IV SA/Wr 822/17

Ewa Orłowska starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku O. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi O. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...], nr [..] w przedmiocie utraty statusu osoby bezrobotnej postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu; II. umorzyć postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący na urzędowym formularzu złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu powyższego wniosku podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z [...], która ma [..] lat. W rubryce nr 10 obejmującej dochody wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym skarżący podał, że osiąga dochody z tytułu pracy dorywczej w wysokości około [...] zł netto, a [..] z tytułu zatrudnienia na etacie w kwocie [..] zł netto, natomiast łączny ich dochód netto wynosi [...] zł miesięcznie. W rubryce nr 12 obejmującej zobowiązania i stałe wydatki podał, że czynsz najmu wynosi [..] zł, a opłaty [...] zł. W oświadczeniu o stanie majątkowym podał, że nie posiada żadnych nieruchomości, w tym mieszkania ani domu oraz oszczędności, przedmiotów i papierów wartościowych i wierzytelności, ponieważ rubryki obejmujące stan majątkowy wnioskodawcy zostały przekreślone. Podobnie w rubryce nr 8 obejmującej "stan majątkowy osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym" skarżący podał, że [...] nie posiada żadnego majątku, skoro rubryka ta została wykreślona. Następnie pismem referendarza sądowego z dnia 10 stycznia 2018 r. wezwano stronę skarżącą do nadesłania - na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego: - w terminie 7 dni, kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej: tj. dowodów potwierdzających aktualną wysokość wszystkich dochodów skarżącego (wnioskodawcy) za okres ostatnich czterech miesięcy i dowodów potwierdzających wysokość wszystkich dochodów osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym za okres ostatnich czterech miesięcy ([...]), w tym z tytułu prac dorywczych, zatrudnienia, działalności gospodarczej, pomocy społecznej, dodatku mieszkaniowego, emerytury, renty np. zaświadczenie o wynagrodzeniu netto za ostatnie cztery miesiące z uwzględnieniem poszczególnych miesięcy, przelewy bankowe, umowa o pracę, zlecenie, decyzja przyznająca świadczenie, ostatnie cztery odcinki renty i emerytury, stypendia, dotacje); wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych i kart kredytowych za ostatnie cztery miesiące wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym ([...]); dowodów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, dojazdy do szkoły, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne); zeznania podatkowego za 2016 r. wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym ([...]); ostatnia decyzja w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego adresowana do skarżącego, dokumenty potwierdzające ewentualny stopień niepełnosprawności skarżącego i domowników; wyjaśnienia, jaki tytułu prawny posiada skarżący do dwóch lokali mieszkalnych podanych we wniosku o prawo pomocy w adresie zamieszkania i w adresie do korespondencji i czy uzyskuje dodatkowe dochody z tytułu wynajmu tych nieruchomości (dane te należało udokumentować za okres ostatnich czterech miesięcy); zaświadczenia z urzędu pracy potwierdzającego czy skarżący jest obecnie zarejestrowany jako osoba bezrobotna, wyjaśnienia z jakiego tytułu jest skarżący jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego (dane te należało udokumentować). Strona skarżąca odebrała powyższe pismo referendarza sądowego dnia 19 stycznia 2018 r. i pismem z dnia 23 stycznia 2018 r., które nie zostało podpisane przez stronę, podała, że w odpowiedzi na otrzymane pismo prosi o uwzględnienie postanowienia Sądu [...] wydanego w tym samym okresie w jakim złożona była skarga. Sąd [...] po rozpatrzeniu przedstawionych dokumentów źródłowych uwzględnił jego sytuację materialną i zwolnił skarżącego z opłat. Do pisma tego skarżący dołączył poświadczone za zgodność z oryginałem postanowienie Sądu [...] w [...] z dnia [..] sygn. akt [..], w którym Sąd ten postanowił zwolnić skarżącego od opłaty należnej od wniosku o [...] albowiem informacje o sytuacji rodzinnej, zawarte we wniosku skazanego, uzasadniają przyjęcie, iż wyłożenie tej opłaty byłoby dla niego zbyt uciążliwe. Innych dokumentów skarżący nie przedłożył. W pierwszej kolejności rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z przepisu art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369.; dalej p.p.s.a.) wynika, że ustanowienie adwokata lub radcy prawnego obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ strona skarżąca nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jej rzeczywista sytuacja dochodowa. Skarżący nie nadesłał bowiem dokumentów wymienionych w omówionych wyżej piśmie referendarza sądowego z dnia 10 stycznia 2018 r., w którym został wezwany na podstawie art. 255 p.p.s.a. do nadesłania kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących własnej sytuacji dochodowej i sytuacji dochodowej [...], z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, tzn. dowodów potwierdzających wysokość wszystkich jego dochodów, w tym także z tytułu zadeklarowanych we wniosku prac dorywczych oraz dowodów potwierdzających wysokość wszystkich dochodów osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym tj. [...], w tym także z tytułu zatrudnienia [...] za okres ostatnich czterech miesięcy. Brak tych danych nie pozwala na wiążąca ocenę, czy rzeczywiście skarżący uzyskuje dochody z tytułu prac dorywczych w zadeklarowanej we wniosku o prawo pomocy kwocie [...] zł i nie pozwala na ustalenie, czy skarżący nie uzyskuje również dodatkowych dochodów z innych źródeł, w tym np. dochodów z nieruchomości. Brak tych danych nie pozwala na ustalenie, czy rzeczywiście [...] skarżącego uzyskuje dochody z tytułu zatrudnienia w kwocie podanej we wniosku o prawo pomocy. Istotne jest, że skarżący mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z [..], a przy ocenie wniosku prawo pomocy należy wziąć pod uwagę także dochody i stan majątkowy osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W tym stanie rzeczy uzasadnione było żądanie dokumentów, które wykazywałyby możliwości płatnicze partnerki skarżącego. W tym miejscu zauważyć należy, że w przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13, LEX nr 1296829). Natomiast przedłożone przez skarżącego postanowienie Sądu [...] z dnia [...] zwalniające go od opłaty od wniosku o [..] nie zmienia powyższej oceny, że skarżący nie wykazał w niniejszej sprawie rzeczywistej aktualnej sytuacji dochodowej. Postanowienie tego Sądu nie jest wiążące w niniejszej sprawie. Przyznania prawa pomocy nie uzasadnia także twierdzenie skarżącego wyrażone w piśmie z dnia 23 stycznia 2018 r., że Sąd [...] wydał powyższe pozytywne dla skarżącego orzeczenie po rozpoznaniu przedłożonych przez skarżącego dokumentów. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie przedłożył bowiem żadnych dokumentów źródłowych potwierdzających jego sytuację materialną. Ponadto wybiórcze udostępnienie danych nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, gdyż nie odzwierciedla pełnej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Natomiast żądanie dokumentu dotyczącego zgłoszenia skarżącego do ubezpieczenia zdrowotnego miało na celu ustalenie na podstawie jakiego tytułu skarżący jest obecnie zgłoszony do tych ubezpieczeń, tj. np. w związku z rejestracją jako osoba bezrobotna, pobieraniem renty, ewentualnie w związku z zatrudnieniem Wyjaśnienie tej kwestii pozwoliłoby zatem na ustalenie, czy skarżący pozostaje w zatrudnieniu. Skarżący nie nadesłał także wyciągów z kont bankowych i kart kredytowych i lokat bankowych za ostatnie cztery miesiące, co także nie pozwala na ustalenie aktualnej sytuacji dochodowej skarżącego i [...] wynikającej ze stanu kont i lokat bankowych. Skarżący nie nadesłał także zeznania podatkowego za 2016 r. i zeznania podatkowego [...], co nie pozwala na ustalenie, czy w poprzednim roku podatkowym uzyskali dochody podlegające opodatkowaniu. Żądanie tych danych miało na celu ustalenie jak kształtowała się sytuacja dochodowa skarżącego w dłuższym okresie czasu i czy ewentualnie dochód ten z uwzględnieniem aktualnego dochodu pozwoliłby na poczynienie rezerw finansowych, które mogłyby zostać przeznaczone na pokrycie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika. Nie przedłożył ponadto ostatniej decyzji dotyczącej podatku od nieruchomości i podatku rolnego, co nie pozwala na ustalenie, czy skarżący jest podatnikiem tych podatków i jakich ewentualnie nieruchomości podatek ten dotyczy. Skarżąc nie udokumentował w jakiej wysokości ponosi konkretne opłaty i wydatki związane z utrzymaniem, co nie pozwala na ocenę, czy wydatki te kształtują się w kwotach podanych we wniosku o prawo pomocy. Ponadto skarżący nie wyjaśnił jaki tytuł prawny posiada do dwóch lokali mieszkalnych podanych we wniosku o prawo pomocy w adresie zamieszkania i w adresie do korespondencji, co nie pozwala na ustalenie pełnej, rzeczywistej sytuacji majątkowej strony. Wątpliwości tych nie usuwają dane wskazane w rubryce nr 12 formularza obejmującej zobowiązania, z których wynika, że opłata za wynajem wynosi [...] zł. W takiej sytuacji należy stwierdzić, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie dołożyła należytej staranności w wykazaniu, że spełnia przesłanki do przyznania tego prawa. Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 10 stycznia 2018 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawo pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. W tej sytuacji przyjąć należy, że strona skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Na stronie skarżącej zaś spoczywa obowiązek wykazania, poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Strona skarżąca bowiem winna wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym nie jest tak, że wszelkie wątpliwości winny być tłumaczone na korzyść strony, tylko wszystko, co wątpliwe strona skarżąca winna wyjaśnić, bo to po jej stronie istnieje powinność dowiedzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. To do strony ubiegającej się przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy (por. post. NSA z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt I GZ 275/10, LEX nr 741268). Z tych względów należało, w pkt I sentencji odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy, w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Natomiast odnośnie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że strona skarżąca jest zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. "b" p .p. s. a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej. W tej sytuacji rozpoznanie tego wniosku stało się zbędne, a postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych podlega umorzeniu na podstawie art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. O umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych orzeczono w pkt II sentencji. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 239 § 1 pkt 1 lit. "b" p .p.s.a. i art. 249a p.p.s.a. i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.