IV SA/Wr 831/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg Sędzia WSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.) Protokolant Anna Rudzińska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 26 stycznia 2007r. sprawy ze skargi B. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego uchyla decyzję II instancji. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...], na podstawie art. 3 ust. 4, art. 17 ust. 2 pkt 1, art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593), uchwały nr XI/371/99 Rady Miejskiej Wrocławia z dnia 8 lipca 1999r. w sprawie jednostki budżetowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (Biuletyn Urzędowy Rady Miejskiej Wrocławia Nr 7, poz. 328), Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. udzielił B. A. pomocy w postaci specjalnego zasiłku celowego w wysokości [...] zł na dofinansowanie do zakupu lekarstw, środków czystości, odzieży oraz biletów MPK. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Jak dalej podał, na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, iż faktyczny dochód rodziny B.A. wynosi [...] zł i przekracza ustalone kryterium ustawowe, tj. 632,00zł. Jednakże mając na uwadze bezrobocie i długotrwałą chorobę wnioskodawczyni przyznano jej pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego. W odwołaniu od tej decyzji B. A. stwierdziła, że po raz kolejny pracownik socjalny ZTPS znacznie zawyżył miesięczny dochód jej dwuosobowej rodziny za miesiąc [...] r. Tym samym pozbawił ją przyznania bezzwrotnego zasiłku celowego, chociaż wysokość uzyskiwanego dochodu nigdy nie przekroczyła kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, w zamian przyznając specjalny zasiłek celowy. Oświadczyła, iż planowany dochód jej rodziny za miesiąc [...] r. został opisany we wniosku z dnia [...] r. Dodała, że nie ma pojęcia skąd pracownik socjalny uzyskał nieprawdziwe dane zawarte w decyzji, ponieważ miesięczny dochód jej dwuosobowej rodziny we wskazanym wyżej miesiącu nie przekroczył ustalonego kryterium ustawowego - 632 zł. Zaznaczyła, iż na dochód złożyły się następujące kwoty: [...] zł z tytułu zasądzonych alimentów na rzecz córki oraz [...] zł z tytułu zasiłku rodzinnego i różnił się on od wcześniej zaplanowanego (w kwocie [...] zł), ponieważ nie wypłacono córce stypendium szkolnego (najprawdopodobniej zostanie wypłacone dopiero w [...] r.). Ponadto poinformowała, że "kieszonkowe" dla córki w kwocie [...] zł zostało "spożytkowane" przez ojca dziecka. Stwierdziła więc, że do dochodu jej rodziny nie można doliczać kwot, które fizycznie nie zostały jej wypłacone lub po przelaniu córce na konto zostały odebrane przez ojca dziecka na jego osobiste potrzeby. W odwołaniu podniosła, że pomoc ze strony jej matki odbywa się jedynie w formie uiszczania, za nią i za jej córkę, opłat związanych z czynszem, energią i wodą. Nadmieniła, że w skali [...] m-ca jest to koszt w wysokości ok. [...] zł za dwie osoby. Dodała, że pomocy materialnej w innej formie od matki nie otrzymuje. Oświadczyła, iż w wywiadzie środowiskowym, który odbywa się raz na 3 m-ce podała, że pomoc matki w w/w opłatach to koszt ok. [...] zł, ale ponoszony w skali trzech miesięcy, a nie jednego. Zatem przypuszcza, że otrzymane wyliczenie jest złą "interpretacją pracownika ZTPS". Skierowała również zarzuty pod adresem pracowników socjalnych, stwierdzając jednocześnie, że decyzję wydano dopiero po trzech miesiącach od dnia złożenia w ZTPS wniosku z dnia [...] r. Wyliczyła, że dochód jej dwuosobowej rodziny w miesiącu [...] r. wyniósł [...] zł, a zatem kwota ta nie stanowi kwoty przedstawionej w decyzji, tj. [...] zł. Po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia [...]r. Nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 41 pkt 1 w zw. z art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium podało, że wnioskiem z dnia [...] r. B.A. zwróciła się o przyznanie bezzwrotnej pomocy finansowej m. in. w formie zasiłku celowego. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że wraz z córką nadal znajdują się w trudnej sytuacji materialnej i brakuje im pieniędzy na podstawowe potrzeby m. in. żywność, lekarstwa, środki czystości, odzież, bilety MPK. Wyjaśniła, że dochód miesięczny jej rodziny wynosi netto około [...] zł, co na osobę stanowi [...] zł miesięcznie, a zatem rodzina spełnia warunki do udzielenia świadczeń finansowych w formie bezzwrotnej w pełnym wymiarze. Jak wynika z akt sprawy B. A. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką. Zamieszkuje w mieszkaniu rodziców, zajmując 1 pokój. Wydatki mieszkaniowe ponosi w całości jej matka. Od dnia [...] r. strona jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Leczy się z powodu złego stanu zdrowia. Według jej oświadczenia z dnia [...] r. na miesięczny dochód jej rodziny składa się zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł, stypendium szkolne [...] zł, alimenty na rzecz dziecka [...] zł. Wszystkie wydatki związane z użytkowaniem przez nią mieszkania ponosi matka. Według załączonego do oświadczenia wyliczenia miesięczne wydatki mieszkaniowe, czynsz i podstawowe media (energia, TV, gaz) wynoszą [...] zł. Organ odwoławczy wskazał, iż przepis art. 8 ust. 1 pkt 2 powołanej na wstępie ustawy o pomocy społecznej stanowi, że prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje, gdy dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 316zł miesięcznie. Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (art. 8 ust. 3 ustawy). W rozpatrywanym przypadku należało przyjąć przychody rodziny z [...] r. ustalając, iż dochód rodziny B. A. wynosi [...] zł (zasiłek rodzinny [...] zł, stypendium szkolne [...] zł, alimenty na córkę [...] zł oraz częściowe wydatki mieszkaniowe, pokrywane przez matkę strony [...] zł), tj. na osobę [...] zł. Tym samym dochód ten przekroczył o [...] zł kryterium dochodowe określone przez ustawodawcę. W tej sytuacji B. A. mógł zostać przyznany wyłącznie specjalny zasiłek celowy, który w myśl art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej może otrzymywać osoba lub rodzina posiadająca dochód przekraczający kryterium dochodowe, ale tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach, a jego wysokość nie może przekraczać kwoty kryterium dochodowego oraz powinna odpowiadać możliwościom organu pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy). W uzasadnieniu decyzji przyznającej B. A. specjalny zasiłek celowy w wysokości [...] zł, organ I instancji wskazał, iż miał na względzie bezrobocie i długotrwałą chorobę strony. Kolegium podzielając to stanowisko wskazało, że przyznany kwestionowaną decyzją zasiłek uzupełnił, w sposób istotny, dochody odwołującej się. Trzeba bowiem mieć na względzie, że pomoc społeczna ma jedynie wspomagać osoby i rodziny w poprawie ich sytuacji życiowej, a nie gwarantować im źródło utrzymania (art. 2 ust. 1 ustawy). Odnosząc się do argumentu odwołania dotyczącego dochodu strony, ustalonego przez organ pierwszej instancji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wyjaśniło, że jego wysokość została ustalona na podstawie wyjaśnień złożonych przez samą B. A. w trakcie wywiadu środowiskowego, podpisanego przez nią oraz jej oświadczenia z dnia [...] r. W związku z informacją, że córka nie otrzymała stypendium szkolnego, organ odwoławczy podaje, że skoro przekroczenie kryterium dochodowego wynosi [...] zł, a stypendium [...] zł, to nawet w przypadku nieuwzględnienia stypendium przy ustaleniu dochodów rodziny, kryterium dochodowe zostałoby przekroczone o [...] zł. W świetle powyższego zarzuty odwołania dotyczące dochodu - nie potwierdzone zresztą żadnymi dowodami – organ II instancji uznał za nie mogące mieć wpływu na ocenę zasadności pierwszoinstancyjnego rozstrzygnięcia. Odpowiadając zaś na zarzut dotyczący rozpatrzenia wniosku po upływie prawie trzech miesięcy stwierdził, że zasadniczy wpływ na zaistniałą sytuację miał przede wszystkim fakt dołączenia przez stronę wymaganych dokumentów dopiero w [...] r. i to na kolejne wezwanie organu pierwszej instancji. Na powyższą decyzję B. A. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, wnosząc o jej uchylenie. Wskazała, że nadal podtrzymuje argumentację zawartą w odwołaniu, ponieważ ustalenia organów są niezgodne ze stanem faktycznym i znacznie odbiegają od rzeczywistości, co ma istotny wpływ na wynik sprawy. Podała, iż na kwotę dochodu jej rodziny złożyły się następujące wpływy: [...] zł z tytułu alimentów na rzecz córki, [...] zł z tytułu zasiłku rodzinnego. Ponadto, zaznaczyła, że pomoc ze strony matki to kwota nie przekraczająca [...] zł miesięcznie na dwie osoby. Oświadczyła również, iż w mieszkaniu przy ul. W. [...] we W., oprócz niej i córki mieszka jej matka i ojciec, którzy utrzymują się indywidualnie i prowadzą odrębne gospodarstwo domowe. Tym samym całkowity koszt utrzymania lokalu w kwocie [...] zł, o którym jest mowa przypada w dwóch równych częściach jej rodzicom będącym współwłaścicielami tego mieszkania. Mając na uwadze powyższe kwota [...] zł stanowiąca 1/2 całkowitych opłat za mieszkanie w miesiącu [...] r. została przez pracownika socjalnego błędnie przypisana jej rodzinie, zaś dnia [...] r. podczas wywiadu środowiskowego mogło dojść do podpisania przez nią oświadczenia mówiącego o tym, iż całe wydatki związane z utrzymaniem mieszkania pokrywa matka, gdyż fizycznie ona uiszcza wszystkie należności za lokal, chociaż to ojciec - współwłaściciel mieszkania - winien uczestniczyć w nich w połowie, a nie jej dwuosobowa rodzina. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Nadto podało, że oceniając czy dochód skarżącej nie przekracza kwot wskazanych w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) brało pod uwagę oświadczenia składane w trakcie postępowania przed organem pierwszej instancji przez stronę i jej matkę. Skoro B. A. wraz z córką mieszka u swoich rodziców, twierdząc, że prowadzi osobne gospodarstwo domowe i nie ponosi żadnych opłat związanych z utrzymaniem lokalu, w którym przebywa, to Samorządowe Kolegium Odwoławcze mając na uwadze art. 89 ust. 3 tej ustawy uznało, że część tych wydatków stanowi formę pomocy udzielanej jej przez matkę. W ocenie organu odwoławczego nie ma racji skarżąca twierdząc, że pomoc ta powinna być uwzględniona jedynie w wysokości 1/3 wydatków mieszkaniowych. Skoro w lokalu przy ul. W. [...] mieszkają [...] osoby, uzasadnione było przyjęcie, że B. A. wraz z córką powinna partycypować w ½ kosztów jego utrzymania. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm./ sądy administracyjne powołane zostały do badania legalności decyzji, niektórych postanowień i innych aktów organów administracyjnych. W związku z tym kontrolą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi objęta jest zgodność zaskarżonych aktów administracyjnych z prawem materialnym, a także badanie zgodności tych aktów z przepisami procedury administracyjnej. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej /Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm./. W myśl z art. 8 ust. 1 tej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91, przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Spór w rozważanej sprawie sprowadza się do ustalenia wysokości dochodu uzyskiwanego przez rodzinę skarżącej, a więc przez nią i jej córkę. Składając wniosek o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej B. A. wniosła o "bezzwrotny zasiłek celowy". Organ orzekający dokonując analizy sytuacji skarżącej pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził, iż jej dochody nie pozwalają na przyznanie prawa do wskazanego wyżej zasiłku. Niemniej jednak, mając na uwadze zły stan zdrowia skarżącej oraz pozostawanie przez nią bez zatrudnienia, przyznał, w oparciu o art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, specjalny zasiłek celowy w kwocie [...] zł na dofinansowanie do zakupu lekarstw, środków czystości, odzieży oraz biletów MPK. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż na etapie odwołania skarżąca podniosła, że dochód uzyskiwany przez jej rodzinę jest inny niż ten, który został ustalony przez organ I instancji. Z wyliczeń, których dokonała wysnuła wniosek, iż nie przekroczyła kryterium dochodowego przewidzianego w przepisach ustawy o pomocy społecznej, ponieważ osiągany przez jej rodzinę dochód, to kwota [...] zł miesięcznie, nie zaś [...] zł. W opinii skarżącej, niezrozumiałym jest też powoływanie się przez organy na błędne w jej przekonaniu ustalenia dokonane w trakcie sporządzania przez pracowników socjalnych w dniu [...] r. wywiadu środowiskowego, z których miałoby wynikać, iż pomoc ze strony jej matki w postaci uiszczania za nią i jej córkę opłat związanych z utrzymaniem mieszkania, jest wyższa niż wskazana w odwołaniu kwota ok. [...] zł miesięcznie. Z kolei organ II instancji rozpatrując odwołanie stwierdził, że dochód rodziny B.A. ustalony w oparciu o jej oświadczenie złożone podczas sporządzania wyżej wskazanego wywiadu środowiskowego, niewątpliwie wynosi [...] zł i składają się na niego: [...] zł zasiłku rodzinnego, [...] zł stypendium szkolnego, [...] zł alimentów zasądzonych na rzecz córki oraz [...] zł, stanowiące połowę kwoty przeznaczanej na utrzymanie mieszkania, pokrywane przez matkę skarżącej i w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej będące składnikiem dochodu. W związku z czym, skarżąca przekracza kryterium dochodowe określone w tej ustawie, pozwalające na przyznanie świadczenia we wnioskowanej formie. Z okoliczności sprawy wynika, że B.A. na etapie odwoławczym zmieniła oświadczenie dotyczące wysokości uzyskiwanych przez jej rodzinę dochodów, podając, że pomoc ze strony matki w postaci uiszczania za nią i jej córkę opłat związanych z utrzymaniem mieszkania, opiewa na kwotę ok. [...] zł miesięcznie, co w ogólnym rozliczeniu powoduje, iż spełnia przesłanki do przyznania świadczenia, którego otrzymania się domaga. Tymczasem motywując swe rozstrzygnięcie organ II instancji, nie zważając na argumenty odwołania przyjął, iż skarżąca uczestniczy w ponoszeniu połowy wydatków, tj. [...] zł, związanych z kosztami utrzymania mieszkania jej rodziców, w ten sposób, że koszty te pokrywa za nią matka, nie uzasadniając dlaczego założył, że udział ten ma miejsce w takiej właśnie części. Zatem skoro organ odwoławczy nie ustosunkował się do złożonego przez skarżącą oświadczenia, nie ustosunkował się tym samym do nieścisłości pomiędzy informacjami zawartymi w odwołaniu, a wynikającymi z wywiadu środowiskowego. Wskazać nadto trzeba, iż nieprzedstawienie przez skarżącą dowodów na okoliczność zmiany oświadczenia, na co powołało się Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., nie zwalnia tego organu z obowiązku wyjaśnienia powstałych w ten sposób rozbieżności. Aby jednoznacznie ustalić dochód należało szczegółowo rozpatrzeć, w jakiej części skarżąca rzeczywiście uczestniczy w ponoszeniu wydatków na utrzymanie mieszkania. Tymczasem takiego działania ze strony organu II instancji zabrakło, czym naruszył zasady ustalone w Kodeksie postępowania administracyjnego /art.art. 7, 77§1, 80 kpa/. Wobec powyższego Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych przyczyn, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji. Ze względu na charakter zaskarżonej decyzji Sąd nie orzekł w przedmiocie jej wykonania /art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/.