IV SA/Wr 857/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia NSA Henryk Ożóg Sędziowie : Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Asesor WSA Alojzy Wyszkowski /sprawozdawca/ Protokolant: Anna Rudzińska po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. U. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 29 listopada 2002 r. II SA/Wr 2389/01 odrzucającym skargę J. B., T. B., A. U. na orzeczenie Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla Studentów Politechniki W. z dnia [...] i [...]r. i [...]r., nr [...],[...],[...],[...] w przedmiocie przeprowadzenia postępowania dyscyplinarnego I. uchyla powyższe postanowienie odrzucające skargę A. U., II. uchyla zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne i orzeczenie utrzymane nim w mocy, III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonego orzeczenia. Komisja Dyscyplinarna dla Studentów Politechniki W. orzeczeniem z dnia [...]r. nr [...] uznała winnym A. U. tego, że jako członek kadry obozu adaptacyjnego w U. w [...]r. i równocześnie członek Zarządu KUSS Politechniki W. dopuścił do powstania nadużyć finansowych i nie poczynił, żadnych kroków mających na celu rozliczenie obozu w Kwesturze Politechniki W., tj. o czyn niegodny studenta, o którym jest mowa w art. 162, ustawy z dnia 12.09.l990 r. o szkolnictwie wyższym ( Dz.. U. Nr 65 poz . 385 ze zm.) i orzekła karę upomnienia. W uzasadnieniu podano, że A. U. będąc członek Zarządu KUSS musiał wiedzieć, że służby finansowe uczelni nie akceptują obrotu bezgotówkowego, a będąc członkiem kadry obozu powinien być świadomy właściwego rozliczenia obozu. W odwołaniu skarżący zarzucił orzeczeniu Komisji Dyscyplinarna dla Studentów Politechniki W.: 1. naruszenie § 21 rozporządzenia MEN z l lipca 1991 r., ponieważ przebieg narady nie był tajny, gdyż udział w niej brał Rzecznik Dyscyplinarny Pan dr inż. A. D. i Radca Prawny Politechniki W., 2. ustalenia zawarte w orzeczeniu nie są zgodne z treścią zebranego w sprawie materiału, ponieważ obwiniony A. U. nie był członkiem Zarządu KUSS w roku [...] i są one sprzeczne same w sobie, gdyż nie odpowiadał on za rozliczenia finansowe w Politechnice W., 3. nie ustalono w oparciu o jakie dowody i fakty rzeczywiste obwiniony dopuścił do powstania nadużyć finansowych i nie poczynił żadnych kroków mających na celu rozliczenie obozu w kwesturze Politechniki W., nie zapobiegł niedopuszczalnemu obrotowi pieniędzy przez komendanta obozu oraz wystawienia na siebie rachunku na kwotę [...] zł, 4. naruszenie prawa materialnego, ponieważ prawo, statut i regulaminy Politechniki W. rozliczeniem finansowym obozu obciążają pracowników kwestury i Kierownika Sekcji Spraw Studenckich a nie studentów Politechniki W., 5. uchybienia procesowe mające wpływ na wynik sprawy tj.: - nie tajne głosowanie i ustalenie orzeczenia, - niewłaściwe zawiadamianie obwinionego i obrońcy z wyboru o czynnościach procesowych, - nie uwzględnienie wniosków i dowodów zgłaszanych przez obwinionego, - nie dopuszczenie do rozprawy obrońcy z wyboru, - rozstrzygnięcie wątpliwości na niekorzyść obwinionego, - nie przedstawienie zarzutu tyko ograniczenie się do stwierdzenia "nie poczynił żadnych kroków", - przesłuchanie świadków, którzy wcześniej udzielali porad prawnych w przedmiocie sprawy, - świadkowie składali zeznania bez przyrzeczenia i pouczenia o odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań, - orzeczenie i uzasadnienie nie spełnia wymogów prawnych, - nieważność postępowania ze względu na przedawnienie sprawy ponieważ upłynął termin 6 miesięcy od dnia powzięcia wiadomości przez Władze Uczelni. W związku z tym skarżący wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonych orzeczeń 2) anulowanie nałożonej orzeczeniami kary upomnienia 3) przesłuchanie świadków: 3.1. Prorektora ds. Nauczania kadencji [...]Pana Prof. Z. K. 3.2. Prorektora ds. Nauczania Pana Prof. L. J. 3.3. Pełnomocnika Prorektora ds. Studenckich Prof. R. G. 3.4. Kwestor Politechniki W. Panią mgr C. P., 3.5. Zastępcę Kwestora Politechniki W. Panią mgr D. Ł., 3.6. Kierownika Sekcji Spraw Studenckich Pana mgr inż. A. S., 3.7. studenta J. B., 3.8. studenta T. B., 4) o dopuszczenie dowodów z dokumentów całej i szczegółowej dokumentacji z organizowanego, przeprowadzonego oraz rozliczanego obozu adaptacyjnego w U. oraz zeznań Dyrektora Administracyjnego Politechniki W. w Sądzie Pracy w sprawie sygn. akt [...]na rozprawie w dniu [...]r. na okoliczność trybu postępowania obrotu finansowego w Politechnice W., 5) o zobowiązanie Rzecznika Dyscyplinarnego dla Studentów Politechniki W. dr inż. A. D. o złożenie do akt sprawy dokumentu stanowiącego o czynności z bezprawnego przesłuchania przez w/w. studentki D. T. z dnia [...]r. sporządzonego przez w/w., ale wedle jego uznania nie umieszczonego przez niego w materiałach dowodowych. Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna utrzymała w mocy zaskarżone orzeczenie w uzasadnieniu podała, że nie stwierdziła aby w części niejawnej posiedzenia Komisji Dyscyplinarnej uczestniczyły nieuprawnione osoby. Po zbadaniu akt sprawy stwierdziła, że obwiniony był członkiem kadry obozu, który nie zapobiegł niedopuszczalnemu obrotowi gotówki przez komendanta T. B. i przez to uczestniczył w nielegalnym obrocie gotówki, co miało wpływ na orzeczenie o jego winie. Z akt sprawy wynika jednoznacznie, że obwiniony dopuścił się powyższego przewinienia. Jednocześnie sprawą bezsporną jest, że obwiniony był zobowiązany już jako wybrany po dacie obozu członek Zarządu KUSS w okresie poprzedzającym skierowanie wniosku do JM Rektora o wszczęcie postępowania wyjaśniającego ([...]r.), do podjęcia czynności zmierzających do rozliczenia obozu adaptacyjnego w U. zgodnie z obowiązującymi przepisami w Politechnice W. Zarzut obwinionego, że oskarżono go m.in. o wystawienie na siebie rachunku na kwotę [...]zł jest nieprawdziwy, ponieważ w uzasadnieniu orzeczenia Komisji Dyscyplinarnej jednoznacznie wynika, że "Z zarzutu wystawienia rachunku został zwolniony". Wobec powyższego zarzut oddalono jako bezzasadny. Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna uznała, że niezgodne z obowiązującymi na Uczelni przepisami finansowymi byłoby przyjęcie, jak chce tego obwiniony, odpowiedzialności pracowników Kwestury i Kierownika Sekcji Spraw Studenckich za wadliwe dokonanie przez niego rozliczenia urągającego podstawowym zasadom obowiązującym w tej mierze, gdyż to obwiniony dopuścił do powstania nadużyć finansowych, za co ponosi pełną odpowiedzialność jako członek kadry obozu i później członek Zarządu KU SS. Z akt sprawy wynika, że obwiniony zapoznał się [...]r. z treścią wniosku Rzecznika Dyscyplinarnego skierowanego do Komisji o wszczęcie postępowania z terminem rozprawy wyznaczonym na [...]r., odmawiając jednak przyjęcia tego pisma i żądając przekazania go drogą pocztową. Takie postępowanie miało na celu utrudnianie toku postępowania dyscyplinarnego. Komisja nie miała obowiązku powiadomienia wyznaczonego przez obwinionego obrońcy adwokata Pana A. S. Obwiniony w każdej fazie miał prawo do osobistej obrony jak i wskazania obrońców, którym zgodnie z obowiązującymi przepisami postępowania dyscyplinarnego, może być tylko student lub nauczyciel akademicki macierzystej uczelni. (art. 169 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym.). Obwiniony nie wskazał również, jakie wnioski i dowody zgłoszone przez niego nie zostały uwzględnione. Istotą sprawy jest brak nadzoru nad rozliczeniem obozu adaptacyjnego w U. [...] roku i co do tego faktu Komisja Odwoławcza nie miała żadnych wątpliwości, a więc nie mogła kierować się zasadą wskazaną przez obwinionego. Poza tym odwołanie nie wskazuje w którym miejscu mogłyby wystąpić wątpliwości mogące wpłynąć na orzeczenie Komisji. Stwierdzenie, iż nie przedstawiono konkretnego zarzutu jest nieprawdziwe. Z uzasadnienia wyroku wynika, że obwinionemu zarzuca się, że " .... i równocześnie członek obozu adaptacyjnego w U. w [...] r. dopuścił się powstania nadużyć finansowych i nie poczynił żadnych kroków mających na celu rozliczenia obozu w Kwesturze Politechniki W. W toku postępowania dyscyplinarnego wszystkie istotne dowody w sprawie zostały zebrane, a zatem nie może być mowy o tym, że orzeczenie zostało oparte o pomówienia. Nie zachodzą okoliczności nieważności postępowania. Z przeprowadzonego postępowania wynika, że zarzucany czyn został popełniony przez obwinionego, potwierdzeniem tego jest "wstępne rozliczenie kosztów i przychodów obozu adaptacyjnego w U. w [...] r." oraz "zestawienie kosztów i przychodów" w/w obozu przedstawione przez przewodniczącego KU SS, które zostały zakwestionowane przez Kwesturę Politechniki W., jako organu przyjmującego rozliczenia finansowe oraz kontrolującego wszystkie operacje finansowe Uczelni", a podstawą rozstrzygnięcia jest art. 162 ustawy o szkolnictwie wyższym. Ponadto obwiniony nie wskazuje kiedy i komu odmówiono wglądu do materiału zgromadzonego w postępowaniu, nie precyzuje zarzutu i nie wskazuje o jakiego świadka chodzi. Dalej Komisja wskazała, iż przepisy postępowania dyscyplinarnego wobec studentów (rozporządzenie MEN z dn. 1 lipca 1991) nie przewidują procedury pouczenia przesłuchiwanych świadków o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Rzecznik Dyscyplinarny we wniosku z dn. [...]r. do Komisji Dyscyplinarnej postawił obwinionemu zarzut ".....będąc członkiem kadry obozu adaptacyjnego w U. w [...] r. nie zapobiegł niedopuszczalnemu obrotowi gotówką i nie stosował się do przepisów finansowych obowiązujących na Uczelni i ..."Ponadto w okresie od [...]r. do [...]r. obwiniony jako członek Zarządu KU SS nie poczynił żadnych kroków mających na celu rozliczenie obozu adaptacyjnego w U. Komisja Odwoławcza uznała wniosek obwinionego za zasadny co do jego zapytania czy przyznaje się do winy, nie uznała jednak, aby to uchybienie formalne miało istotny wpływ na orzeczenie. Komisja odrzuciła kolejny zarzut obwinionego co do przedstawienia dowodów zebranych w postępowaniu podając, że nie wskazał on o jakie dowody chodzi, a istotne dla sprawy dowody zostały zebrane w postępowaniu wyjaśniającym, w związku z tym nie może ustosunkować się do zarzutu. Zarzut postawiony obwinionemu został potwierdzony zeznaniami wiarygodnych świadków w osobach Z-ca Kwestora P.W. Pani mgr D. L. oraz K. Sekcji Studenckiej Pana mgr inż. A. S., odpowiedzialnych w Uczelni za rozliczenia finansowe samorządu KU SS. Zarzut co do przedawnienia sprawy uznano za chybiony, ponieważ Rektor Politechniki W. został powiadomiony o sprawie [...]r. (Pismo [...]), Rzecznik Dyscyplinarnych (RD) zaś wszczął postępowanie wyjaśniające [...]r., a zatem zgodnie z artykułem 174 ustawy o Szkolnictwie Wyższym, w myśl którego przedawnienie liczy się od daty uzyskania przez właściwy organ wiadomości o popełnieniu czynu. Komisja odrzuciła wniosek o przesłuchanie świadków, ponieważ okoliczności wnioskowane nie mają znaczenia dla istoty sprawy, a okoliczności zostały wyjaśnione. W skardze z [...]r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego A. U. wniósł o uchylenie obu orzeczeń dyscyplinarnych, a z ostrożności o przywrócenie terminu do wniesienia skargi z uwagi, iż nie był pouczony o przysługujących środkach zaskarżenia. Wywodził podobnie jak czynił to w odwołaniu. Postanowieniem z dnia 29 listopada 2002 r. Sygn. akt 4 II SA/Wr 2389/01 Naczelny Sąd Administracyjny skargę tę odrzucił bowiem ustawa z dnia 20 lipca 2001 r. o zmianie ustawy o szkolnictwie wyższym /Dz. U. Nr 85, poz. 924 ze zm./, która wprowadziła kontrolę sądową orzeczeń dyscyplinarnych, dotyczy postępowań dyscyplinarnych po dniu wejścia noweli w życie, a orzeczenia skarżącego pochodzą z [...] r. Pismem z dnia [...]r. A. U. wniósł skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego powyższym postanowieniem w związku z tym, że Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 9 ust. 3 cytowanej noweli jest niezgodny z art. 45 ust. l i art. 77 ust. 2 w zw. z art. 32 ust. l Konstytucji RP. Postanowieniem z dnia 15 grudnia 2005 r., sygn. akt IV SA/Wr 856/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przywrócił termin A. U. do wniesienia skargi. Postanowieniem podjętym podczas rozprawy w dniu 19 kwietnia 2006 r. Sąd wznowił postępowanie zakończone postanowieniem NSA z dnia 29 listopada 2002 r., sygn. akt II SA/Wr 2389/01 o odrzuceniu skargi. Ze względów, które legły u podstaw tego postanowienia, wynikających z cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, orzekającego o niekonstytucyjności art. 9 ust. 3 noweli z 2001 r. do ustawy o szkolnictwie wyższym, uchyleniu podlegało również wspomniane postanowienie o odrzuceniu skargi. Odnosząc się do omówionych na wstępie orzeczeń dyscyplinarnych Sąd natomiast stwierdził, iż zostały one wydane przede wszystkim z naruszeniem przepisu art. 169 cytowanej ustawy o szkolnictwie wyższym. W ust. l stanowi on, iż obwinionemu studentowi służby prawo do obrony i wyboru obrońcy, a w ust. 2 - iż w przypadku gdy rzecznik dyscyplinarny wnosi o zastosowanie kary wydalenia z uczelni, jeżeli obwiniony nie ma obrońcy z wyboru, przewodniczący składu orzekającego wyznacza obrońcę spośród nauczycieli akademickich lub studentów uczelni. Obydwa przepisy nie dają absolutnie podstawy do wyłączenia adwokata z kręgu osób, które w postępowaniu dyscyplinarnym mogą wystąpić w charakterze obrońcy. Prawo wyboru obrońcy w ust. l art. 169 nie zostało z żaden sposób ograniczone. Nie ogranicza go także ust. 2 tego artykułu dozwalający, gdy studentowi grozi najsurowsza kara dyscyplinarna, wydalenie z uczelni, wyznaczyć obwinionemu obrońcę z dwóch kategorii osób: nauczycieli akademickich lub studentów uczelni. Ustawodawca nie zdecydował się, jak z tego widać, jedynie na ustanowienie obrońcy przez komisję, na podobieństwo trybu ustanowienia adwokata, zwanego takim procedurom jak karna, czy cywilna. Dalsze przepisy tej ustawy upodabniają postępowanie do postępowania karnego. Konstytucja zaś w art. 42 ust. 2 wprowadziła zasadę, że każdy, przeciw komu prowadzone jest postępowanie karne, ma prawo do obrony we wszystkich stadiach postępowania. Może w szczególności wybrać obrońcę lub na zasadach określonych w ustawie korzystać z obrońcy z urzędu. Kodeks postępowania karnego z 1997 r. w art. 82 wskazuje, że obrońcą może być jedynie osoba uprawniona do obrony według przepisów o ustroju adwokatury. Wreszcie nie wiadomo jaki wzorzec postępowania posłużył do skonstruowania zarzutu postawionego skarżącemu, a następnie do uznania go za winnego. Przyjęto, iż skarżący nie stosował się do przepisów obowiązujących w uczelni, ale przepisów tych nie wskazano ani w zarzucie ani w uzasadnieniach obu orzeczeń. Pozwoliłoby to natomiast skarżącemu przyjąć i realizować stosowną linię obrony. Nie budzi wątpliwości Sądu, że naruszenie zasady w myśl której obwiniony student ma prawo do obrony i wyboru obrońcy, jednej z fundamentalnych zasad postępowania dyscyplinarnego, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co nakazuje skasować zaskarżone orzeczenie, jak i orzeczenie je poprzedzające. W sprawie zasadę tę naruszono nie dopuszczając obrońcy skarżącego do udziału w toczącym się postępowaniu. Istotnym uchybieniem, obok tego, jest uchybienie przepisom kodeksu postępowania karnego, stosowanym tu zgodnie z art. 170 ust. l ustawy o szkolnictwie wyższym. Przepis ten stanowi, że do wzywania i przesłuchiwania obwinionego, świadków i biegłych oraz przeprowadzenia innych dowodów w postępowaniu wyjaśniającym i dyscyplinarnym stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania karnego. Przepis art. 190 § l kpk zaś nakazuje uprzedzić świadka, przed rozpoczęciem przesłuchania, o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy. Osoby, które zostały przesłuchane przez komisję w charakterze świadków, zwłaszcza A. S. i D. Ł. nie były uprzedzone o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy. Zeznania tych osób natomiast zasadniczo przyczyniły się do uznania obwinionego winnym popełnienia zarzuconego mu wykroczenia dyscyplinarnego. Względy te wystarczająco świadczą o niemożności zaakceptowania zaskarżonych orzeczeń dyscyplinarnych. W związku z tym zostały one przez Sąd uchylone na podstawie art. 145 § l pkt l lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./. Sąd jednocześnie odstąpił od orzekania w przedmiocie wykonania zaskarżonego orzeczenia wobec tego, iż orzeczenia te zostały wykonane.