza to, że zasiłek stały wypłacony po dniu 12 czerwca 2012 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym - w myśl definicji z art. 6 pkt 16 ustawy, jako świadczenia uzyskane z powodu niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej. Stosownie do treści art. 98 ustawy, świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny, a zatem konieczne jest określenie kwoty nienależnie pobranego zasiłku stałego, która podlega zwrotowi. Należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 104 ust. 1 ustawy). Wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi ustala się w drodze decyzji administracyjnej (art. 104 ust. 3). Jako że wysokość zasiłku stałego wynosiła 324 zł, a świadczenie nie przysługiwało jedynie za część miesiąca (od 12 do 30 czerwca 2012 r.), kwota jaką należy zwrócić to 205, 20 zł (324 zł: 30 dni = 10,80 zł x 11 dni = 118,80 zł; 324 zł - 118,80 zł = 205,20 zł). Wskazano, że zgodnie z art. 104 ust. 4 ustawy, w przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu. P. K. wniósł na decyzję Kolegium skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której powtórzył twierdzenia odwołania, że dokonanie na jego konto przelewu zasiłku stałego za czerwiec 2012 r. było błędem pracowników organu pomocy społecznej. Oświadczył, że nie wiedział, iż należy informować pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej o tym, że przebywa w więzieniu i że nigdy nie podpisał oświadczenia o tym, iż gdy tam trafi, to ma obowiązek zawiadomić o tym fakcie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji oraz zawartą w niej argumentację. Po zapoznaniu się ze skargą Kolegium spostrzegło, że nie czyni ona zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, bowiem nie zawiera określenia naruszenia prawa lub interesu prawnego. Skarżący nie wskazał też zarzutów pod adresem zaskarżonej decyzji, choć zawiera ona stosowne pouczenie o takim wymogu. Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 września 2012 r., II SA/Wr 82/13 uwzględniono wniosek pełnomocnika skarżącego z urzędu, adwokat M. S.-P. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W piśmie zawarto jednocześnie wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku w przedmiotowej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika natomiast, że tylko w przypadku gdy Sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części. Gdy zaś ustali istnienie przesłanek z art. 156 k.p.a., wówczas stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Jednocześnie na mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji zgodnie ze wskazanymi normami Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż zarzuty skargi nie są zasadne. Skarga nie zasługuje również na jej uwzględnienie z przyczyn, które Sąd obowiązany był wziąć pod uwagę działając z urzędu. Przechodząc do meritum sprawy należy stwierdzić, że organ pomocy społecznej wydał decyzję, w której orzekł o zwrocie kwoty 205,20 zł z tytułu nienależnie pobranego zasiłku stałego w okresie od 12 czerwca 2012 r. do 30 czerwca 2012 r., przyznanego na mocy decyzji z dnia 1 września 2011 r. (ze zmianami), uchylonej decyzją z dnia 31 lipca 2012 r. Odnosząc powyższe do stanu faktycznego sprawy za bezsporne i niekwestionowane należy uznać stwierdzenie, że P. K., od dnia 12 czerwca 2012 r., przebywa w Zakładzie Karnym we W., gdzie odbywa karę pozbawienia wolności. W związku z tym utracił prawo do zasiłku stałego, ponieważ zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania decyzji ostatecznej, osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej. W przedstawionej sytuacji cytowany art. 13 ustawy o pomocy społecznej nie nastręczający żadnych wątpliwości interpretacyjnych, bezsprzecznie eliminuje go z kręgu beneficjentów pomocy społecznej. Stan taki motywowany jest faktem iż osoba osadzona pozostaje na utrzymaniu Państwa, w związku z czym ma zapewnione przez Zakład Karny, w którym przebywa odpowiednie warunki mieszkaniowe, a także opiekę zdrowotną, posiłki oraz odzież, a zatem nie ma potrzeby dodatkowego jej dofinansowania. Z kolei w myśl art. 6 pkt 16 ustawy, świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Należy zaznaczyć, że osoby korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są informowane o obowiązku powiadamiania organu pomocy społecznej o zmianie swojej sytuacji materialnej lub osobistej. Przepisy ustawy nie wymagają podpisania oświadczenia, w którym są wskazane wszystkie, potencjalne zmiany sytuacji osobistej beneficjenta pomocy społecznej, np. umieszczenie w zakładzie karnym. Sąd podziela argumentację Kolegium, które stwierdza, że w decyzji przyznającej zasiłek stały i decyzji zmieniającej wysokość świadczenia (decyzje w aktach sprawy) P. K. był informowany o wynikającym z art. 109 ustawy o pomocy społecznej obowiązku informowania organu o każdej zmianie w jego sytuacji osobistej mającej wpływ na prawo do świadczeń. P. K. nie może więc skutecznie powoływać się na to, że nie wiedział, iż pobyt w zakładzie karnym skutkuje utratą prawa do świadczeń. P.K. nie poinformował organu pomocy społecznej o zmianie swojej sytuacji osobistej, a za taką zmianę należało niewątpliwie uznać fakt umieszczenia w zakładzie karnym. W tych okolicznościach skarżącemu, jako osobie odbywającej karę pozbawienia wolności, przestało przysługiwać prawo do świadczeń z pomocy społecznej. Oznacza to, że zasiłek stały wypłacony po dniu 12 czerwca 2012 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym, w myśl definicji z art. 6 pkt 16 ustawy. Stosownie do art. 98 ustawy, świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny, a zatem konieczne jest określenie kwoty nienależnie pobranego zasiłku stałego, która podlega zwrotowi. Zgodnie z art. 7 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 2007 r. organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Powtórzenie powyższej zasady zawiera art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego. Działanie na podstawie prawa oznacza działanie w oparciu o obowiązujące aktualnie normy prawne. Ze względu na to, iż przepis art. 13 ustawy o pomocy społecznej nie uprawnia organów do stosowania go na zasadzie administracyjnego uznania - ma on charakter bezwzględnie obowiązujący, nie były one władne uwzględnić stanowiska skarżącego o przysługiwaniu mu świadczenia. Zgodnie z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Z brzmienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ poinformował skarżącego o treści przedmiotowego przepisu. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 151 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.