IV SA/Wr 832/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg Sędzia WSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.) Protokolant Anna Rudzińska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 26 stycznia 2007r. sprawy ze skargi B. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego uchyla decyzję II instancji. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...], na podstawie art. 3 ust. 4, art. 8, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 38 ust. 1 pkt 2, ust. 5, art. 38 ust. 2 pkt 2, art. 41 pkt 2, art. 147 ust. 3 pkt 2, art. 106 ust. 1, 3, 3a i 3c ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593), uchwały nr XI/371/99 Rady Miejskiej Wrocławia z dnia 8 lipca 1999r. w sprawie jednostki budżetowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (Biuletyn Urzędowy Rady Miejskiej Wrocławia Nr 7, poz. 328), Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej ZTPS [...] W. odmówił B. A. udzielenia pomocy w formie zasiłku okresowego. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek okresowy przysługuje w szczególności na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość otrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. Zasiłek przysługuje rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Wysokość zasiłku w przypadku rodziny, ustala się do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny, a dochodem tej rodziny. Z zebranej w sprawie dokumentacji wynika, że dochód rodziny wynosi [...] zł, a kryterium dochodowe ustalone zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej wynosi 632,00 zł. Dochód rodziny stanowią: zasiłek rodzinny, alimenty, stypendium szkolne oraz pomoc uzyskana od matki strony na pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem lokalu w części ½. Dochód ustalono na podstawie decyzji MOPS, oświadczeń wnioskodawczyni i jej matki, decyzji Prezydenta W.. Mając powyższe na uwadze nie znaleziono podstaw do udzielenia pomocy w formie zasiłku okresowego. Nie znaleziono również podstaw do udzielenia pomocy na zasadzie art. 41 pkt 2 tej ustawy, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach rodzinie o dochodzie przekraczającym kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek okresowy pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku, ponieważ wnioskodawczyni złożyła wniosek o udzielenie pomocy bezzwrotnej. W odwołaniu od tej decyzji B. A. stwierdziła, że pracownik socjalny ZTPS znacznie zawyżył miesięczny dochód jej dwuosobowej rodziny za [...] r. Tym samym pozbawił jej rodzinę świadczenia w formie bezzwrotnego zasiłku okresowego, który przysługuje zgodnie z ustawą o pomocy społecznej. Wskazała, że w myśl z art. 38 ust. 1 pkt 2 tej ustawy zasiłek okresowy przysługuje jej ze względu na długotrwałą chorobę, bezrobocie oraz krytyczną sytuację życiową i finansową, na poparcie czego przedstawiła: zaświadczenia lekarskie z dnia [...] r., z dnia [...] r., z dnia [...] r. oraz skierowanie do szpitala z dnia [...] r. Nadto podała, że zgodnie z ustawą jej dwuosobowa rodzina spełniała dotychczas wszystkie warunki mające na celu przyznanie w/w pomocy finansowej, ponieważ jej miesięczny dochód w okresie od [...] r. do [...] r. był niższy od ustalonego kryterium dochodowego, tj. 632,00zł i wynosił [...] zł. Odwołująca się uważa, iż dochód jej rodziny w wysokości [...] zł przedstawiony w decyzji został źle obliczony, zaś kształtował się on następująco: zasiłek rodzinny - [...] zł i alimenty na córkę - [...] zł. Oświadczyła, że w [...] nie otrzymała, wcześniej planowanych, środków finansowych z tytułu stypendium szkolnego, gdyż zostaną one wypłacone dopiero w [...] r. (taką informację otrzymała w UM Wydz. Edukacji pod koniec [...] r.). Zaprzeczyła treści zawartej w decyzji, dotyczącej pomocy otrzymywanej od matki. Wskazała, że odbywa się ona w formie bezgotówkowej i polega jedynie na tym, iż przygarnęła ją i jej córkę do swojego mieszkania z uwagi na ich bezdomność. W związku z tym uiszcza za nie opłaty za użytkowanie mieszkania, lecz nie w połowie. Taka wysokość opłat za mieszkanie dotyczy jej ojca - głównego lokatora, który również mieszka przy ul. W. [...] we W. i prowadzi odrębne samodzielne życie. Podkreśliła, że wywiad środowiskowy przeprowadzono powierzchownie, ponieważ niesłusznie dodano do dochodu jej dwuosobowej rodziny wydatki związane z utrzymaniem lokalu w połowie. Zaznaczyła, że kwota opłat uiszczanych przez matkę na jej dwuosobową rodzinę w związku z opłatami mieszkaniowymi może stanowić kwotę nie wyższą niż [...] zł miesięcznie. Zresztą podczas wywiadu środowiskowego podała pracownikowi socjalnemu orientacyjną kwotę [...] zł jako stanowiącą pomoc ze strony matki w kosztach związanych z utrzymaniem mieszkania lecz jako dochód za okres [...] miesięcy. Podała, iż wywiad środowiskowy przeprowadza się raz na ok. 3 miesiące, a bieżące dochody oraz opłaty związane z użytkowaniem mieszkania co miesiąc różnią się. Dodała, że nie ma żadnych środków finansowych na wydatki związane z opłatami za użytkowanie lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkuje z córką, a MOPS do tej pory nie przyznał jej na ten cel żadnego świadczenia. Zamiast pomocy w formie świadczenia finansowego pracownik ZTPS doliczył do dochodu jej dwuosobowej rodziny opłaty za mieszkanie w części zupełnie nie odpowiadającej stanowi faktycznemu, gdyż nie uwzględnił opłat, jakie ma ponosić główny lokator M. G.. Kwotę przypadającą do zapłaty jej ojcu, tj. 1/2 "dopisał" jej rodzinie, jako pomoc udzieloną przez matkę. Zaznaczyła, że niesłusznie pozbawiono ją i jej córkę praw i tym samym została narażona na większy niedostatek oraz na pogorszenie i tak trudnych już warunków bytowych w okresie od [...] r. Podniosła, że ciągle musi korzystać z pomocy rzeczowej i finansowej osób trzecich, aby w miarę normalnie funkcjonować. Od MOPS nie otrzymuje należnej, systematycznej pomocy na utrzymanie rodziny, co zmusza ją do pożyczania pieniędzy. Poinformowała, że powyżej opisana sytuacja doprowadza jej rodzinę do znacznego pogorszenia sytuacji życiowej i materialnej. Oświadczyła również, że nie otrzymała z MOPS żadnej pomocy od [...] do chwili obecnej, chociaż krytyczna sytuacja bytowa trwa nieustannie od [...] r. Natomiast wypłacone w [...] r. świadczenia przyznane przez MOPS za okres od [...] r. do [...] r. były nieadekwatne do potrzeb i zostały podjęte na podstawie błędnych ustaleń dokonanych przez pracownika ZTPS. Po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia [...] r. Nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 38 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium podało, że B. A. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. o przyznanie bezzwrotnej pomocy finansowej m. in. w formie zasiłku okresowego. W uzasadnieniu wskazała, że wraz z córką nadal znajdują się w trudnej sytuacji materialnej i brakuje im pieniędzy na podstawowe potrzeby. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że dochód miesięczny jej rodziny wynosi netto [...] zł, co powoduje, że znajduje się w sytuacji krytycznej, nie stać jej na wykup lekarstw i okularów oraz innych niezbędnych potrzeb związanych z pogarszającym się stanem zdrowia. Dalej organ odwoławczy podał, że jednym ze świadczeń z pomocy społecznej jest przewidziany w art. 38 ust. 1 powołanej na wstępie ustawy, zasiłek okresowy, który przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny (art. 38 ust. 1 pkt 2). Jak z powyższego wynika jednym z koniecznych warunków uzyskania zasiłku okresowego jest osiągnięcie dochodu niższego od kryterium dochodowego, przewidzianego w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, które wynosi 316zł na osobę w rodzinie. Organ II instancji ustalił, że B. A. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką i - jak ustalono to w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym - dochód miesięczny tej rodziny wynosi [...], na który składa się: pomoc od matki w formie opłat mieszkaniowych [...] zł, alimenty na córkę [...] zł, zasiłek rodzinny - [...] zł oraz stypendium córki - [...] zł. Stanowi to [...] zł na osobę w rodzinie i przekracza kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia wnioskowanej pomocy o [...] zł. Jak z powyższego wynika B. A. nie spełnia jednego z podstawowych warunków do przyznania zasiłku okresowego, ponieważ jej dochód jest wyższy od kryterium ustawowego. Stało się to powodem tego, iż zasiłek okresowy nie mógł być B. A. przyznany. Na odmowę przyznania powyższego świadczenia nie mogą mieć wpływu argumenty odwołania, w szczególności dotyczące pomocy od matki, bowiem pozostają one w sprzeczności z ustaleniami uzyskanego wywiadu środowiskowego, podpisanego przez odwołującą się. Podpisując kwestionariusz tego wywiadu, w dniu [...] r., B. A. potwierdziła, że wraz z córką zamieszkuje u rodziców, zajmując jeden pokój, a całe wydatki związane z utrzymaniem mieszkania pokrywa matka. Wydatki te wynoszą miesięcznie [...] zł, a zatem zasadnym jest przyjąć, że wskazana forma pomocy ze strony matki wynosi [...] zł. Wbrew poglądowi odwołującej się - pomoc udzielana przez matkę stanowi dochód strony w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Przepis art. 8 ust. 3 stanowi, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Analizując akta sprawy organ odwoławczy nie podzielił poglądu B. A. dotyczącego wskazanego obecnie podziału wydatków mieszkaniowych, bowiem zaszłości te w sposób jednoznaczny zostały ustalone w podpisanym wywiadzie środowiskowym, że mieszkanie jest rodziców i całe opłaty związane z jego utrzymaniem ponosi matka. W związku z informacją, że córka nie otrzymała stypendium szkolnego, Kolegium wyjaśniło, że ponieważ przekroczenie dochodu wynosi [...] zł, a kwota stypendium to [...] zł, to również w przypadku odliczenia stypendium, kryterium dochodowe zostałoby przekroczone. Zdaniem organu II instancji nie sposób też uznać za zasadny argument dotyczący braku zainteresowania ze strony organu pomocy społecznej i nieudzielania pomocy w wysokości uwzględniającej wszystkie potrzeby strony. B. A. otrzymała - jak sama zresztą to potwierdza - dwa razy zasiłek celowy specjalny wypłacony w [...] w łącznej kwocie [...] zł (po [...] zł), co w ocenie Kolegium stanowiło istotną pomoc finansową. W decyzji wyjaśniono też, że załatwienie wniosku z dnia [...] r. dopiero w marcu, nie wynika z zaniedbania organu lecz z winy samej wnioskodawczyni. Pracownicy Zespołu Terenowej Pracy Socjalnej Nr [...] już dwa dni po złożeniu wniosku podjęli działania wymagane do załatwienia sprawy, natomiast dokumenty, do których dostarczenia zobowiązała się strona w dniu [...] r., zostały złożone w organie pierwszej instancji dopiero w dniu [...] r., czego dowodzi pismo strony noszące tę datę oraz prezentata potwierdzająca datę jego wpływu. Na powyższą decyzję B. A. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, wnosząc o jej uchylenie. Wskazała, że nadal podtrzymuje argumentację zawartą w odwołaniu, ponieważ ustalenia organów są niezgodne ze stanem faktycznym i znacznie odbiegają od rzeczywistości, co ma istotny wpływ na wynik sprawy. Podała, iż na kwotę dochodu jej rodziny złożyły się następujące wpływy: [...] zł z tytułu alimentów na rzecz córki, [...] zł z tytułu zasiłku rodzinnego. Ponadto, zaznaczyła, że pomoc ze strony matki to kwota nie przekraczająca [...] zł miesięcznie na dwie osoby. Oświadczyła również, iż w mieszkaniu przy ul. W. [...] we W., oprócz niej i córki mieszka jej matka i ojciec, którzy utrzymują się indywidualnie i prowadzą odrębne gospodarstwo domowe. Tym samym całkowity koszt utrzymania lokalu w kwocie [...] zł, o którym jest mowa przypada w dwóch równych częściach jej rodzicom będącym współwłaścicielami tego mieszkania. Mając na uwadze powyższe kwota [...] zł stanowiąca 1/2 całkowitych opłat za mieszkanie w miesiącu [...] r. została przez pracownika socjalnego błędnie przypisana jej rodzinie, zaś dnia [...] r. podczas wywiadu środowiskowego mogło dojść do podpisania przez nią oświadczenia mówiącego o tym, iż całe wydatki związane z utrzymaniem mieszkania pokrywa matka, gdyż fizycznie ona uiszcza wszystkie należności za lokal, chociaż to ojciec - współwłaściciel mieszkania - winien uczestniczyć w nich w połowie, a nie jej dwuosobowa rodzina. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Nadto podało, że oceniając czy dochód skarżącej nie przekracza kwot wskazanych w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) brało pod uwagę oświadczenia składane w trakcie postępowania przed organem pierwszej instancji przez stronę i jej matkę. Skoro B. A. wraz z córką mieszka u swoich rodziców, twierdząc, że prowadzi osobne gospodarstwo domowe i nie ponosi żadnych opłat związanych z utrzymaniem lokalu, w którym przebywa, to Samorządowe Kolegium Odwoławcze mając na uwadze art. 89 ust. 3 tej ustawy uznało, że część tych wydatków stanowi formę pomocy udzielanej jej przez matkę. W ocenie organu odwoławczego nie ma racji skarżąca twierdząc, że pomoc ta powinna być uwzględniona jedynie w wysokości 1/3 wydatków mieszkaniowych. Skoro w lokalu przy ul. W. [...] mieszkają cztery osoby, uzasadnione było przyjęcie, że B. A. wraz z córką powinna partycypować w ½ kosztów jego utrzymania. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm./ sądy administracyjne powołane zostały do badania legalności decyzji, niektórych postanowień i innych aktów organów administracyjnych. W związku z tym kontrolą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi objęta jest zgodność zaskarżonych aktów administracyjnych z prawem materialnym, a także badanie zgodności tych aktów z przepisami procedury administracyjnej. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej /Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm./. W myśl z art. 8 ust. 1 tej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91, przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Spór w rozważanej sprawie sprowadza się do ustalenia wysokości dochodu uzyskiwanego przez rodzinę skarżącej, a więc przez nią i jej córkę. Składając wniosek o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej B. A. wniosła o zasiłek okresowy. Organ orzekający dokonując analizy sytuacji skarżącej pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził, iż jej dochody nie pozwalają na przyznanie prawa do wskazanego wyżej zasiłku. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż na etapie odwołania skarżąca podniosła, że dochód uzyskiwany przez jej rodzinę jest inny niż ten, który został ustalony przez organ I instancji. Z wyliczeń, których dokonała wysnuła wniosek, iż nie przekroczyła kryterium dochodowego przewidzianego w przepisach ustawy o pomocy społecznej, ponieważ osiągany przez jej rodzinę dochód, to kwota [...] zł miesięcznie, nie zaś [...] zł. W opinii skarżącej, niezrozumiałym jest też powoływanie się przez organy na błędne w jej przekonaniu ustalenia dokonane w trakcie sporządzania przez pracowników socjalnych w dniu [...] r. wywiadu środowiskowego, z których miałoby wynikać, iż pomoc ze strony jej matki w postaci uiszczania za nią i jej córkę opłat związanych z utrzymaniem mieszkania, jest wyższa niż wskazana w odwołaniu kwota ok. [...] zł miesięcznie. Z kolei organ II instancji rozpatrując odwołanie stwierdził, że dochód rodziny B.A. ustalony w oparciu o jej oświadczenie złożone podczas sporządzania wyżej wskazanego wywiadu środowiskowego, niewątpliwie wynosi [...] zł i składają się na niego: [...] zł zasiłku rodzinnego, [...] zł stypendium szkolnego, [...] zł alimentów zasądzonych na rzecz córki oraz [...] zł, stanowiące połowę kwoty przeznaczanej na utrzymanie mieszkania, pokrywane przez matkę skarżącej i w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej będące składnikiem dochodu. W związku z czym, skarżąca przekracza kryterium dochodowe określone w tej ustawie, pozwalające na przyznanie świadczenia we wnioskowanej formie. Z okoliczności sprawy wynika, że B.A. na etapie odwoławczym zmieniła oświadczenie dotyczące wysokości uzyskiwanych przez jej rodzinę dochodów, podając, że pomoc ze strony matki w postaci uiszczania za nią i jej córkę opłat związanych z utrzymaniem mieszkania, opiewa na kwotę ok. [...] zł miesięcznie, co w ogólnym rozliczeniu powoduje, iż spełnia przesłanki do przyznania świadczenia, którego otrzymania się domaga. Tymczasem motywując swe rozstrzygnięcie organ II instancji, nie zważając na argumenty odwołania przyjął, iż skarżąca uczestniczy w ponoszeniu połowy wydatków, tj. [...] zł, związanych z kosztami utrzymania mieszkania jej rodziców, w ten sposób, że koszty te pokrywa za nią matka, nie uzasadniając dlaczego założył, że udział ten ma miejsce w takiej właśnie części. Zatem skoro organ odwoławczy nie ustosunkował się do złożonego przez skarżącą oświadczenia, nie ustosunkował się tym samym do nieścisłości pomiędzy informacjami zawartymi w odwołaniu, a wynikającymi z wywiadu środowiskowego. Wskazać nadto trzeba, iż nieprzedstawienie przez skarżącą dowodów na okoliczność zmiany oświadczenia, na co powołało się Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. nie zwalnia tego organu z obowiązku wyjaśnienia powstałych w ten sposób rozbieżności. Aby jednoznacznie ustalić dochód należało szczegółowo rozpatrzeć, w jakiej części skarżąca rzeczywiście uczestniczy w ponoszeniu wydatków na utrzymanie mieszkania. Tymczasem takiego działania ze strony organu II instancji zabrakło, czym naruszył zasady ustalone w Kodeksie postępowania administracyjnego /art.art. 7, 77§1, 80 kpa/. Wobec powyższego Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych przyczyn, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji. Ze względu na charakter zaskarżonej decyzji Sąd nie orzekł w przedmiocie jej wykonania /art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/. .