IV SA/Wr 84/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Henryk Ożóg, Sędziowie sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.), sędzia NSA Julia Szczygielska, Protokolant Z-ca Kierownika Sekretariatu Agnieszka Figura, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 26 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Wojewody D. z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji; III. zasądza od Wojewody D. na rzecz skarżącej [...] kwotę 357 (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...] Wojewoda D., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm.), dalej: ustawa, po rozpatrzeniu odwołania [...] od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy Ch. z dnia [...] 2013 r., nr [...] orzekającej o odmowie wymeldowania [...]z miejsca pobytu stałego w lokalu [...], zakwestionowaną decyzję utrzymał w mocy. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda D. wskazał, że postępowanie w sprawie wymeldowania wyżej wymienionego z miejsca pobytu stałego zostało wszczęte w dniu 24 lipca 2013 r. na wniosek zainteresowanej, która podniosła, że w związku z zaocznym wyrokiem rozwodowym Sądu Okręgowego w L. z dnia [...] 2013 r., sygn. akt [...], wyżej wymieniony zabrał swoje rzeczy i wyprowadził się ze spornej nieruchomości. W dniu 29 lipca 2013 r. [...] zeznała, że jej ojciec od dnia 1 lipca 2013 r. nie przebywa w miejscu zameldowania na pobyt stały. Oświadczyła, że nie zna aktualnego miejsca jego zamieszkania. Z zeznań złożonych w dniu 31 lipca 2013 r. przez [...] wynika, że obecnie [...] nocuje w piwnicy budynku przy [...], ponieważ dostęp do mieszkania utrudnia mu żona. Zeznająca w dniu 5 sierpnia 2013 r. [...] oświadczyła, że z rozmów z sąsiadami dowiedziała się o fakcie zamieszkiwania wyżej wymienionego w piwnicy budynku. Ponadto stwierdziła, że regularnie widuje go na klatce schodowej, ale nie jest w stanie określić, gdzie tak naprawdę koncentruje sprawy życiowe. W dniu 5 sierpnia 2013 r. wyjaśnienia złożył [...]. Wynika z nich, że [...] obecnie mieszka w piwnicy budynku przy ul. [...] i tam posiada swoje rzeczy osobiste. Zdaniem zeznającego do opuszczenia mieszkania wyżej wymieniony został zmuszony przez żonę, która zabrała mu klucze do spornej nieruchomości. Z zeznań złożonych w dniu 5 sierpnia 2013 r. przez [...] z kolei wynika, że jej ojciec wyprowadził się z lokalu w połowie maja 2013 r. Ponadto stwierdziła, że ojciec zabrał ze sobą wszystkie rzeczy osobiste i nie podejmuje prób powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania. Zeznający w dniu 5 sierpnia 2013 r. [...] oświadczył, że nie jest mu znane miejsce pobytu wyżej wymienionego. Przyznał jednak, że dostęp do mieszkania utrudnia mu żona. W dniu 22 sierpnia 2013 r. organ I instancji przeprowadził dowód z oględzin lokalu przy ul. [...]. Podczas czynności ustalono, że w przedmiotowej nieruchomości nie ma żadnych rzeczy osobistych należących do [...]. Gońcowi zatrudnionemu w Urzędzie Miasta i Gminy w Ch., w dniu 2 września 2013 r. przy wejściu do piwnicy w budynku przy ul. [...], udało się doręczyć korespondencję adresowaną do strony wymeldowywanej. W związku z czym [...] tego samego dnia stawił się w siedzibie organu prowadzącego postępowanie i oświadczył do protokołu, że od około 4 miesięcy nie przebywa w miejscu zameldowania na pobyt stały. Zeznający podkreślił, że żona wymieniła zamki w drzwiach i wystawiła jego rzeczy w worku na korytarz dlatego też zmuszony został do zamieszkania w piwnicy przynależnej do spornego lokalu. Uznając za wystarczający zgromadzony materiał dowodowy w sprawie, decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...], Burmistrz Miasta i Gminy Ch. orzekł o odmowie wymeldowania wyżej wymienionego z miejsca pobytu stałego. W odwołaniu od tej decyzji zainteresowana zakwestionowała zasadność powyższego rozstrzygnięcia. Dalej organ odwoławczy podał, że zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Pojęcie "opuszcza", zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy interpretować jako dobrowolne wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca pobytu stałego bez dopełnienia formalności meldunkowych. Przy czym pojęcie to zawiera w sobie element woli osoby, która w opuszczonym przez siebie miejscu nie zamierza nadal przebywać. Zauważyć trzeba, że przez opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego należy rozumieć nie tylko fizyczne nieprzebywanie w lokalu, ale zamiar jego opuszczenia i skoncentrowania swoich spraw życiowych w innym miejscu, z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z lokalem dotychczasowym. Podkreślenia wymaga, że obowiązek meldunkowy służy prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji. Posiadanie informacji o miejscu zamieszkania i pobytu umożliwia racjonalizację szeregu działań należących do zadań państwa i samorządu terytorialnego. Celem obowiązku meldunkowego jest bowiem zapewnienie prawidłowego funkcjonowania ewidencji ludności. Ewidencja ludności polegająca na rejestracji danych o miejscu pobytu (adresie) osób służy także ochronie interesów samych zainteresowanych (np. dzięki zameldowaniu można odnaleźć osobę w przypadku dziedziczenia przez nią majątku) oraz ochronie praw osób trzecich (np. wierzycieli w przypadku "przeprowadzki" dłużnika). Oznacza to, że obowiązek meldunkowy uznać należy w świetle Konstytucji za instytucję wynikającą z klauzuli ochrony porządku publicznego, mającą także związek z ochroną praw i interesów jednostki. W tym miejscu organ odwoławczy zauważył, że żaden przepis nie zobowiązuje lokatora mieszkania do przebywania w nim określoną ilość godzin dziennie, czy stałego w nim nocowania. Niemniej jednak należy mieć na uwadze, że art. 6 ust. 1 ustawy przewiduje, iż pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Zgodnie z wyrażanym w orzecznictwie poglądem sądów administracyjnych, zamiar ten należy rozumieć jako wolę skoncentrowania w danym miejscu swoich spraw życiowych, w tym założenia ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Istotne jest przy tym, aby zamiar ten był określony na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Treść art. 128 k.p.a. pozwala uznać, iż zaskarżanie decyzji opiera się na zasadzie pełnego zaskarżenia. Odpowiada temu charakter prawny odwołania, jako środka prawnego renowacyjnego i konstrukcja postępowania odwoławczego. Podkreślenia wymaga, iż organ II instancji nie jest związany granicami odwołania, ponieważ jest nie tylko instancją kontrolną lecz przede wszystkim ma w całej rozciągłości ponownie rozpoznać sprawę i wydać własne merytoryczne rozstrzygnięcie, które porówna z rozstrzygnięciem organu I instancji. Organ odwoławczy rozpoznaje bowiem nie samo odwołanie, które jest niezbędnym impulsem do przeprowadzenia ponownego postępowania w sprawie i podlega badaniu, jako czynność procesowa o takich skutkach pod kątem jej prawidłowości i dopuszczalności, lecz rozpoznaje ponownie daną sprawę administracyjną. W procedurze administracyjnej obowiązuje zasada swobodnej oceny dowodów, która wyklucza ustanawianie prawnych reguł oceny dowodów w postępowaniu oraz nakazuje dokonywanie oceny faktów i okoliczności sprawy, a także zgromadzonego materiału dowodowego, w sposób wszechstronny, zgodny ze wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego, bez kierowania się z góry przyjętymi założeniami lub wytycznymi. W wyroku z dnia 8 sierpnia 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 774/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę - musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny: - po pierwsze - opierać się należy na materiale dowodowym zebranym przez organ, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w przepisach prawa, - po drugie - ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego, - po trzecie - organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które mają na podstawie art. 76 § 1 k.p.a. szczególną moc dowodową. Organ może odmówić wiary określonym dowodom, jednakże dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny, - po czwarte - rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych, powinno być zgodne z prawidłami logiki. Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy podzielił stanowisko wywiedzione w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji. W trakcie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego bezsprzecznie ustalono, że [...] obecnie koncentruje swoje sprawy życiowe w piwnicy przynależnej do spornego lokalu, co warte podkreślenia okoliczności tych strona odwołująca się nie kwestionuje. Zgodnie z art. 9b ustawy zameldowanie na pobyt stały lub czasowy następuje pod oznaczonym adresem, który w gminach posiadających status miasta określa się przez podanie - nazwy miasta (dzielnicy), ulicy, numeru domu i lokalu, nazwy województwa oraz kodu pocztowego. Pojęcie lokalu należy w ocenie organu odwoławczego rozumieć jako samodzielny lokal mieszkalny lub lokal o innym przeznaczeniu w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (t.j. Dz. U. z 2000 r., nr 80, poz. 903 ze zm.). Mając powyższe na uwadze samodzielnym lokalem mieszkalnym, w rozumieniu przywołanej ustawy, jest wydzielona trwałymi ścianami w obrębie budynku izba lub zespół izb przeznaczonych na stały pobyt ludzi, które wraz z pomieszczeniami pomocniczymi służą zaspokajaniu ich potrzeb mieszkaniowych. Do lokalu mogą przynależeć, jako jego części składowe, pomieszczenia, choćby nawet do niego bezpośrednio nie przylegały lub były położone w granicach nieruchomości gruntowej poza budynkiem, w którym wyodrębniono dany lokal, w szczególności pomieszczeniem takim jest piwnica, strych, komórka lub garaż. Jak wynika z dołączonej do akt sprawy notarialnie sporządzonej umowy ustanowienia odrębnej własności lokalu i przeniesienia własności, sporządzonej dnia 27 listopada 2009 r., w budynku mieszkalnym wielorodzinnym o numerze porządkowym [...] znajduje się lokal mieszkalny nr [...], składający się z trzech pokoi, kuchni, łazienki, wc i przedpokoju o powierzchni użytkowej 64,60 m² oraz pomieszczenia przynależnego – piwnicy o powierzchni 5,60 m2. Tym samym skoro [...] wciąż koncentruje swoje sprawy życiowe w pomieszczeniu przynależnym do lokalu, w którym zameldowany jest na pobyt stały, nie jest spełniona dyspozycja wynikająca z art. 15 ust. 2 ustawy, a zatem brak jest podstaw do wymeldowania. Podkreślenia wymaga również, że trwające pomiędzy stronami postępowania spory są sporami cywilnoprawnymi i do ich rozstrzygnięcia powołane są sądy powszechne, nie zaś organy administracyjne, które nie mają kompetencji, by w trybie przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych dokonać skutecznych rozstrzygnięć w tym zakresie. Organy meldunkowe jedynie w sprawach, w których przeprowadzona była egzekucja komornicza, w uproszczonym postępowaniu wydają decyzje o wymeldowaniu, ponieważ wykonanie eksmisji jest równoznaczne z ustaniem pobytu danej osoby w lokalu. Sam fakt orzeczenia eksmisji nie czyni po stronie organów orzekających żadnych obowiązków. W przedmiotowej sprawie zapadł wyrok zaoczny, co świadczy o tym, że [...] nie stawił się na rozprawę albo mimo stawienia się nie brał udziału w rozprawie, tym samym nie sposób uznać, że wyżej wymieniony dobrowolnie zastosował się do wydanego orzeczenia, ponieważ wysoce prawdopodobnym jest, że nie miał o nim pojęcia. Analiza akt postępowania wykazała, iż organ I instancji w sposób rzetelny zebrał materiał dowodowy i dokonał jego prawidłowej oceny, w granicach określonych przepisem art. 80 k.p.a. Organ meldunkowy zapewnił stronom czynny udział w postępowaniu poprzez umożliwienie zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym sprawy, jak również umożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Organ odwoławczy nie znalazł zatem podstaw do zmiany bądź uchylenia zakwestionowanego rozstrzygnięcia Burmistrza Miasta i Gminy Ch., ponieważ z całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że [...] swoje sprawy życiowe obecnie koncentruje w pomieszczeniu przynależnym do lokalu, w którym jest zameldowany na pobyt stały. Posiadanie informacji o miejscu zamieszkania i pobytu obywateli umożliwia racjonalizację szeregu działań należących do zadań państwa i samorządu terytorialnego. Celem obowiązku meldunkowego jest bowiem zapewnienie prawidłowego funkcjonowania ewidencji ludności. Na powyższą decyzję [...] złożyła skargę do tutejszego Sądu wnosząc o jej uchylenie i o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego. Zdaniem skarżącej organ odwoławczy pobieżnie zbadał zebrany w sprawie materiał dowodowy. Dał wiarę zeznaniom świadków, którzy oświadczyli, że od czasu do czasu widują na klatce schodowej [...]. Doświadczenie życiowe w opinii skarżącej wskazujenatomiast, że piwnica nie jest przystosowana do koncentrowania w niej codziennych spraw życiowych. Brakuje tam podstawowych urządzeń potrzebnych do codziennego życia. Skarżąca podniosła, że w istocie żaden świadek nie jest pewny, czy wyżej wymieniony faktycznie koncentruje swoje życie w piwnicy. Piwnica o powierzchni 5,6 m² nie spełnia funkcji mieszkalnej. Wątpliwe jest, żeby w tak długim czasie można było w niej mieszkać, bez sanitariów, bieżącej wody, środków higienicznych, itp. Ponadto żadna kompetentna osoba nie zweryfikowała twierdzeń [...], który oświadczył, że kąpie się w pobliskiej szkole. Nikt nie przesłuchał świadków na potwierdzenie tej okoliczności. Mylnym dowodem w przekonaniu skarżącej może być również przypadkowe dostarczenie poczty wyżej wymienionemu, w dniu 2 września 2013 r., przez gońca, akurat przy wejściu do piwnicy. Tym bardziej, że podczas oględzin w dniu 22 sierpnia 2013 r. nie stwierdzono obecności wyżej wymienionego w spornym lokalu, jak również nie znaleziono tam jego rzeczy osobistych. Na tej podstawie zdaniem skarżącej można również wywnioskować, że w piwnicy też nie było dowodów na koncentrację jego spraw życiowych. W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Prawidłowo powołany przez organy orzekające przepis art. 15 ust. 2 ustawy stanowi, że "organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego prawie 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się". Spór w sprawie, w istocie rzeczy, sprowadza się do tego, czy pomieszczenie takie jak piwnica może być traktowana jako miejsce pobytu i to stałego w lokalu mieszkalnym. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęto przyjmować, że wymeldowanie następuje z miejsca pobytu w lokalu mieszkalnym, przy czym powodem takiej czynności, organu administracyjnego jest skoncentrowanie swoich spraw życiowych w innym lokalu, co wiązać się może z założeniem nowej rodziny, zmiany miejsca pracy czy nauki. Przy tym skupienie takich interesów życiowych rozumiane jest w ten sposób, że w miejscu pobytu dana osoba realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe i towarzyskie. Już z tego widać, że miejsce pobytu stałego musi nadawać się do zamieszkania i realizowania tego rodzaju czynności. Z tego względu należy podzielić w pełni stanowisko strony skarżącej wyłożone wprost w uzasadnieniu skargi zdaniem, że piwnica nie jest przystosowana aby koncentrować w niej codzienne sprawy życiowe. Nie wdając się zatem w ocenę okoliczności faktycznych sprawy w szczególności czy w piwnicy zajmowanej przez uczestnika postępowania istnieją rzeczywiście ślady jego pobytu trzeba stwierdzić, że tylko lokal mieszkalny będzie stanowił to centrum życiowe w którym osoba może spełniać swoje funkcje a tym samym być zameldowana: na pobyt stały. Można tu posiłkować się, wywodząc w powyższy sposób, rozumieniem lokalu w ujęciu ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz.U. nr 80 poz. 903 ze zm.). W ustawie tej samodzielny lokal mieszkalny został zdefiniowany jako wydzieloną trwałymi ścianami w obrębie budynku izbą lub zespół izb przeznaczonych na stały pobyt ludzi, które wraz z pomieszczeniami pomocniczymi służą zaspokajaniu ich potrzeb mieszkaniowych (art. 2 ust. 2). Nie ulega wątpliwości, że takim pomieszczeniem pomocniczym jest piwnica. Nie sposób jednak nie dostrzec, że pomieszczenie takie nie ma samodzielnego charakteru i nie może służyć jako pomieszczenie mieszkalne, jedynie może wspomagać tę funkcję życiową (właściciela, najemcy lokalu). Nie sposób poza tym przyjąć, że przebywanie w części lokalu mieszkalnego jaką mogłaby stanowić piwnica świadczy o realizacji tych funkcji o których była już mowa wcześniej. Tym bardziej, że same organy administracyjne w sprawie nie kwestionują, że piwnica jest pomieszczeniem przynależnym. Inaczej mówiąc funkcje życiowe osoby są realizowane w lokalu mieszkalnym a realizacji tych funkcji nie poślednią rolę mogą odgrywać pomieszczenia przynależne. Odmienne rozumienie art. 15 ust. 2 ustawy zwłaszcza odnoszenie go do sytuacji, gdy osoba przebywa w pomieszczeniu przynależnym stanowi błąd interpretacyjny wiodący do absurdalnego wniosku. Kiedy więc skarżąca wniosła o wymeldowanie uczestnika postępowania z lokalu mieszkalnego czynności organów orzekających powinny zostać skupione na tym czy przebywa on w tym lokalu i w zależności od tych ustaleń wymeldować go lub wymeldowania odmówić. Reasumując, zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą należało uchylić jako naruszającą art. 15 ust. 2 ustawy. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) dalej p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach znajduje uzasadnienie w art. 200 p.p.s.a. zaś pkt III wyroku w przepisie art. 152 p.p.s.a. H.B.16.07.2014 r.